Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymało w mocy orzeczenia Burmistrza M. z [...] marca 2016 r., którą odmówiono nakazania właścicielom działki ew. nr [...] w W. (pow. [...]) przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom z tytułu zmiany stanu wody na gruncie.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zreferowano przebieg sprawy (podejmowane czynności w tym oględziny, wydawane orzeczenia), przywołując m.in. następujące istotne jej uwarunkowania faktyczne i prawne:
- - sprawa została wszczęta wobec żądania p. Z. P. (pismo z 14 lipca 2014 r.), zwanego dalej "Wnioskodawcą"; zwrócił się on do organu I. instancji z prośbą o udrożnienia rowów na wysokości jego posesji (działka ew. nr [...]), w kierunku drogi powiatowej K.-M.; zauważył też, że właściciel sąsiedniej nieruchomości – działki ew. nr [...] (p. J. B.) - wybudował dom i sukcesywnie podnosi poziom swojej posesji; skutkuje to podtopieniem posesji wnioskodawcy,
- - akta sprawy zostały uzupełnione o opinię w sprawie zmiany stanu wody na gruncie, dotyczącą działek ew. nr [...] i [...], położonych przy ul. [...] w W., zwaną dalej "Opinią", opracowaną przez p. M. G. - specjalistę ds. hydrogeologii i ochrony środowiska, posiadającą uprawnienia geologiczne,
- - postępowanie wyjaśniające w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie, w tym ewentualnego nałożenia w trybie administracyjnym obowiązków na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2015 r., poz. 469 ze zm.) wymaga, z racji na jego specyfikę i skomplikowanie, sięgnięcia do wiedzy specjalistycznej; ustalenia nie mogą ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia wykonania określonych prac na gruncie; organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo - skutkowego między dokonaną zmianą na działce a szkodą na gruncie sąsiednim, wynikłą z powodu tej zmiany; wymaga to - co do zasady - odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń; w tej kategorii spraw celowe jest zatem dopuszczenie dowodu z opinii biegłego; organ administracji nie może co prawda wkraczać w jej treść merytoryczną; nie dysponuje bowiem wiedzą specjalistyczną, jaką posiada biegły; ma jednak obowiązek ocenić jej wartość dowodową, wiarygodność i przydatność dla rozstrzygnięcia sprawy,
- - na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym przede wszystkim Opinii, za bezsprzeczne uznano, że ze szczegółowej ekspertyzy nie wynika, aby spękania ścian budynku mieszkalnego, położonego w obrębie działki ew. nr [...], powstały w wyniku podtopień; biegła podkreśliła, że wynikiem podtopień winno być przede wszystkim zawilgocenie ścian budynku, co w konsekwencji prowadzi do powstania zagrzybienia a - w skrajnych przypadkach - do naruszenia konstrukcji budynku; w analizowanym przypadku nie stwierdzono śladów zawilgocenia budynków, a pęknięcia powstały prawdopodobnie w wyniku wad konstrukcyjnych; podobne, pionowe pęknięcie, którego Wnioskodawca nie wiąże ze skutkami podtopień, powstało również na ścianie zewnętrznej zabudowy gospodarczej, w obrębie działki ew. nr [...]; Wnioskodawca nie przedstawił dotychczas dokumentacji świadczącej bezsprzecznie o powstaniu szkody spowodowanej podtopieniem; ponadto biegła ustaliła w wyniku wykonania badań gruntu, że podłoże gruntowe zbudowane jest z glin i glin zwięzłych, w stanie twardoplastycznym (zalega na głębokości około 1,7 m p.p.t.); taka sytuacja wymaga, aby fundamenty budynku zostały zabezpieczone izolacją przeciwwilgociową; słabo przepuszczalne