Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 roku, Nr [...] Starosta S. odmówił wprowadzenia zmiany w ewidencji gruntów i budynków gminy S. obrębu [...] polegającej na wpisaniu J. L. jako właściciela działek nr [...] obrębu [...] i działek nr [...] obrębu [...].
W uzasadnieniu decyzji Starosta S. stwierdził, że J. L. zamieszkała w S. przy ul. [...] zwróciła się do Wójta Gminy S. z prośbą o wydanie decyzji wymiarowej podatku rolnego. Wójt Gminy S. pismem Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007 roku pismo J. L. oraz kserokopię Wyroku Zaocznego w Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej sygn. akt I C. 236/06 z dnia 19 października 2006 roku skierował do Starostwa Powiatowego w S. w celu zajęcia stanowiska w sprawie zmian w ewidencji gruntów.
Starostwo Powiatowe w S. pismem Nr [...] z dnia [...] maja 2007 roku poinformowało J. L., że działki nr [...] o łącznej powierzchni 2.2724 ha położone w obrębie [...] zostały sprzedane aktem notarialnym Rp [...] z dnia [...] sierpnia 2006 roku. W/w działki zostały ponownie zbyte aktem notarialnym Rp [...] z dnia [...] maja 2007 roku. Działka nr [...] o powierzchni 1,3173 ha położona w obrębie [...] i działki nr [...] o łącznej powierzchni 0,7937 ha położone w obrębie [...] zostały sprzedane aktem notarialnym Rp [...] z dnia [...] sierpnia 2006 roku. Zmiany w ewidencji gruntów, po stronie podmiotowej, wpisuje się tylko na podstawie tytułów prawnych wykazanych w odpowiednich dokumentach, a właściwa zmiana dokonana zostanie wówczas gdy do organu prowadzącego ewidencję gruntów zostanie dostarczony właściwy tytuł prawny do w/w nieruchomości. Organy ewidencji gruntów nie mogą samodzielnie rozstrzygać uprawnień wnioskodawcy co do gruntu, nie mogą też kształtować nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzać stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej.
Zgodnie § 45 rozporządzenia z 29 marca 2001 roku Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454) aktualizacji operatu ewidencyjnego dokonuje się na podstawie udokumentowanych zmian.
Wobec żądania ujawnienia nieudokumentowanej zmiany, a także mając
Sygn. akt IV SA/Wa 1939/07 na uwadze powołane na wstępie przepisy, analizując posiadane oraz przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, orzeczono jak na wstępie.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła J. L. podnosząc zarzut naruszenia § 45 rozporządzenia z 29 marca 2001 roku Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454). Zdaniem odwołującej się wyrokiem zaocznym z dnia 19 października 2006 roku, sygn. akt I C 236/06 wydanym przez Sąd Rejonowy w S. W. L. ówczesny właściciel tych działek zobowiązany został do przeniesienia na nią ich prawa własności. Zgodnie z treścią art. 64 kc w zw. z art. 1047 § 1 kpc orzeczenie Sądu ma moc równorzędną z oświadczeniem zobowiązanej do jego złożenia strony, a w związku z tym przenosi na nią własność tychże nieruchomości. Tym samym zdaniem odwołującej się brak jest podstaw do przyjęcia, iż w sposób niedostateczny udowodniła ona przejście na jej rzecz przedmiotowych działek.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 roku, nr [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa M. utrzymał w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] czerwca 2007 roku.
W uzasadnieniu decyzji Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego stwierdził, że w dacie wydania przez Sąd przedmiotowego wyroku W. L. nie był już właścicielem działek położonych w obrębie [...] oznaczonych nr [...] o pow. 2,2724 ha ponieważ dokonał przeniesienia własności tej nieruchomości umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 2006 roku Rep. [...]. Aktem notarialnym Rep. [...] z dnia [...] sierpnia 2006 roku zbył własność działki nr [...] położonej w obrębie [...] i działek nr [...] położonych w obrębie [...].
Wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w S. z dnia 19 października 2006 roku o złożenie oświadczenia woli o przeniesieniu własności przedmiotu darowizny zobowiązujący pozwanego W. L. do złożenia oświadczenia woli zgodnego z żądaniem powódki J. L. w zakresie działek nr [...] położonych w obrębie [...] i działek nr [...] położonych w obrębie [...] nie może być ujawniony w ewidencji gruntów ze względu na niezgodność podmiotów, którym przysługuje prawo własności na podstawie aktów notarialnych z dnia [...] sierpnia 2006 roku do tych gruntów z podmiotem wymienionym w wyroku. Grunty te zostały sprzedane osobom trzecim jeszcze przed wydaniem wyroku przez Sąd Rejonowy w S.
Umowy sprzedaży zawarte w formie aktów notarialnych przez W. L. z dnia [...] sierpnia 2006 roku nie zostały uchylone przez właściwy sąd powszechny i zobowiązywały organ prowadzący ewidencję gruntów do ujawnienia nowych właścicieli tych gruntów. W tej sytuacji przedmiotowy wyrok zaoczny w części dotyczącej działek nr [...] nie może być ujawniony w operacie ewidencji gruntów.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. L. podnosząc zarzut naruszenia art. 77 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez ich błędne zastosowanie. Nadto zdaniem skarżącej naruszone zostały art. 6, 7, 8, 9 i 10 kpa oraz art. 20 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005 roku Nr 240, poz. 2027 z późn. zm.) oraz § 45 rozporządzenia z 29 marca 2001 roku Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454).
Zdaniem skarżącej organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wszechstronny całokształtu materiału dowodowego. Ponadto w ocenie skarżącej wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 19 października 2006 roku, sygn. akt I C 236/06 stanowi wystarczającą podstawę do aktualizacji operatu ewidencyjnego. Wpis do ewidencji ma znaczenie informacyjne i nie wiąże się z nim domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Moc wiążącą mają tylko dane dotyczące opisu gruntu to jest jego położenia, granic, rodzajów użytków, klas gleboznawczych.
Zdaniem skarżącej organy administracji nie wzięły pod uwagę daty, w której złożony został pozew o złożenie oświadczenia woli przez W. L. do przeniesienia prawa własności działek i czy przejście własności tych działek było wobec skarżącej skuteczne. Skarżąca stwierdziła również, że pozew złożony został w maju 2006 roku, a więc przed dokonaniem przez W. L. nieskutecznych czynności prawnych dotyczących nieruchomości stanowiących działki o nr ew.[...]. Wyrok Sądu cywilnego jest wyrokiem deklaratoryjnym i ma moc wiążącą wcześniejszą od daty jego wydania. Zdaniem skarżącej skutki prawno rzeczowe w zakresie przejścia prawa własności do działek objętych wnioskiem nastąpiły w dacie złożenia przez nią oświadczenia o odwołaniu darowizny tychże działek jeszcze przed wniesieniem sprawy do Sądu w S.
Skarżąca podniosła również, że organy administracji nie przeprowadziły też żadnego postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenia podmiotu władającego przedmiotowymi działkami co ma zasadnicze znaczenie w zakresie informacji ujawnionych w rejestrze gruntów.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu naruszenia prawa, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 10 § 1 kpa.
Zgodnie z treścią wymienionego wyżej przepisu organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Nie ulega wątpliwości, iż stronami postępowania dotyczącego zmiany zapisów zawartych w ewidencji gruntów są osoby, które aktualnie wpisane są w tej ewidencji.
Tymczasem organy administracji w niniejszej sprawie nie poinformowały tychże osób o toczącym się postępowaniu jak również nie doręczyły im odpisów wydanych w sprawie decyzji. Osoby te nie mogły uczestniczyć w tym postępowaniu.
Uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu jest uchybieniem, które stanowi podstawę wznowieniową i które Sąd rozpoznający sprawę bierze pod uwagę z urzędu. Mimo tego, że aktualni właściciele nieruchomości, które objęte są wnioskiem skarżącej o dokonanie zmiany w ewidencji nie uczestniczyli zarówno w postępowaniu przed organem pierwszej instancji jak i w postępowaniu odwoławczym w ocenie Sądu nie istnieje potrzeba uchylenia decyzji organu pierwszej instancji. Postępowanie administracyjne sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii prawnych. Dla zagwarantowania praw osób, które dotychczas nie uczestniczyły w postępowaniu wystarczającym będzie umożliwienie im uczestnictwa w postępowaniu przed organem odwoławczym.
