Uzasadnienie
W niniejszej sprawie O.P. złożył do Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, ze wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącego (praca dorywcza) w wysokości ok. 1.600 zł. miesięcznie oraz świadczenia uchodźcze skarżącego i jego żony w łącznej wysokości 1.240 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że podstawowym obciążeniem domowego budżetu są wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (1.060 zł. miesięcznie). Na zakup żywności przeznacza ok. 1.000 zł. miesięcznie, odzieży 200 zł., lekarstw 300 zł. Ponosi także wydatki związane z ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ubezpieczeniem i bieżącą eksploatacją samochodu osobowego ([...] rok prod.1998)
Z uwagi na istniejące wątpliwości co do aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2016 r. skarżący został wezwany do udzielenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów tj.
- a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę S.K. rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie,
- b) kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie,
- c) kopii umowy najmu mieszkania,
- d) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (np. zaświadczenie pracodawcy o średnim wynagrodzeniu z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciąg z rachunku bankowego),
W odpowiedzi na wezwanie skarżący przy piśmie z 25 lutego 2016 r. dołączył kopię umowy najmu mieszkania, raport z obrotów na koncie bankowym jego żony, rachunki potwierdzające ponoszenie wydatków na artykuły spożywcze, utrzymanie samochodu i bilety do muzeów i filharmonii.
Stwierdzono, co następuje:
Zdaniem referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie odpowiedział prawidłowo na doręczone wezwanie o nadesłanie dokumentów i stosownych oświadczeń. W związku z tym nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Trzeba przypomnieć, że referendarz sądowy zarządzeniem z 27 stycznia 2016 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia m. in. wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie oraz dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (np. zaświadczenie pracodawcy o średnim wynagrodzeniu z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciąg z rachunku bankowego).
W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał natomiast raport z obrotów (w okresie od 5 listopada 2015 r. do 22 lutego 2016 r.), który nie daje rzeczywistego obrazu operacji dokonywanych na tym koncie, a więc nie przedstawia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Raport z obrotów potwierdza bowiem jedynie fakt dokonywania wpłat gotówkowych na rachunek bankowy (w grudniu 2015 r. 2.500 zł., w styczniu 2016 r. 1.800 zł.), nie wyjaśnia natomiast jakie dochody uzyskał skarżący z pracy dorywczej. To zaniechanie skarżącego nie może być usprawiedliwione jego oświadczeniem zawartym w piśmie z 25 lutego 2016 r., że obecnie nie pracuje, ponieważ jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 grudnia 2015 r. w okresie ostatnich trzech miesięcy był zatrudniony i osiągał dochód.
Wnioskodawca nie udokumentował także jakie ponosi wydatki w skali miesiąca na utrzymanie mieszkania (opłaty za energię elektryczną, gaz wodę, ścieki, telewizję).
Stwierdzić zatem należy, że O.P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi (referendarzowi sądowemu) wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawca wiedział, jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu ma złożyć, a pomimo to dokumentów takich nie przedstawił.
Z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy, referendarz sądowy nie jest w stanie zweryfikować zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, że dochody skarżącego są niewystarczające do pokrycia kosztów postępowania w niniejszej sprawie (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Z powyższych względów referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.