Uzasadnienie
D. W. i M. W. w dniu 28 lutego 2012 r. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 201/12 referendarz sądowy przyznał wnioskodawcom prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądów.
Od wskazanego wyżej postanowienia D. W. i M. W. wnieśli sprzeciw w przewidzianym prawem terminie podnosząc, iż jest ono niesprawiedliwie i pozbawia skarżących prawa do Sądu.
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku, kopii pocztowych przekazów pieniężnych z lutego 2012 r. oraz dodatkowego oświadczenia z dnia 2 kwietnia 2012 r. wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólne, dwuosobowe gospodarstwo domowe. Źródłami ich utrzymania są świadczenia emerytalne: D. W. w wysokości 1.140,42 zł miesięcznie i M. W. w wysokości 1.382,98 zł miesięcznie. Wnioskodawcy są współwłaścicielami nieruchomości gruntowej o powierzchni 2.500 m² położonej w N. Poza tym nie mają innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Mieszkają w lokalu o powierzchni 57 m², do którego nie posiadają tytułu prawnego. Lokal nie jest ogrzewany i pozbawiony jest dostępu do bieżącej wody. Opłaty za energię elektryczną pochłaniają 150-300 zł miesięcznie, opłaty za gaz 55 zł, koszty wody pobieranej z działki to 10-20 zł miesięcznie, a wydatki na leki 200-400 zł miesięcznie. Skarżący oświadczyli również, że ponad 1.000 zł miesięcznie wydają na uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych i sądowych.
Na wstępie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy służy realizacji dostępu do Sądu oraz profesjonalnego prowadzenia sprawy dla osób, które ze względu na ciężką sytuację majątkową i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przyznanie prawa pomocy, czyli tzw. "prawo ubogich" powinno być jednak traktowane jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego uzasadniony szczególnie ciężkimi warunkami materialnymi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że "konieczne utrzymanie" nie oznacza sytuacji materialnej subiektywnie ocenionej przez wnioskodawcę jako zadowalającej, lecz obiektywną możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak opłaty za mieszkanie, żywność, lekarstwa niezbędne w procesie leczenia. Dopiero, gdy nie jest możliwe uzyskanie dodatkowych środków finansowych, jak też gdy poczynienie oszczędności musiałoby odbyć się kosztem wspomnianych koniecznych potrzeb, Sąd zobligowany jest przyznać stronie prawo pomocy. W takim bowiem przypadku rozstrzygnięcie to jest niezbędne dla ochrony praw strony, a odmowa oznaczałaby w praktyce pozbawienie jej zagwarantowanego w Konstytucji prawa do Sądu.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Analizując warunki majątkowe wnioskodawców pod kątem powyższych kryteriów, stwierdzić należy, iż nie znajdują się oni w tak wyjątkowo trudnej sytuacji, że pomimo największych wysiłków poczynionych w celu zgromadzenia odpowiednich środków nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, że miesięczny dochód uzyskiwany przez D. W. i M. W. wynosi 2.523,40 zł netto, natomiast wykazana przez wnioskodawców miesięczna wysokość wydatków na energię elektryczną, gaz, wodę i leki wynosi 415-775 zł. Uwzględniając także wydatki związane z uczestnictwem skarżących w postępowaniach administracyjnych i sądowych, należy uznać, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu są oni w stanie wygospodarować 100 zł niezbędne na pokrycie wpisu od skargi, ewentualnej opłaty kancelaryjnej, wpisu od skargi kasacyjnej, czy też wpisów od zażaleń, zwłaszcza, że ewentualne uiszczenie wskazanych opłat, nie wiąże się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie.
Nie można jednak pominąć okoliczności, iż koszty zastępstwa procesowego z pewnością będą przewyższać opłaty sądowe. Wobec powyższego, mając na względzie aktualne dochody skarżących oraz ich miesięczne wydatki stwierdzić należy, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem spełniają przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ich warunki materialne nie pozwalają na samodzielne poniesienie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.