Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania S. B., uchylił decyzję Konsula RP w W. z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] i umorzył postępowanie nadzorcze w sprawie.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że powołaną decyzją z dnia [...] października 2010 r. Konsula RP w W. odmówił wszczęcia postępowania z wniosku S. B. o unieważnienie dokumentu paszportowego wydanego po 13 grudnia 1981 r. na podstawie decyzji Komendanta Wojewódzkiego MO o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej i unieważnienia - anulowania wpisu "z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej". Ustawa o dokumentach paszportowych określa formę rozstrzygania w sprawie unieważniania dokumentów paszportowych w art. 39 ust. 1 stwierdzając, iż unieważnienie i odmowa wydania dokumentu paszportowego następuje w drodze decyzji. Bezsporną pozostaje właściwość Konsula RP w W. do rozpatrzenia wniosku S. B. o unieważnienie dokumentu paszportowego. Przepis art. 43 ust. 1 ustawy o dokumentach paszportowych stanowi, iż paszporty i paszporty tymczasowe w Rzeczypospolitej Polskiej wydaje, odmawia ich wydania i unieważnia wojewoda właściwy ze względu na miejsce stałego pobytu osoby ubiegającej się o dokument paszportowy, a w razie braku takiego miejsca - według ostatniego miejsca stałego pobytu tej osoby, a za granicą - konsul.
Ponieważ S. B. na stałe zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych Ameryki pod adresem [...] organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o unieważnienie paszportu jest Konsul RP w W. Paszport serii [...] numer [...] wydany w dniu [...] listopada 1983 r. przez Naczelnika Wydziału Paszportów KW MO w C. S. B. utracił ważność w dniu [...] listopada 1985 r. dlatego postępowanie w sprawie unieważnienia tego dokumentu jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu. Brak jest również podstaw do dokonywania jakichkolwiek zmian, w tym unieważnienia - anulowania wpisu "z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy polskiej", w nieważnym paszporcie. Wszelkie wpisy dokonane w książeczce paszportowej straciły ważność z dniem utraty ważności paszportu, tak więc nie mogą być ponownie unieważniane. Niezbędną przesłanką do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie unieważnieniu dokumentu paszportowego jest fakt pozostawania tego dokumentu w obiegu prawnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2010 r. S. B. wniósł o jej uchylenie wskazując, że opuszczenie granic Polski i emigracja wymuszona była wskutek represji i szykan a także groźby kierowanej przez funkcjonariuszy SB i MO. Wymuszona emigracja wywołana groźbą i podstępem funkcjonariuszy SB i innych osób - funkcjonariuszy PRL - spowodowała utratę więzi rodzinnych, zdrowia a także straty finansowe. Składając wniosek o paszport skarżący nie działał w swobodzie tak złożonego oświadczenia woli, działał pod wpływem zastosowania wobec niego i rodziny gróźb i represji wykonywanych przez funkcjonariuszy SB, a także działał pod wpływem sugestii, tj. możliwości wcześniejszego opuszczenia "zakładu karnego". Wnioskodawca składał wniosek o paszport i dopiero w chwili otrzymania dokumentów paszportowych dowiedział się, iż nie ma powrotu do Polski.
Nawet gdyby przyznać Ministrowi rację o braku możliwości unieważnienia paszportu, to winien on w decyzji uznać wydawane wówczas dokumenty paszportowe jako nieważne od chwili ich wystawienia, ponieważ ówcześnie obowiązująca ustawa nie przewidywała takich paszportów "z prawem jednokrotnego przekroczenia". Dokument paszportowy istnieje i jako taki wywołał skutki prawne i faktyczne dla pokrzywdzonych rodzin. Kwestia paszportów z tamtych lat choć literalnie nie jest objęta regulacjami z ustawy o unieważnienie orzeczeń i decyzji, to jednak nie pozbawia wnioskodawców w trybie kpa domagać się ich unieważnienia.