grunty powodują czasową stagnację wód opadowych i roztopowych w zagłębieniach terenu; wody opadowe są odprowadzane orynnowaniem w bezpośrednie sąsiedztwo ścian budynku; z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że budynek mieszkalny, położony na działce ew. nr [...], jest pozbawiony pionowej izolacji przeciwwilgociowej; wobec stwierdzonych warunków może to prowadzić do wystąpienia zawilgoceń ścian i posadzki parteru z uwagi na brak stosownej izolacji; stopień zabezpieczenia ścian budynku przed oddziaływaniem wód powierzchniowych polepszyło wykonanie utwardzenia terenu wokół budynku położonego w obrębie wnioskodawcy, wraz z podwyższeniem rzędnej powierzchni utwardzonej ponad istniejąca powierzchnię terenów zielonych; z zeznań stron wynika natomiast, że spękania budynku mieszkalnego na działce ew. nr [...] powstały około 15 lat temu (Opinię sporządzono w 2015 roku), a parce budowlane na działce ew. nr [...] rozpoczęto około 2008 roku; z tej też przyczyny biegła stwierdziła, że prace budowlane na działce [...] nie miały wpływu na powstanie pęknięć w budynku mieszkalnym, położonym na tej, oznaczonej nr [...]; nie stwierdzono istotnego nachylenia ogrodzenia od osi pionowej; biegła jednakże wskazała, że - z uwagi na podłoże gruntowe i "wysadzinowość" gruntów - podmurówka ogrodzenia winna być wykonana na głębokość min. 1,0 m p.p.t.; nie została ona zrobiona w ten sposób; w związku z tym, z biegiem lat, jest możliwe uszkodzenie ogrodzenia,
- - teren w obrębie działki ew. nr [...] nie uległ istotnym zmianom; badania podłoża gruntowego nie potwierdziły zalegania istotnej warstwy nasypu; nasyp piaszczysto – gruzowy, o niewielkiej miąższości (10 cm), został stwierdzony w południowej stronie budynku, a powstał w wyniku wyrównania przez właściciela terenu od strony drogi gminnej; wyrównanie terenu nie wpłynęło w istotny sposób na ukształtowanie terenu działki ew. nr [...]; negatywnego wpływu na stan wody na gruncie nie ma również pryzma gruntu humusowego, ponieważ znajduje się w odległości 10 m od działki ew. nr [...]; istniejąca podmurówka betonowa ogrodzenia działki ew. nr [...] skutecznie zabezpiecza przed napływem wody z działki ew. nr [...],
- - Wnioskodawca wymagał, aby konstrukcja przepustów, położonych w obrębie rowu przydrożnego, zapewniała szybkie tempo odprowadzania wód powierzchniowych; miałoby to wyeliminować ryzyko powstawania rozlewisk na wysokości działki ew. nr [...]; nie uwzględnia on, że w wyniku istotnego utwardzenia powierzchni oraz dużego udziału połaci dachowej w powierzchni całkowitej samej działki [...] (około 60-70%), podczas intensywnych i długotrwałych opadów oraz gwałtownych roztopów, ilość wody spływającej do rowu przydrożnego uległa zwiększeniu; część spustów rynien dachowych odprowadza po powierzchni częściowo utwardzonej wody opadowe w kierunku rowu przydrożnego; ponadto, istniejąca podmurówka betonowa, wzdłuż południowej granicy działek Wnioskodawcy (nr [...] i [...]), powoduje piętrzenie spływającej wody z głębi tych działek; analizowany rów jest połączony z rowem przydrożnym, przylegającym od strony zachodniej do ul. [...]; ponieważ rów przydrożny nie ma ujścia do innego, istotnego odbiornika, musi mieć zachowaną powierzchnię chłonną koryta; sytuacja uległaby poprawie po wykonaniu sieci kanalizacji burzowej; biegła zwróciła także uwagę, na fakt przyrostu ilości opadów w latach 2009-2011 i 2013,
