Uzasadnienie
syg. akt IV SA/Wa 1999/07
Prawomocnym wyrokiem z dnia 6 sierpnia 1996 r. (sygn. akt IV SA 372/95) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, którą odmówiono stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad firmą "[...]" w K. oraz orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1958 r. o przejęciu na własność Państwa wskazanej firmy wraz z należącymi do niej stacjami hodowlanymi oraz reprezentowanymi przez tą firmę spółkami z o.o.: "[...]" i "[...]". W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż sprawa nie została należycie wyjaśniona.
Decyzją z dnia [...] października 1999 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 1999 r., którą odmówiono wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń z 1950 i 1958 roku, wywodząc, iż wnioskodawcy nie mają interesu prawnego w sprawie, a więc nie mogą żądać wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wskazanych orzeczeń.
Prawomocnym wyrokiem z dnia 20 listopada 2001 r. (sygn. akt IV SA 2088/99) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra z dnia [...] października 1999 r., wyrażając pogląd, iż z wyroku sygn. akt IV SA 372/95 wynikał obowiązek wyjaśnienia przez organ administracji wszystkich okoliczności mających znaczenie dla merytorycznego rozpoznania sprawy. Organ odnosząc się do kwestii oceny legitymacji procesowej stron postępowania obowiązkowi temu uchybił. Pominął też, iż w sprawie wydano już orzeczenie administracyjne (uchylone następnie wyrokiem Sądu), co ma istotne znaczenie zwłaszcza, że postępowanie trwa już od 8 lat.
Decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2003 r., którą umorzono postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1950 i 1958 roku wskazując, iż postępowanie to zostało wszczęte na wniosek osób, które nie mają interesu prawnego w sprawie.
syg. akt IV SA/Wa 1999/07
Prawomocnym wyrokiem z dnia 5 maja 2004 roku (sygn. akt IV SA 1108-1113/03) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] stycznia 2003 r. i [...] lutego 2003 r. wskazując, iż zostały one wydane z pominięciem oceny prawnej zawartej w wyroku sygn. akt akt IV SA 2088/99 w świetle, której organ zobligowany był do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, z pominięciem kwestii legitymacji procesowej strony. Dodatkowo wskazano, iż wyeliminowane z obrotu decyzje zostały wydane z naruszeniem zasad instancyjności postępowania.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 1999 r., którą odmówiono wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1950 i 1958 roku. Uzasadniając orzeczenie organ administracji ponownie wskazał, iż w świetle ustaleń dokonanych w sprawie wnoszący o stwierdzenia nieważności orzeczeń z lat 50-tych: P. K., B. K. i A. K. nie mają interesu prawnego w sprawie nie mogą więc skutecznie wnosić o wszczęcie postępowania. Ponownie zwrócono uwagę, iż orzeczenia dotyczyły osoby prawnej, którą mogą reprezentować jej organy. Wnioskodawcy nie są sukcesorami organu osoby prawnej.
W skardze na powyższą decyzję wnioskodawcy przedstawili przebieg sprawy, podkreślając iż organ administracji działa z dużą opieszałością. Wyrazili również pogląd, iż kwestionowane orzeczenie zostało wydane z pominięciem wytycznych zawartych w poprzednich wyrokach sądów administracyjnych. Zawarto równocześnie polemikę ze stanowiskiem organu odnośnie interesu prawnego skarżących w kwestii stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1950 i 1958 roku. Wniesiono też o zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie pełnomocnik skarżących przedłożył zestawienie niezbędnych wydatków i kosztów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
syg. akt IV SA/Wa 1999/07
Oceny prawne zawarte w prawomocnych wyrokach sygn. IV SA 2088/99 i IV SA 1108-1113/03 wiązały Sąd orzekający w niniejszej sprawie, co wynika odpowiednio z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) i z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniach tych orzeczeń dokonano ceny prawnej i zawarto wytyczne co do dalszego kierunku postępowania w następstwie wskazań zawartych w prawomocnym wyroku sygn. akt IV SA 372/95. Poza oceną Sądu w tej sytuacji postaje kwestia, czy ocena ta była trafna w kontekście bardziej szczegółowych ustaleń dokonanych przez organ administracji po wydaniu wyroku w sprawie sygn. akt IV SA 372/95.
W świetle wiążących organ administracji i Sąd wskazań, co do dalszego postępowania, trzeba stwierdzić, iż organ orzekający, rozważając ponownie w prowadzonym już postępowaniu status osób żądających stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1950 i 1958 roku, uchybił, wynikającemu z prawomocnych wyroków, obowiązkowi rozpatrzenia sprawy co do meritum, a więc zbadania, czy orzeczenia dotknięte są wadą nieważności. Następstwem wydania prawomocnych wyroków w sprawach sygn. akt IV SA 2088/99 i IV SA 1108-1113/03 i zawartych w ich uzasadnieniach ocen, jest więc obowiązek prowadzenia postępowania administracyjnego z udziałem wnioskodawców, jako jego stron, niezależnie od okoliczności, czy mają oni w nim interes prawny wynikający z norm prawa materialnego. Trzeba przy tym podkreślić, iż sam w sobie udział Skarżących w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności określonego orzeczenia, nie statuuje po ich stronie roszczeń odszkodowawczych w przypadku wyeliminowania z obrotu wadliwych orzeczeń nacjonalizacyjnych. Kwestie te są bowiem rozważone odrębnie, w ramach stosownych postępowań.
W tej sytuacji, poza oceną Sądu, jako nie mająca znaczenia dla wyniku niniejszej spawy, pozostaje kwestia ewentualnego interesu prawnego skarżących w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1950 i 1958 roku.
Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c syg. akt IV SA/Wa 1999/07 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy.