Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1959 r. nr [...] oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] września 1958 r. nr [...] wydanych na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 17, poz. 71), w przedmiocie zwolnienia spod zajęcia na rzecz F.M., jako pierwotnej właścicielki całej nieruchomości K. tom [...] karta [...] o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami oraz z nieruchomości K. tom [...] karta [...] parcele Nr [...],[...],[...] o pow. [...] ha.
Zaskarżona decyzja wydana została w wyniku wniosku złożonego pierwotnie przez F. M., w której prawa wstąpiła z tytułu spadkobrania jej córka E.P.
We wniosku z dnia 9 kwietnia 1992 r. F. M. wystąpiła do Urzędu Gminy K. o zwrot oddanych na własność Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. działek gruntu oznaczonych nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha. We wniosku powołano się na zwrot decyzją Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1959 r. gospodarstwa rolnego na rzecz wnioskodawczyni, ale bez wskazanych dwóch działek gruntu.
Omawiany wniosek, przy piśmie z dnia 15 czerwca 1992 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w L. przekazał według właściwości do Urzędu Wojewódzkiego w C., który decyzją z dnia [...] czerwca 1992 r. umorzył postępowanie w sprawie, powołując się na brak podstaw prawnych do rozpatrywania wniosku o zwrot takich nieruchomości. W wyniku złożonego odwołania przez F. M., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] uchylił decyzję organu wojewódzkiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie [...], wskazując na brak podstaw do umorzenia postępowania, skoro wnioskodawczyni domaga się wydania merytorycznej decyzji w sprawie zwrotu nieruchomości.
Po uzupełnieniu akt sprawy o egzemplarz decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1959 r. oraz ustaleniu, iż w miejsce wnioskodawczyni wstąpiła na podstawie spadkobrania jej córka E. P., Wojewoda [...], przy piśmie z dnia 9 grudnia 2003 r., przesłał całość akt sprawy wszczętej na wniosek F. M. o zwrot podanych działek gruntu, a nadal popierany przez jej następcę prawnego E. P., do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ze wskazaniem na właściwość Ministra do rozpatrzenia sprawy z uwagi na wydanie w przeszłości decyzji przez Ministra Rolnictwa, jako organ naczelny.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1959 r. nr [...] oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] września 1958 r. nr [...] o zwolnieniu spod zajęcia na rzecz F.M., jako pierwotnej właścicielki całej nieruchomości K. tom [...] karta [...] o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami oraz z nieruchomości K. tom [...] karta [...] parcele Nr [...],[...],[...] o pow. [...] ha.
W wyniku błędnego pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r., E. P. złożyła na powołaną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 21 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 836/04 odrzucił skargę, wskazując na niewyczerpanie środków zaskarżenia, tj. niezłożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
W wyniku złożonego przez E. P. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrotu działek gruntu, rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r., wskazując na brak podstaw do zwrotu wnioskowanych działek z uwagi na to, iż po ich odebraniu F. M., nie pozostawały w jej posiadaniu, lecz oddane zostały w zarząd i użytkowanie G. Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła E. P., domagając się zwrotu działek nr [...] i nr [...], przestawiając przebieg wydarzeń związanych z utrata wskazanych działek gruntu. Podniesiono przy tym, iż w przypadku niemożliwości zwrotu wnioskowanych działek, skarżąca wnosi o ekwiwalent pieniężny, lub inne działki zamienne.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, wskazując na główne motywy swojego rozstrzygnięcia w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazane. Sąd, zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), nie jest bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz rozpatrując skargę w granicach sprawy objętej zaskarżoną decyzją dostrzegł inne przyczyny uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2004 r.
Zaskarżona decyzja wydana została w trybie art. 156 i nast. KPA, czyli w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej.
Zgodnie z art. 157 §2 KPA postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
W aktach sprawy brak jest jednak wniosku zarówno skarżącej E. P., jak i jej poprzedniczki prawnej F. M., o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1959 r. nr [...] oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] września 1958 r. nr [...]. W aktach sprawy znajduje się natomiast wniosek F.M. z dnia 9 kwietnia 1992 r. o zwrot działek gruntu nr [...] i nr [...]. Także w pismach kierowanych do kolejnych organów administracji przez E. P. nie wskazano na żądanie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1959 r. nr [...] oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] września 1958 r. nr [...], lecz domagano się zwrotu działek [...] i nr [...].
Również na rozprawie sądowej w dniu 16 lutego 2006 r. skarżąca stwierdziła, że nie żądała unieważnienia decyzji z 1959 r., lecz zwrotu dwóch działek nie zwróconych matce, albo ekwiwalentu.
Powyższe wskazuje, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r., bez wniosku strony w tym względzie, a więc z naruszeniem art. 157 §2 KPA. Z akt sprawy, jak również z zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, aby postępowanie w sprawie było prowadzone z urzędu.
Wprawdzie treść uzasadnień wniosków składanych w sprawie mogła sugerować wszczęcie postępowania o ocenę legalności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1959 r. i decyzji z dnia [...] września 1958 r., lecz zgodnie z art. 63 §2 w zw. z art. 9 KPA, na Ministrze Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ciążył obowiązek jednoznacznego wyjaśnienia intencji strony składającej wniosek o zwrot wskazywanych działek gruntu, aby po dokonaniu stosownych ustaleń, ocenić w ramach art. 19 i art. 20 KPA swoją właściwość do rozstrzygnięcia sprawy.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, prowadzone na podstawie art. 156 KPA, jest nadzwyczajnym postępowaniem administracyjnym, zmierzającym do pozbawienia mocy obowiązującej decyzji dotkniętej jedną z wad nieważności określonych w art. 156 §1 KPA, i to od chwili jej wydania. Dlatego też wszczęcie takiego postępowania nie może wynikać z domniemanych intencji strony skarżącej, lecz z wyraźnego jej sformułowania w tym zakresie, aby strona skarżąca była świadoma skutków, jakie mogą wynikać z rozstrzygnięć wydawanych na podstawie art. 156 KPA.
Mając na uwadze, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2004 r. z naruszeniem art. 157 §2 KPA, które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, na podstawie 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ zobowiązany jest jednoznacznie wyjaśnić treść żądania skarżącej i związanych z tym żądaniem jej oczekiwań, aby na tej podstawie ocenić swoją właściwość w rozpatrywaniu sprawy.