Nie zasługują natomiast na uwzględnienie zarzuty podniesione przez skarżącą w skardze.
Okoliczność, iż wpis w ewidencji ma znaczenie informacyjne i nie wiąże się z nim domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym nie oznacza, iż wpisy te mogą być dowolne. Wpis do ewidencji musi uwzględniać aktualny stan prawny nieruchomości. Celem istnienia ewidencji gruntów jest gromadzenie odpowiadających rzeczywistości informacji na temat tychże gruntów w tym także informacji o ich stanie prawnym.
Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, kiedy skarżąca złożyła pozew o zobowiązanie W. L. do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości w związku z odwołaniem darowizny nieruchomości. Przepisy prawa nie wiążą skutku wyroku zobowiązującego do złożenia oświadczenia woli z terminem złożenia pozwu. Nie znajduje żadnego uzasadnienia twierdzenie skarżącej, iż tego rodzaju wyrok jest wyrokiem deklaratoryjnym i ma moc wcześniejszą niż data jego wydania. Wyrok Sądu zobowiązujący pozwanego do złożenia oświadczenia zastępczego jest orzeczeniem o charakterze konstytutywnym i wywołuje skutek dopiero z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia. W wyroku z dnia 5 września 2002 roku, II CKN 1035/00 (LEX nr 75263) Sąd Najwyższy stwierdził, że "Orzeczenie sądu zastępujące umowę przeniesienia własności nieruchomości nie wymaga składania dodatkowych oświadczeń woli w formie aktu notarialnego (art. 158 k.c), dlatego sentencja takiego orzeczenia powinna precyzyjnie określać treść umowy, którą ono zastępuje. Zastępcza funkcja orzeczenia, o którym mowa, spełnia się przy tym ex legę z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia".
Nie znajduje również uzasadnienia twierdzenie skarżącej, że skutki prawno rzeczowe w zakresie przejścia prawa własności do działek objętych wnioskiem nastąpiły w dacie złożenia przez nią oświadczenia o odwołaniu darowizny tychże działek jeszcze przed wniesieniem pozwu o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia zastępczego. Argument skarżącej jest wewnętrznie sprzeczny. Gdyby odwołanie darowizny wywoływało automatycznie skutek w postaci przeniesienia własności nieruchomości, to nie istniałaby konieczność złożenia przez obdarowanego oświadczenia przeniesieniu własności na darczyńcę, a w konsekwencji nie istniałaby potrzeba występowania przez skarżącą z powództwem o zobowiązanie do złożenia oświadczenia zastępczego. Tymczasem sama skarżąca wystąpiła do sądu cywilnego o wydanie wyroku zobowiązującego jej syna do złożenia takiego oświadczenia.
Odwołanie darowizny nie wywołuje skutku rzeczowego tylko obligatoryjny. Kwestia ta została jednoznacznie rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
W wyroku z dnia 18 grudnia 1996 roku, I CKU 44/96 (Prokuratura i Prawo 1997/6/30) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że oświadczenie odwołujące darowiznę winno być skierowane do obdarowanego i z chwilą dojścia do niego w taki sposób, że mógł się zapoznać z jego treścią (art. 61 k.c.) wywołuje jedynie skutek obligacyjny. Jego konsekwencją jest to, że dla osiągnięcia skutku rzeczowego, konieczne jest przeniesienie własności darowanej nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Powinno to nastąpić w drodze umowy. W przeciwnym razie pozostaje darczyńcy droga powództwa o zobowiązanie obdarowanego do przeniesienia własności nieruchomości i w istocie o to powódka wnosiła, a jeśli wcześniej nie składała oświadczenia o odwołaniu darowizny, to taką wolę wyraża pozew. W razie wykazania zasadności takiego żądania orzeczenie sądu powinno stwierdzać obowiązek pozwanego do przeniesienia na powódkę prawa własności określonej nieruchomości i prawomocne orzeczenie sądu z reguły zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c. i 1047 k.c). Może jednak też stwierdzać zawarcie umowy (por. uchwałę 7 sędziów SN z dnia 7 I 1967 r., III CZP 32/66, OSNCP 1968, poz. 199).
