Uzasadnienie
W niniejszej sprawie referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 14 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2048/15 pozostawił wniosek skarżącego S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od koszów sądowych bez rozpoznania.
W piśmie z dnia 3 listopada 2015 r. skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, w dniu 12 stycznia 2016 r. nadesłał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym podał, że domaga się zwolnienia od kosztów sadowych w całości oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
W treści wniosku oświadczył, że nie ma żadnego dochodu ani oszczędności i utrzymuje się dzięki pomocy znajomych.
Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do: a) złożenia szczegółowego oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrania, b) złożenia oświadczenia dotyczącego wielkości i rodzaju pomocy od osób trzecich (krewnych, znajomych, organizacji), c) przedstawienia oświadczenia darczyńców o wielkości i rodzaju świadczonej przez nich pomocy, d) złożenia oświadczenia, jaki skarżący ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa (np. czy wynajmuje lokal) oraz czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu; w przypadku wynajmowania mieszkania, należy przedstawić kopię umowy najmu. Powyższe pismo zostało doręczone skarżącemu w dniu 8 lutego 2016 r. Zatem termin do jego wykonania upłynął w dniu15 lutego 2016 r. Wnioskodawca w wyznaczonym terminie nie nadesłał żądanych informacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658).
Według przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. g) p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych skarżący w sprawach dotyczących udzielania cudzoziemcom ochrony.
Zaskarżona decyzja została wydana w toku postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego o nadanie statusu uchodźcy, zatem w sprawie udzielenia cudzoziemcowi ochrony. Skarżącemu przysługuje więc ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z mocy prawa jest więc zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w rozpoznanej sprawie, zarówno w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie ma natomiast podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.
W rozpatrywanej sprawie oświadczenie wnioskodawcy zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF zawierało dane niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Przy czym należy zaznaczyć, ze istotna dla rozpoznania niniejszego wniosku jest niewyjaśniona przez skarżącego kwestia źródeł utrzymania.
Z wyżej powołanych względów orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia w oparciu art. 249 a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. g i art. 246 § 1 pkt 2 w zw.z art. 260 p.p.s.a.