- - z podsumowania Opinii wynika, że - po przeprowadzeniu wizji terenowej badanych działek 20 maja 2015 r. i analizie zgromadzonych dowodów - ustalono następujący stan faktyczny: za przyczynę istotnej zmiany stanu wody na gruncie analizowanych działek należy uznać powstanie drogi na wywyższeniu, wymuszającym zmianę kierunku spływu wód opadowych i roztopowych rowem przydrożnym w kierunku wschodnim (ul. [...]) oraz zwiększony odpływ wód opadowych i roztopowych z działki ew. nr [...] do przydrożnego rowu, poprzez utwardzenie powierzchni oraz znaczny udział połaci dachowej (stanowi około 60-70% powierzchni działki); pomimo zaistnienia zmiany stanu wody na gruncie, nie stwierdzono istnienia jednoznacznych dowodów powstania szkody w obrębie działek Wnioskodawcy (nr [...] oraz [...]); część istniejących przepustów, w ciągu rowu przydrożnego na odcinku pomiędzy działkami ew. nr [...], a skrzyżowaniem z ul. [...] wykazują się ograniczoną drożnością; przepust pod zjazdem na działkę ew. nr [...] ma średnicę 40 cm.; jednakże w prawie połowie średnicy jest zapiaszczony; ta sama sytuacja ma miejsce w przypadku przepustu pod zjazdem na działkę ew. nr [...]; ten stan powoduje zagrożenie całkowitej utraty drożności podczas intensywnego przepływu wód rowem przydrożnym; w konsekwencji może to doprowadzić do spiętrzenia wody w rowie na odcinku leżącym wyżej, podtapiając przylegającą do niego działkę nr [...]; niewielka średnica przepustu pod zjazdem na działkę ew. nr [...] nie ma wpływu na piętrzenie wody w rowie na wysokości działki Wnioskodawcy, ze względu na kierunek spływu wód w rowie; zgodnie z art. 29 i 30 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 460 ze zm.), budowa lub przebudowa oraz utrzymanie zjazdów, łącznie ze znajdującymi się pod nimi przepustami, należy do właścicieli lub użytkowników gruntów przyległych do drogi; oczyszczenie lub wymiana rur przepustu w celu zapewnienia drożności należy więc do właściciela posesji; natomiast utrzymanie koryta rowu należy do zarządcy terenu, w obrębie którego przebiega rów,
- - Opinia biegłego przedstawia rzeczywisty i pełny obraz stosunków wodnych, panujących na działkach ew. nr [...] i [...]; została ona sporządzona w sposób rzetelny i prawidłowy oraz nie budzi wątpliwości, co do swojej treści; może ona stanowić podstawę do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie,
- - w sprawach z zakresu stosunków wodnych zeznania świadków czy też wyjaśnienia stron postępowania, nieposiadających fachowej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej czy melioracji, nie stanowią dowodu, mogącego podważyć ocenę zmiany stosunków wodnych, przeprowadzoną przez osobę o wiadomościach specjalnych,
- - istotą niniejszej sprawy było ustalenie, czy działania właścicieli działki ew. nr [...] - nawiezienie i rozplantowanie ziemi - zmieniły stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich; ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby opisane zmiany wpływały szkodliwie na grunty sąsiednie; tym samym nie doszło do naruszenia art. 29 ustawy - Prawo wodne,
- - w sprawie przeprowadzano dodatkowe oględziny - w dniach: 28 września 2015 r. i 7 marca 2016 r.; w trakcie oględzin 28 września 2015 r. Wnioskodawca zgłosił szkodę, w postaci pęknięcia na ścianie budynku od strony zachodniej; dołączona dokumentacja fotograficzna nie potwierdza związku powstałego pęknięcia z ewentualnym naruszeniem stosunków wodnych; w okolicach pęknięcia brak jest oznak wilgoci, istnienia grzybni; materiał fotograficzny wskazuje także, że powstałe pęknięcie nie spowodowało żadnych uszkodzeń w obrębie utwardzenia terenu (kostka) - brak pęknięć, zapadlisk; oględziny potwierdziły stanowisko biegłego, zaprezentowane w Opinii; zaakcentował on, że z korzyścią dla nieruchomości położonych w pobliżu rowu przydrożnego jest spływ nim wody nie w szybkim tempie, lecz rozłożony w czasie (rów posiada chłonne koryto); podczas oględzin 7 marca 2016 r. wskazano, że grunt jak i rów jest nasiąknięty wodą, jednakże nigdzie nie stwierdzono istnienia zastoisk wody,
