Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].10.2009 r. Minister Gospodarki, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez S. B. pełnomocnika wnioskodawcy A. P. od decyzji własnej z dnia [...].05.2009 r., o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].05.1962 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Motorowy – P. K. w M., pow. W. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję odmowną.
W uzasadnieniu organ administracji, przytaczając na poparcie swej tezy orzecznictwo Sądów Administracyjnych podkreślił, iż stwierdzenie nieważności decyzji może stanowić wyłącznie podstawę do wznowienia postępowania w odniesieniu do orzeczenia wydanego w oparciu o orzeczenie dotknięte wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt. 8 Kpa), a nie stwierdzenia jego nieważności. Wskazał na rozbieżności w orzecznictwie Sądów Administracyjnych w tej kwestii. Minister zaznaczył jednak, że w sytuacji, gdy istnieje możliwość rozbieżnej interpretacji konkretnej normy żadne z wydanych rozstrzygnięć nie może być kwalifikowane jako wydane z rażącym naruszeniem prawa. Organowi administracji nie można bowiem zarzucić naruszenia prawa tylko z tego powodu, że przyjął wykładnię przepisu odmienną od oczekiwanej przez wnioskodawcę, ale wynikającą z treści przepisu, przy zastosowaniu powszechnie akceptowanych metod wykładni prawa.
Stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...].11.1953 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem, w oparciu o które zostało wydane orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].05.1962 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Motorowy –P. K. w M., pow. W., wbrew zarzutom podnoszonym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie stanowi w ocenie Ministra, przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, lecz przesłankę wznowienia postępowania, wymienioną w art. 145 § 1 pkt 8 Kpa. W myśl tej regulacji w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następne uchylone lub zmienione, ale dotyczy to odrębnego postępowania. Z tych przyczyn Minister nie znalazł podstaw do wzruszenia swej uprzedniej decyzji.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rozstrzygnięcie Ministra Gospodarki A. P. wniósł o uchylenie obu decyzji Ministra. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 8 Kpa, poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, poprzez niezastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie.
A. P. w uzasadnieniu skargi podniósł, iż odrębną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...].11.1953 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem. W związku z powyższym orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].05.1962 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Motorowy – P. K. w M., pow. W. zostało wydane w stosunku do przedsiębiorstwa, które nie pozostawało w zarządzie państwowym. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, w tym i zarządzenia, wywołuje bowiem skutki ex tunc. Dlatego kwestionowane orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].05.1962 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa - jako wydane bez podstawy prawnej -kwalifikuje się do stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W dniu jego wydania nie istniały bowiem prawne przesłanki pozwalające na jego wydanie.
W ocenie skarżącego, stanowisko Ministra przedstawione w zaskarżonej decyzji opiera się na błędnej wykładni przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Rozwijając ten zarzut podniesiono, iż nie jest dopuszczalne zastosowane w niniejszej sprawie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 8 Kpa, albowiem przesłanki stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 Kpa, jak również podstawy wznowienia postępowania z art. 145 § 1 Kpa zostały wyczerpująco wymienione w przepisach prawa. Nie mogą one zatem, zdaniem skarżącego, podlegać wykładni rozszerzającej, lecz winny być interpretowane zgodnie z literalnym ich brzmieniem. Skoro art. 145 § 1 pkt 8 Kpa wymienia jako przesłankę wznowienia postępowania uchylenie lub zmianę decyzji, to zdaniem skarżącego, nie jest dopuszczalne rozszerzenie dyspozycji tej normy na nieważność decyzji.
W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu powtórzył argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji i dodał, iż zarzuty podniesione w skardze nie zawierają nowych okoliczności w stosunku do tych, które były uwzględnione w postępowaniu nadzorczym. Skarga zaś, zdaniem organu administracji, stanowi jedynie polemikę z ustaleniami prawnymi i faktycznymi poczynionymi w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach. Nie stwierdzono bowiem w toku postępowania sądowoadministarcyjnego, by zaskarżona decyzja Ministra została wydana z naruszeniem prawa.