Również w wyroku z dnia 20 września 2000 roku, I CKN 829/98 (Lex nr 50893) Sąd Najwyższy stwierdził, że: "Celem, do którego zmierza odwołanie wykonanej darowizny z powodu rażącej niewdzięczności, jest pozbawienie obdarowanego własności darowanej nieruchomości i odzyskanie jej przez darczyńcę. Samo odwołanie darowizny nie realizuje tego celu, gdyż wywiera jedynie skutek obligacyjny. Dla osiągnięcia skutku rzeczowego darczyńca, który odwołał darowiznę, powinien wystąpić z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę. Powództwo darczyńcy o ustalenie skuteczności odwołania darowizny jest w takim wypadku niedopuszczalne z braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia".
Za bezpodstawny uznać należy też zarzut skarżącej, iż organy administracji nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenia podmiotu władającego przedmiotowymi działkami. Skarżąca wnosiła o to, by została wpisana w ewidencji gruntów jak właścicielka działek nr [...] obrębu [...] i działek nr [...] obrębu [...] Okoliczność, kto faktycznie
Sygn. akt IV SA/Wa 1939/07 włada tymi działkami nie ma znaczenia dla ustalenia czy stała się ona właścicielką tych działek.
Wbrew twierdzeniom skarżącej organ administracji nie miał obowiązku dokonywania oceny czy przeniesienie własności działek poprzez ich sprzedaż dokonanie przez jej syna było wobec niej skuteczne.
Zgodnie z treścią art. 59 k.c. w razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna. Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia.
Zbycie nieruchomości przez syna skarżącej niewątpliwie czyniło niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu skarżącej o przeniesienie na nią własności tychże działek. Nie jest to jednak bezskuteczność o charakterze bezwzględnym, na którą v powołać może się każdy i która nie wymaga stwierdzenia jej orzeczeniem Sądu. Dla stwierdzenia bezskuteczności zawartych przez syna skarżącej umów wymagane jest wydanie orzeczenia przez sąd powszechny. Z powództwem o stwierdzenie bezskuteczności mogła wystąpić jedynie skarżąca. Organy administracji nie mogły dokonywać samodzielnych ustaleń w tym przedmiocie. Tylko istnienie prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego, że umowy zawarte przez syna skarżącej są wobec niej bezskuteczne upoważniałoby organy administracji do pominięcia tychże umów przy rozpoznawaniu sprawy.
Wbrew twierdzeniom skarżącej wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 19 października 2006 roku, sygn. akt I C 236/06 nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do zmiany zapisów zawartych w operacie ewidencyjnym. Podstawą zmiany wpisu w ewidencji gruntów byłoby nabycie przez skarżącą własności działek nr [...] obrębu [...] oraz działek nr [...] obrębu [...]. Podstawą nabycia własności tych działek przez skarżącą byłoby złożenie oświadczenia woli przez ich dotychczasowego właściciela o przeniesieniu własności na rzecz skarżącej w związku z odwołaniem przez nią darowizny tych nieruchomości.
Niezależnie od tego czy oświadczenie to dotychczasowy właściciel złoży dobrowolnie czy też będzie to oświadczenie zastępcze podlega ono ocenie pod kątem jego skuteczności. Nie ma żadnych podstaw do wyłączania oświadczeń zastępczych spod takiej oceny. Wyrok sądu skutkuje powstaniem oświadczenia zastępczego jednakże nie przesądza o jego skuteczności.
Analiza akt sprawy zdaniem Sądu pozwala stwierdzić, że oświadczenie zastępcze (wynikające z wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 19 października 2006 roku, sygn. akt I C 236/06) zobowiązujące W. L. do przeniesienia na rzecz skarżącej własności wymienionych wyżej działek było nieskuteczne.