- - art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do jego zastosowania; konieczne jest nadto ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie, powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich,
- - organ I. instancji zasadnie ocenił, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniami właścicieli działki ew. nr [...], a szkodami wskazywanymi przez Wnioskodawcę; z tych też względów zasadna jest odmowa nakazania wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom lub przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego,
W skardze Wnioskodawca zarzucił pominięcie okoliczności, że uprzednio woda, wobec ograniczenia jej odpływu po realizacji drogi, gromadziła się na wielu działkach teraz zaś – wobec ich podwyższenia - cała spływa na jego nieruchomość. Chybiona jest argumentacja, co do znacznego dla podtopień intensywności zabudowy jego działki ew. o nr [...]. Dysponuje on bowiem kilkoma przyległymi działkami, tworzącymi jego nieruchomość. Wskazał też, że podmurówka wzdłuż działki skąd spływa woda, nie była wykonana zaś ogrodzenie jego działki nie zatrzymuje wody.
Z kolei rów, mający odprowadzać wodę wzdłuż drogi, jest nadal niedrożny – nie są podejmowane w tym zakresie żadne czynności. Część rowu jest całkowicie zasypana na wysokości działki p. P., zaś kilka przepustów niedrożnych. Nie wyjaśniono też kwestii budowy drogi asfaltowej w 1996 roku. Została ona wyniesiona o 0,5 m. zaś Skarżący ma wątpliwości czy kwestia odprowadzania wód była wówczas rozważana i stosownie rozwiązana w projekcie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko, sformułowane w zaskarżonej decyzji.
W trakcie rozprawy (k. 37-38) Skarżący wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Podkreślił, że rowy są niedrożne i oczekiwał, aby Sąd rozwiązał tę sytuację. Wyjaśnił, że woda, która spływa rowem wzdłuż drogi przyległej do jego działki, nie jest odbierana przez rowy przy drodze powiatowej, wobec niedrożnego przepustu na wysokości działki p. P. Oświadczył, że woda stagnująca na działce przyległej przepływa pod podmurówką ogrodzenia działki skarżącego na jego posesję. Do 2007 roku woda stagnowała na wszystkich działkach po północnej stronie drogi. Jednak od czasu podniesienia działki sąsiedniej prawie cała woda znajduje się na posesji skarżącego.
Uczestniczka postępowania – p. E. P. - poparła skargę. Oświadczyła, że chodzi o udrożnienie przepustu wzdłuż działki ew. nr [...]. Gdyby bowiem woda odpłynęła w kierunku wschodnim, to mogłaby później być odprowadzona w kierunku południowym, gdyż jest przepust pod drogą gminną na wysokości skrzyżowania z powiatową.
Sąd administracyjny zważył, co następuje
Skarga, choć sformułowane w niej zarzuty nie są precyzyjne, zasługuje na uwzględnienie. Sprawa nie została bowiem, przed wydaniem orzeczenia, rozpatrzona w istotnym zakresie przez organ odwoławczy w sposób wnikliwy (w myśl art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), co musiałoby znaleźć wyraz w treści uzasadnienia (wobec art. 107 §. 3 w zw. z art. 8 i 11 K.p.a.).
