Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu odwołania złożonego przez M. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] kwietnia 1976 r. orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 11,21 położonego w miejscowości K., stanowiącego byłą własność J. W. i J. W. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.
Naczelnik Gminy S. decyzją z dnia [...] kwietnia 1976 r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118) orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa powyżej opisanego gospodarstwa rolnego.
Wojewoda [...], po rozpatrzeniu wniosku M. S., decyzją dnia [...] sierpnia 19997 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. M. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...].
Rozpatrując odwołanie M. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że podstawą prawną decyzji Naczelnika Gminy S. była ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Skarbu Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Ustawa ta aktualnie nie obowiązuje, a ponadto brak jest w obecnej strukturze organów administracji państwowej naczelników gmin. Zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz.
24) w brzmieniu nadanym jej ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24), która weszła w życie z dnia 21 sierpnia 1992 r. – przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych). Organem wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przed wejściem w życie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. w stosunku do Agencji Nieruchomości Rolnych jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że decyzja Wojewody [...] została wydana niezgodnie z właściwością, co narusza art. 19 kpa.
Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. W uzasadnieniu skargi wskazała na nieprawidłowość w przejęciu gospodarstwa swoich rodziców, z pominięciem pełnoletnich dzieci.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, iż przy ich podejmowaniu nie doszło do naruszenia prawa.
Rozpoznając niniejszą sprawę należy wskazać, iż przepisy o właściwości organów mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a organy administracji publicznej muszą z urzędu przestrzegać swojej właściwości zarówno rzeczowej, jak i miejscowej stosownie do art. 19 kpa i to w każdym stadium postępowania.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż myśl przepisu art. 157 kpa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten właśnie organ. Przepis art. 17 kpa wskazuje organy wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu. Wątpliwości jednak pojawiają się, gdy po wydaniu kwestionowanej decyzji nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów rozpoznających sprawy danego typu, albo sprawy te nie są już załatwiane w formie decyzji administracyjnej. W takiej sytuacji należy ustalić organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określić w stosunku do niego organ wyższego stopnia, który jest właściwy do rozstrzygnięcia sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji.
Podstawę prawną decyzji, o której stwierdzenie nieważności ubiegała się M. S. stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z treścią art. 31 w/w ustawy przejęcie nieruchomości następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy jako organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Powyższa ustawa została uchylona przez ustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140), która to w zakresie wydawania przedmiotowych decyzji w art. 52 ust. 2 także przewidywała właściwość naczelnika gminy. Ustawa z dnia 27 października 1977 r. utraciła moc z dniem 1 stycznia 1983 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst pierwotny Dz.U.
Nr 40, poz. 268). W myśl art. 59 ust. 3 nowej ustawy przekazywanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało na podstawie decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Organy te jednak przestały istnieć z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), zaś ich kompetencje przejęły organy gmin i organy administracji rządowej.
Stosownie do postanowień art. 5 pkt 19 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), która to ustawa weszła w życie z dniem 27 maja 1990 r., sprawy dotyczące wydawania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przeszły do właściwości administracji rządowej.
Następnie art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, został skreślony przez art. 12 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz.U. Nr 162, poz. 1126). Sama ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin straciła moc na podstawie art. 122 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 24 ze zm.). Stosownie do treści art. 58 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 58, poz. 280) – przejęcie nieruchomości na rzecz Państwa i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych) w myśl art. 12 ustawy z dnia 11 kwietnia 2002 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592).
Ustawodawca dokonując w 1998 r. reformy administracji w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) nie wskazał organu właściwego w sprawach dotyczących przejęcia nieruchomości w oparciu o ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r.
Dla tak przedstawionego stanu prawnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest jednolity pogląd, że organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118) jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (m.in. post. NSA z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt I OW 55/06 i z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt I OW 36/06). Z uzasadnień tych postanowień wynika, że skoro od 1992 r. sprawy związane z przejęciem gospodarstw rolnych przez Państwo przeszły do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie: Agencji Nieruchomości Rolnych), to organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi, czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2010 r., I OW192/09).
Tak więc organem właściwym do wszczęcia w pierwszej instancji postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] kwietnia 1976 r. orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego będzie minister właściwy do spraw rozwoju wsi, który również na podstawie art. 127 § 3 kpa będzie właściwy do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej własną decyzją.
Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.