W odpowiedzi na skargę organ orzekający wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone decyzje organów obu instancji naruszają wskazane poniżej przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Paszport, którego skarżący domaga się unieważnienia, wydany został w dniu [...] listopada 1983 r. z terminem ważności na dwa lata, dlatego utracił on ważność w dniu [...] listopada 1985 r. Obecnie paszport ten nie istnieje w obiegu prawnym. Istniał on jednak i wywoływał skutki prawne w okresie od dnia [...] listopada 1983 r. do dnia [...] listopada 1985 r., dlatego może być przedmiotem oceny legalności dokonywanej w trybie art. 156 i nast. kpa, ponieważ we wskazanym trybie dokonuje się oceny prawnej, czy kwestionowany akt jest dotknięty wadą prawną - określoną w art. 156 §1 kpa - od chwili jego wydania, a nie w chwili dokonywania tej oceny. W przypadku ustalenia zaistnienia wady prawnej określonej w art. 156 §1 kpa, taki akt uznawany jest za nieważny od chwili jego wydania, co w niniejszej sprawie może mieć znaczenie dla oceny legalności bytu prawnego kwestionowanego dokumentu paszportowego w okresie, gdy wywoływał on skutki prawne.
Błędnie zatem organ odwoławczy zastosował w sprawie art. 105 §1 kpa, ponieważ wbrew ocenie tego organu postępowanie z wniosku skarżącego o ocenę legalności dokumentu paszportowego wydanego w dniu [...] listopada 1983 r. nie jest bezprzedmiotowe. Oznacza to naruszenie przez organ odwoławczy powołanego art. 105 §1 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro przez błędne jego zastosowanie organ ten uchylił się od merytorycznej oceny legalności kwestionowanego dokumentu paszportowego.
Błędnie również organy orzekające obu instancji wskazały na właściwość stosowania w sprawie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych. Z art. 38 ust. 1 powołanej ustawy wynika bowiem, że dokument paszportowy podlega unieważnieniu na wniosek sądu prowadzącego przeciwko posiadaczowi dokumentu paszportowego postępowanie w sprawie karnej lub postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, postępowanie w sprawie nieletniego lub prowadzącego postępowanie cywilne, a także na wniosek organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze, organu postępowania wykonawczego w sprawie karnej, w tym o przestępstwo skarbowe, przeciwko posiadaczowi dokumentu paszportowego; jak również dokument paszportowy podlega unieważnieniu w przypadku, gdy został wydany z naruszeniem przepisów ustawy. Unieważnienie paszportu w procedurze określonej tą ustawą może zatem nastąpić jedynie w przypadku określonym w powołanym art. 38 ustawy o dokumentach paszportowych.
Tymczasem skarżący domaga się uznania paszportu za nieważny z odmiennych przyczyn wobec wskazanych w powołanym art. 38, ze względu bowiem na okoliczności nie wynikające z obecnie obowiązującej ustawy o dokumentach paszportowych. Skarżący kwestionuje dopuszczalność wydania paszportu o takim kształcie jego skutków prawnych i wpisów w nim umieszczonych, które w jego ocenie są sprzeczne z ówcześnie obowiązującą ustawą z dnia 17 czerwca 1959 r. o paszportach (Dz.U. z 1967 r. Nr 17, poz. 81, ze zm.), na podstawie której wydano ten paszport. W takiej sytuacji, do rozpatrzenia wniosku skarżącego nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych, a w szczególności art. 38 ust. 1 pkt 2 dotyczący paszportów wydanych na podstawie tej ustawy, lecz przepisy art. 156 i nast. kpa, i dlatego właściwość organu do rozpatrzenia tego wniosku należy ustalić na podstawie art. 157 §1 kpa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy właściwy w rozumieniu art. 157 §1 kpa organ orzekający oceni żądanie skarżącego w trybie art. 156 i nast. kpa.