Przesłanką wydania orzeczenia, w myśl art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne jest ustalenie, że spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Skoro postępowanie w przedmiocie nałożenia obowiązku podjęcia działań naprawczych (przywrócenie stanu poprzedniego lub realizacja urządzeń zapobiegających szkodom) może toczyć się na wniosek strony, możliwe jest ewentualnie również wydanie decyzji o odmowie zobowiązania konkretnych podmiotów. Uzasadnieniem do wydania tego rodzaju orzeczenia byłoby stwierdzenie braku przesłanek do nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych. Wprawdzie postępowanie przed organem gminy dotyczy kwestii związanych stricte z ewentualnym ograniczeniem korzystania z prawa własności gruntu, na który wpływ ma zmiana stosunków wodnych na nieruchomości sąsiedniej, jednak roszczenia z tym związane są - z woli prawodawcy - dochodzone na gruncie procesu administracyjnego.
Nie mają więc zastosowania reguły ogóle, wynikające z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2014 r., poz. 121), lecz zasada ustalania prawdy obiektywnej, do której zobligowane są organy administracji, prowadzące postępowanie w kwestii naruszenia stosunków wodnych (art. 7, 77 § 1, art. 80 K.p.a.).
W tym świetle, wobec złożenia stosownego wniosku przez osoby uważające się za poszkodowane, przesłanką odmowy wydania decyzji zobowiązującej właścicieli konkretnych gruntów do podjęcia działań naprawczych byłoby ustalenie w toku postępowania, że:
- - określony właściciel gruntu nie jest sprawcą zmiany stosunków wodnych na nieruchomościach sąsiednich (w rozumieniu art. 29 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo wodne) lub,
- - brak jest szkodliwego wpływu zmiany stanu wód na grunty sąsiednie.
Dodatkowo uznaniowy charakter decyzji wydawanej w myśl art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne (sformułowanie organ "może") oznacza, że prawodawca dopuścił możliwość odstąpienia od wydania decyzji nakazowej, pomimo wystąpienia stosownej przesłanki, w pewnych - enumeratywnie niewskazanych - przypadkach. Procedura, zakreślona w art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, zamyka jednak ogólną drogę realizacji roszczeń, służących ochronie własności przed sądami powszechnymi. Stanowi więc wyłączny środek ochrony praw właściciela przed nielegalnymi oddziaływaniami z gruntów sąsiednich – naruszaniem zakazów i nakazów z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo wodne. Własność jest jednocześnie prawem chronionym na szczeblu norm konstytucyjnych (art. 20 i 21 ust. 1 Konstytucji R.P.). Stąd odmowa udzielenia ochrony w ramach jedynej dostępnej procedury mogłaby mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnych, gdy ważne okoliczności przemawiają przeciw jej udzieleniu, pomimo naruszania prawa nieskrępowanego korzystania ze swojej własności. Uzasadnieniem mogłoby być np.:
- - istotne przyczynienie się żądającego ochrony do konkretnej szkody,
- - gdy koszty naprawienia szkody byłyby niewspółmiernie wysokie a sprawcy nie sposób przypasać winy tzn. zakazy lub nakazy z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo wodne nie zostały wprawdzie uwzględnione, lecz osoba o przeciętnej wiedzy, podejmująca określone działania, nie mogła spodziewać się określonych skutków.
Do przypadków wskazanych w tiret 2 nie należy oczywiście sytuacja, gdy właściciel terenu, gdzie naturalnie spływały wody, podnosi jego poziom. Generalnie oczywistym jest bowiem, przy uwzględnieniu podstawowych reguł fizyki, że musi to prowadzić do zmiany stanu wód na gruntach przyległych. Jeżeli wiąże się to ze znacznym zawilgoceniem gruntów lub wręcz stagnowaniem wody na ich powierzchni jest to z natury rzeczy "szkodliwy wpływ", w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne. Szkodą w takim przypadku jest pogorszenie warunków użytkowych gruntu wobec jego przeznaczenia np., jako użytku rolnego, siedliska itp.
