Uzasadnienie
M. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy.
W dniu 11 sierpnia 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo kierownika strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców w B., w którym poinformował on, że M. H. w dniu [...] czerwca 2015 r. został wydalony z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do [...]. Kierownik wskazał jednocześnie, że administracji ośrodka nie jest znany adres cudzoziemca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 listopada 2015 r., po rozpoznaniu wniosku Rady do Spraw Uchodźców, na podstawie art. 79 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, ustanowił dla skarżącego kuratora w osobie Z. P. – pracownika [...].
W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 25 stycznia 2016 r. kurator wniosła o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podała, że nie posiada wiedzy w przedmiocie środków finansowych lub dochodów cudzoziemca, a wobec braku możliwości kontaktu z nim, nie może uzyskać takiej wiedzy. Kurator stwierdziła, że kierując się najlepszym interesem skarżącego, za konieczne uznała wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje.
Zgodnie z art. 78 ppsa, jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.
Kuratora, o którym mowa w powołanym przepisie ustanowiono dla skarżącego – M. H. - powołanym wyżej postanowieniem z dnia 20 listopada 2015 r. Kurator taki nie jest wyłącznie kuratorem dla doręczeń pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jago obowiązkiem jest podejmowanie w imieniu i na rzecz nieobecnej strony wszelkich czynności procesowych, niezbędnych dla ochrony jej praw i interesów w całym toku postępowania (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz. red. R. Hauser, M. Wierzbowski. Warszawa 2011 r., str. 393, z powołaniem na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1997 r. sygn. akt II CKU 82/97. Prok. i Pr. 1998, Nr 2, str. 36). Żądanie przyznania prawa pomocy służy ochronie sfery prawa strony do sądu, gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Dlatego należy przyjąć, że złożenie wniosku w tym zakresie mieści się w granicach kompetencji kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.
Odnosząc się do wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sadowych, należy wskazać, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g ppsa nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach udzielania cudzoziemcom ochrony.
Sprawa ze skargi na decyzję w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy należy do spraw z zakresu udzielania cudzoziemcom ochrony. Skarżącemu przysługuje więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Z kolei mocą art. 239 § 1 pkt 3 ppsa ustanowiona w sprawie kurator skarżącego również ex lege nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Niezależnie więc od tego, że skarżący korzysta w przedmiotowej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, to na obecnym etapie postępowania, kiedy miejsce jego pobytu nie jest znane, działająca za niego kurator także nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
W tej sytuacji, na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g i art. 239 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało umorzyć postępowanie w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie radcy prawnego, należy wskazać, że stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Chociaż zgodnie z dosłownym brzemieniem powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy wymaga wykazania przez stronę, że zachodzą przesłanki przyznania jej tego prawa w zakresie całkowitym lub częściowym, to w realiach przedmiotowej sprawy, po pierwsze należy wskazać, że wyłącznie literalna interpretacja tego przepisu jest niewystarczająca. Trzeba bowiem mieć na uwadze cel instancji przyznania prawa pomocy, którym jest ochrona konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Po drugie natomiast należy zauważyć, że dla pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy strona nie musi udowodnić, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 ppsa. Wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej żądania.
Z akt sądowych wynika, że M. H. nie przebywa obecnie na terytorium Polski. W czerwcu ubiegłego roku został wydalony do kraju pochodzenia, to jest do [...].
Z kolei z akt postępowania administracyjnego wynika, że cudzoziemiec podczas przesłuchania w dniu [...] grudnia 2014 r. podał, iż ukończył osiem klas. Podejmował się różnych zajęć, pracując jako hydraulik, elektryk, sprzedając na bazarze. Do Polski – wedle zeznania - przybył za namową znajomego, a jako powód przyjazdu wskazał brak pracy we [...]. Skarżący nie pracował w Polsce. W toku postępowania uchodźczego przebywał w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców.
Powołane okoliczności dają podstawę, by przyjąć, że przed wydaleniem z terytorium Polski skarżący, nie mając możliwości podjęcia legalnego zatrudnienia i uzyskania dochodu, pozostawał na wyłącznym utrzymaniu państwa polskiego. Nic nie wskazuje też na to, że jego sytuacja finansowa uległa poprawie i obecnie może ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględniając przy tym aktualną sytuację procesową, w której miejsce pobytu cudzoziemca nie jest znane oraz realizując jego prawo do rozpoznania sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, należało uwzględnić wniosek w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w punkcie drugim.