Wyrok Sądu Rejonowego w S. sygn. akt I C 236/06 wydany został w dniu 19 października 2006 roku. Z adnotacji zawartej na odpisie wyroku wynika, że jest on prawomocny. Nie ulega wątpliwości, iż wyrok ten stał się prawomocny po upływie pewnego okresu czasu od jego wydania. Zgodnie bowiem z treścią art. 343 k.p.c. wyroki zaoczne doręcza się z urzędu obu stronom z pouczeniem o przysługujących im środkach zaskarżenia. Z kolei zgodnie z treścią art. 344 § 1 k.p.c. pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku. Dokładna data uprawomocnienia się wyroku nie jest jednak istotna dla rozstrzygnięcia sprawy. Z akt sprawy wynika bowiem, że W. L. wyzbył się własności działek jeszcze przed wydaniem wyroku. Działka nr [...] o powierzchni 1,3173 ha położona w obrębie [...] i działki nr [...] o łącznej powierzchni 0,7937 ha położone w obrębie [...] zostały sprzedane umową zawartą w formie aktu notarialnego Rp [...] w dniu [...] sierpnia 2006 roku.
Z kolei działki nr [...] o łącznej powierzchni 2.2724 ha położone w obrębie [...] zostały sprzedane umową w formie aktu notarialnego Rp [...] w dniu [...] sierpnia 2006 roku. W. L. w dacie, gdy zastępcze oświadczenie woli zaistniało w obrocie prawnym nie mógł skutecznie przenieść własności tych wymienionych wyżej działek na skarżącą. W. L. nie mógł bowiem przenieść na skarżącą własności nieruchomości, których nie był już właścicielem.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 1998 roku, sygn. akt III CKN 356/01 (OSP 2004/10/122) Sąd Najwyższy stwierdził, że zasada nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet nie została skodyfikowana i funkcjonuje ona jako norma niepisana, wynikająca z tradycji ducha przyjętego porządku prawnego. Zasada ta rzutuje na skutki umowy, nie zaś na jej ważność. W odniesieniu do prawa własności oznacza tylko to, że własność może skutecznie przenieść na nabywcę tylko właściciel.
Również w wyroku z dnia 24 września 2003 roku, sygn. akt III CKN 356/01 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że: "Jeśli osoba nieuprawniona (nie będąca
Sygn. akt IV SA/Wa 1939/07 właścicielem) zbywa rzecz, to umowa taka nie jest nieważna, żaden bowiem z przepisów prawa nie ustanawia zakazu zbywania rzeczy cudzej. Zasada nemo plus iuris in alium transfere potest quam ipse habet rzutuje na skutki umowy, nie zaś na jej ważność".
Ponownie więc stwierdzić należy, iż W. L. nie mógł skutecznie przenieść własności działek na skarżącą, gdyż w chwili, gdy oświadczenie zastępcze zobowiązujące go do przeniesienia własności tych działek znalazło się w obrocie prawnym, nie był już właścicielem tych działek.
W ocenie Sądu wymieniony wyżej rodzaj bezskuteczności jest bezskutecznością o charakterze bezwzględnym. Może powołać się na nią każdy, w tym także organ administracji rozpoznający sprawę, bez konieczności uprzedniego uzyskania orzeczenia sądowego stwierdzającego istnienie tej bezskuteczności. Nie istnieje bowiem żaden przepis, który nakładałby obowiązek uzyskania takiego orzeczenia. Nie można zdaniem Sądu na osobę, która nabyła własność nieruchomości w przewidzianej prawem formie od osoby wpisanej w księdze wieczystej jako jej właściciel nakładać dodatkowego obowiązku w postaci sądowego potwierdzenia, że jest właścicielem nabytej nieruchomości. To osoba, która twierdzi, iż w terminie późniejszym nabyła własność nieruchomości od tego samego zbywcy winna udowodnić, iż czynność prawna, na mocy której doszło do nabycia jest skuteczna. Organy administracji mogły więc samodzielnie dokonać oceny, czy przeniesienie własności na rzecz skarżącej w oparciu o oświadczenie zastępcze było skuteczne.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 250 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.