Nałożenie obowiązku przeprowadzenia określonych działań naprawczych może nie być też zasadne, gdy istnieją szczególne uwarunkowania sprawy, które sprawiają, że ich podjęcie skutkowałoby szkodą dla sprawcy, niewspółmierną do zakresu naruszenia a istnieją inne realne sposoby usunięcia negatywnych skutków zmiany stosunków wodnych. Nałożenie obowiązku działań naprawczych nie jest bowiem sankcją administracyjną za niezgodne z prawem zachowanie (uchybienie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo wodne), lecz ma służyć wyłącznie usunięciu negatywnych skutków wynikających z nielegalnych działań, których skutkiem jest m.in. naruszenie prawa nieskrepowanego korzystania z nieruchomości, przez innych właścicieli gruntów. Nałożenie obowiązku podjęcia określonych działań naprawczych na sprawcę szkód w następstwie naruszenia stosunków wodnych nie jest też oczywiście możliwe, gdy - w świetle ustaleń - ich realizacja nie spowoduje poprawy stanu, będącego następstwem nielegalnych działań.
Wskazane wyżej uwarunkowania formalno-prawne winien był mieć na uwadze orzekając w sprawie organ odwoławczy.
W rozpoznawanej sprawie nie uczynił temu zadość.
Trafnie wprawdzie wskazywał organ na istotną rolę stanowiska biegłego w sprawie. Jednak, jak słusznie także odnotował, jest ono jedynie podstawą dla ustalania konkretnego stanu faktycznego w sprawie i służy wyjaśnieniu kwestii, wykraczających poza wiedze posiadaną przez osoby o przeciętnym wykształceniu (pojęcie tzw. widomości specjalnych).
W realiach rozpatrywanej sprawy asumptem wszczęcia postępowania były twierdzenie Wnioskodawcy, że doszło do zmiany, polegającej na stagnowaniu większej ilości wody na jego działce, wobec braku możliwości jej odpływu, w następstwie:
- - niedrożności rowu przy drodze od strony południowej – ul. [...] (za miarodajną dla stanu faktycznego na gruncie Sąd uznał mapę k. 160 akt adm., zwaną dalej "Mapą") oraz
- - podniesienia poziomu działki sąsiedniej (po zachodniej stronie).
Organ odwoławczy, oceniając zgormadzony materiał dowodowy, wskazał przede wszystkim, że nie wykazano powstania szkody. Szkodę te przy tym bezpodstawnie utożsamiał wyłącznie z ewentualnym uszkodzeniem budynków, pomijając całkowicie wartość użytkową gruntu, gdzie są one posadowione, jako siedliska. Odnotowuje przy tym, że - dla zapewnienia możliwości prawidłowego z niego korzystania - Wnioskodawca musiał podnieść poziom gruntu przy budynku i utwardzić część działki. Należy podkreślić, że rolą opinii specjalistycznej, sporządzanej przez biegłego, nie może być w danym przypadku odpowiedź na pytanie czy doszło do powstania szkody, lecz opis stanu faktycznego bądź przyczyn określonych zdarzeń. To organ administracji ocenia, w świetle zgromadzonych dowodów, czy stan faktyczny, zdefiniowany przez eksperta, należy traktować, jako powstanie szkody bądź - zależnie od zakresu opinii – czy przyczyną danego zdarzenia jest zmiana stanu wody na gruncie sąsiednim.
W tym kontekście brak jest jednoznacznych własnych konkluzji organu, czy - w wyniku zmiany poziomu terenu na działce sąsiedniej - doszło do pogorszenia sytuacji na gruncie wnioskodawcy. Jeżeli zaś tak było, to czy można uznać, że nie stanowi to szkody. Wnikliwie i wyczerpująco opisano jedynie kwestie dotyczące braku związku zmian stanu wody na gruncie z uszkodzeniem budynków skarżącego. Trzeba podkreślić, że o ile – wobec przeszkody w odprowadzaniu wód – woda stagnowała na określonej powierzchni to podniesienie części gruntu będzie powodować gromadzenie się całej wody w miejscach najniżej położnych, chyba że zostaną ustalone konkretne, obiektywne uwarunkowania - np. szczególne ukształtowanie terenu, istnienie urządzeń stanowiących naturalna i skuteczną barierę itp. Organ, uzasadniając konkluzję o braku wpływu podniesienia terenu na gruncie sąsiednim na stan wód u Wnioskodawcy, nie przywołał żadnej własnej argumentacji dla poparcia tezy o braku wpływu nawiezienia ziemi na południowej części działki po stronie zachodniej (nr [...]) dla stosunków wodnych na działkach Wnioskodawcy (są one oddzielone jedynie wąską działką ew. nr [...]).
