Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 2 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 184/16

Uzasadnienie

W niniejszej sprawie S.K. złożyła do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, ze wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem O.P. Wnioskodawczyni i jej mąż utrzymują się z tzw. świadczeń uchodźczych w wysokości 1.220 zł. oraz z wynagrodzenia za pracę O.P. w wysokości ok. 1.600 zł. miesięcznie.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że podstawowym obciążeniem domowego budżetu są wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (1.060 zł. miesięcznie). Na zakup żywności skarżąca przeznacza ok. 1.000 zł. miesięcznie, odzieży 200 zł., lekarstw 300 zł. Ponosi także wydatki związane z ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ubezpieczeniem i bieżącą eksploatacją samochodu osobowego (Ford Mondeo rok prod.1998)

Z uwagi na istniejące wątpliwości co do aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2016 r. skarżąca została wezwana do udzielenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów tj.

1. a) wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie,
2. b) kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie,
3. c) kopii umowy najmu mieszkania,
4. d) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez męża skarżącej (np. zaświadczenie pracodawcy o średnim wynagrodzeniu z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciąg z rachunku bankowego).

W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przy piśmie z 25 lutego 2016 r. dołączyła kopię umowy najmu mieszkania, raport z obrotów na koncie bankowym, rachunki potwierdzające ponoszenie wydatków na artykuły spożywcze, utrzymanie samochodu i bilety do muzeów i filharmonii zostały natomiast dołączone do sprawy IV SA/Wa 185/16.

Stwierdzono, co następuje:

Zdaniem referendarza sądowego wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).

Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie odpowiedziała prawidłowo na doręczone wezwanie o nadesłanie dokumentów i stosownych oświadczeń. W związku z tym nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej. Trzeba przypomnieć, że referendarz sądowy zarządzeniem z 27 stycznia 2016 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącą do przedłożenia m. in. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie oraz dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej męża (np. zaświadczenie pracodawcy o średnim wynagrodzeniu z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciąg z rachunku bankowego).

W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawczyni nadesłała natomiast raport z obrotów (w okresie od 5 listopada 2015 r. do 22 lutego 2016 r.), który nie daje rzeczywistego obrazu operacji dokonywanych na tym koncie, a więc nie przedstawia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Raport z obrotów potwierdza bowiem jedynie fakt dokonywania wpłat gotówkowych na rachunek bankowy (w grudniu 2015 r. 2.500 zł., w styczniu 2016 r. 1.800 zł.), nie wyjaśnia natomiast jakie dochody uzyskał skarżący z tytułu zatrudnienia. To zaniechanie skarżącej nie może być usprawiedliwione jej oświadczeniem zawartym w piśmie z 25 lutego 2016 r., że mąż obecnie nie pracuje, ponieważ jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 grudnia 2015 r. w okresie ostatnich trzech miesięcy był zatrudniony i osiągał dochód.

Wnioskodawczyni nie udokumentowała także jakie ponosi wydatki w skali miesiąca na utrzymanie mieszkania (opłaty za energię elektryczną, gaz wodę, ścieki, telewizję).

Stwierdzić zatem należy, że S.K. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawiła Sądowi (referendarzowi sądowemu) wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożyła należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawczyni wiedziała, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów takich nie przedstawiła.

Z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżącą dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, referendarz sądowy nie jest w stanie zweryfikować zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, że dochody skarżącej są niewystarczające do pokrycia jakikolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Z powyższych względów referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.