W świetle Mapy (załączonej nota bene do Opinii) naturalny spływ wody następuje od strony północnej. Tak więc – po powstaniu przegrody w postaci drogi - część nieodprowadzonej wody gromadziłaby się także właśnie po stronie południowej działki ew. nr [...]. Samo przywołanie przez organ konkluzji z Opinii nie może być wystarczające zważywszy, że jedynymi okolicznościami, wskazywanymi przez organ, jakie miałyby przemawiać za brakiem oddziaływania zmiany na grunt sąsiedni, było nawieziono jedynie ok. 10 cm ziemi oraz oddzielenie nieruchomości skarżącego ogrodzeniem z podmurówka. Nie wyjaśniono, dlaczego podniesienie poziomu terenu o 10 cm miałoby być bez znaczenia, o ile stosowna ilość wody z danej powierzchni miałaby znaleźć się na gruntach sąsiednich ani na czym oparto twierdzenie, że podmurówka, której cechy techniczne nie zostały przywołane w uzasadnieniu (sposób wykonania, wodoprzepuszczalność materiału, stan zachowania w tym istnienie ewentualnych pęknięć), miałaby stanowić skuteczną przegrodę dla filtracji wody.
Generalnie można wobec tego zakładać, że będzie ona spływać - od strony północnej - na teren niżej położny – działkę bezpośrednio przyległą (nr [...]) a stąd także na nieruchomość wnioskodawcy (działki ew. nr [...] i [...]).
Sama sygnalizowana okoliczność, że Wnioskodawca ewentualnie przyczynił się swoim działaniem do pogorszenia sytuacji (utwardzając cześć swojej posesji, a więc zmniejszając możliwości chłonne ziemi) nie wyłącza odpowiedzialności osób trzecich za pogorszenie sytuacji na cudzym gruncie, w zakresie w jakim jest to skutkiem ich czynów. Dla oceny skali ewentualnego przyczynienia się do szkody może mieć też istotne znacznie, podnoszona przez Wnioskodawcę, potrzeba odnoszenia powierzchni utwardzonych (i dachu) nie do granic działki ewidencyjnej, gdzie miało to miejsce, lecz do całości nieruchomości skarżącego, jeżeli na granicach działek ewidencyjnych nie ma barier do przepływu wód.
Nie została także wyjaśniona w wystarczającym stopniu kwestia zmian stosunków wodnych, wobec braku drożności odpływu wód w kierunku wschodnim – wzdłuż drogi po południowej stronie nieruchomości wnioskodawcy.
Dla opisu sposobu odprowadzania tych wód organ używa pojęcia "rowy", lecz jednocześnie, przywołując Opinię, wskazuje że - wobec cech części dennej tych obiektów - służą faktycznie jako urządzenia chłonne.
Kwestia, czy obiekt ziemny, wzdłuż północnej strony drogi, stanowi istotnie rów czy jest tylko obniżeniem, służącym zbieraniu wody dla jej filtracji do ziemi, ma istotne znacznie w sprawie. W świetle ustawy - Prawo wodne "rowem" jest wyłącznie sztuczne koryto prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy (art. 9 ust. 1 pkt 13). O ile z kolei przedmiotowe odbiorniki wody stanowią w istocie rowy nie znajdzie zastosowania, w przypadku nieprawidłowości w ich utrzymaniu, art. 29 ustawy - Prawo wodne, gdzie właściwym jest organ gminy.
Rowy stanowią bowiem urządzenia wodne (art. 9 ust. 1 pkt 19 lit a in fine ustawy - Prawo wodne), na których wykonanie jest wymagane pozwolenie wodnoprawne (art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy). W razie nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, upoważnionym do wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania do realizacji działań naprawczych, jest organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego (art. 64b ustawy - Prawo wodne). Wskazane regulacje należy traktować, jako przepis szczególny do reguł ogólnych, w zakresie kompetencji do orzekania, wobec naruszania stosunków wodnych, wskazanych w art. 29 ust. 3 wobec ust. 2 ustawy. Gdy chodzi zaś o podmioty, które można zobowiązać do podjęcia stosownych działań, wobec nienależytego utrzymania rowu, trafnie przywołano w zaskarżonej decyzji treść art. 30 ustawy o drogach publicznych. Przepis ten wypada rozumieć z kolei jako lex specialis do reguły, wyrażonej w art. 64 ust. 2 ustawy - Prawo wodne, która statuuje ogólną zasadę utrzymywania urządzenia wodnego przez jego właściciela (w danym przypadku byłby to zarządca drogi).
Jeżeli z kolei istniejące zagłębienie terenu nie stanowi rowu (urządzenia wykonanego uprzednio celem stałego lub czasowego prowadzenia wód) w sprawie może znaleźć zastosowanie art. 29 ust. 3, wobec treści ust. 2 ustawy - Prawo wodne – w drodze decyzji stosowne obowiązki odtworzenia warunków uprzedniego przepływu może nałożyć organ I. instancji, także z uwzględnieniem reguły art. 30 ustawy o drogach publicznych.
Także w tej kwestii stosowne stanowisko winien zająć organ odwoławczy, czego nie uczynił. Nie pozwala to uznać, aby sprawa została rozpatrzona w jej całokształcie. Trzeba bowiem wskazać, że już we wniosku inicjującym postępowanie podnoszona była kwestia braku drożności rowów. Zmiana stosunków wodnych była więc upatrywana przez Skarżącego nie tylko w zdarzeniach na działce po zachodniej stronie, lecz także w zaniechaniach na trasie odpływu wody.
Wobec wskazanych uwarunkowań prawnych i faktycznych organ odwoławczy ponownie rozpatrzy odwołanie, z uwzględnieniem zgormadzonego materiału dowodowego, i oceni, czy może on stanowić podstawę do wydania merytorycznego orzeczenia w sprawie bądź też niezbędne jest wydanie decyzji kasatoryjnej (art. 138 § 2 K.p.a.). Rozważanie tego przez Sąd na obecnym etapie byłaby przedwczesne z uwagi na regułę sądowej kontroli orzeczeń administracyjnych dopiero po rozpatrzeniu sprawy, co do meritum, przez organ administracji. W danym przypadku – wobec nie zajęcia stanowiska, co do wskazanych wyżej zagadnień z uwzględnieniem przywołanych regulacji - nie miało to miejsca.
Podnoszona w skardze problematyka prawidłowości zrealizowania drogi po południowej stronie działki skarżącego w 1996 roku, w kontekście sytemu odwodnienia, wykracza poza granice niniejszej sprawy. Szeroko rozumiana legalność realizacji drogi, jako obiektu budowalnego, pozostaje w gestii innych organ – administracji architektonicznobudowlanej bądź nadzoru budowalnego. Przedmiotem kontroli przez sąd administracyjny mogą być dopiero orzeczenia wydane przez odnośne organy, wobec zainicjowania stosownych postępowań.
Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), orzekł jak w pkt. 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt. 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 powyższej ustawy. Zasądzono zwrot kwoty uiszczonej tytułem wpisu od skargi.
Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji uwzględni ocenę prawną, sformułowaną w niniejszym uzasadnieniu.