W niniejszej sprawie skarżący zainicjował równolegle dwa postępowania nadzwyczajne mające prowadzić do wzruszenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].05.1962 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Motorowy – P. K. w M., pow. W.. W dniu [...].06.2009 r. działając przez pełnomocnika wraz z D. D. i Z. D. zażądał również wznowienia postępowania zakończonego tym orzeczeniem z dnia [...].05.1962 r. Minister Gospodarki wznowił to postępowanie postanowieniem z dnia [...].08.2009 r., a w jego uzasadnieniu stwierdził, iż wnioskodawcy są legitymowani do zainicjowania tego postępowania, a nadto uznał, że jednomiesięczny termin do złożenia wniosków o wznowienie został przez nich zachowany. Minister potwierdził także istnienie podstawy do wznowienia tego postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 8 Kpa. Odrębnym postanowieniem z tej samej daty to postępowanie wznowieniowe zostało zawieszone, z uwagi na konieczność zakończenia w pierwszej kolejności postępowania nieważnosciowego, prowadzonego również z wniosku następców prawnych właściciela przedsiębiorstwa Młyn Motorowy – P. K. w M., pow. W..
Rozpatrując niniejszą skargę na wstępie podkreślić należy, iż podstawą wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 8 Kpa jest sytuacja, gdy decyzja administracyjna została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Chodzi zatem o sytuację, gdy decyzja została oparta na kompetentnym rozstrzygnięciu sądu lub innego organu i rozstrzygnięcie to wchodziło w skład szeroko rozumianej podstawy prawnej.
Uchylenie lub zmiana tej podstawy niewątpliwie wywiera odpowiedni wpływ na moc obowiązującej decyzji i musi doprowadzić do rozpatrzenia sprawy w nowych warunkach prawnych /por. W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Warszawa 1962 r., s. 234/.
Konstrukcja przepisu art. 145 § 1 pkt 8 Kpa ogranicza tę podstawę do uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej lub orzeczenia sądu. Podkreślenia wymaga jednakże, iż rozwiązanie to nie zostało dostosowane do zmian wprowadzonych w wyniku nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 1980 roku, która odeszła od koncepcji uchylenia decyzji jako nieważnej, wprowadzając instytucję stwierdzenia nieważności decyzji /por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005 r, s. 651/.
Stwierdzić zatem należy z całą mocą, iż niedostosowanie redakcji art. 145 § 1 pkt 8 Kpa do wprowadzonej zmiany nie uprawnia do interpretacji tego przepisu w sposób wykluczający jako podstawę do wznowienia postępowania - przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, na podstawie której została wydana decyzja (orzeczenie). Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lipca 1996 r. (sygn. akt III ARN 21/96, opubl. OSN z 1997 r. nr 3, poz.
32) uznając, iż stwierdzenie nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja w innej sprawie, stanowi podstawę wznowienia postępowania /art. 145 § 1 pkt 8 Kpa/, nie uzasadnia natomiast stwierdzenia nieważności tej drugiej decyzji. Wzruszenie orzeczenia sądowego lub innej decyzji organu administracji publicznej nie wywołuje bowiem, w ocenie Sądu Najwyższego, skutku automatycznie, a daje jedynie podstawę do ponownego rozstrzygnięcia sprawy w trybie wznowienia postępowania.
Należy zaznaczyć, iż w zakresie przyjęcia właściwego, nadzwyczajnego trybu rozpoznawania takich spraw zarysowały się pewne rozbieżności w orzecznictwie Sądów Administracyjnych. Analogiczne stanowisko z przyjętym w niniejszym wyroku wyrażone zostało w szeregu orzeczeń Sądów Administracyjnych (por. m. in. tezę drugą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 36/99/oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2003 r., sygn. Akt IV SA 99/2002). Stanowisko to w całości podziela Sąd w niniejszej sprawie.
Stwierdzić należy, iż punktem odniesienia dla oceny legalności decyzji w trybie art. 156-158 Kpa, jest stan rzeczy z chwili wydania tej decyzji. Nie jest więc, zdaniem Sądu, uprawnione wnioskowanie o kwalifikowanej wadliwości zaskarżonego orzeczenia z dnia [...].05.1962 r. z tego powodu, że opierało się ono na innym ostatecznym orzeczeniu, którego nieważność stwierdzono dopiero w maju 2009 r. Zachodzi zatem sytuacja, którą należy rozwiązać we właściwym dla niej trybie wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 8 Kpa /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2003 r., sygn. Akt IV SA 99/2002/. Mając nadto na względzie zasadę niekonkurencyjności środków odwoławczych powszechnie akceptowaną tak w orzecznictwie Sądów Administracyjnych jak i w doktrynie stwierdzić należy, iż interpretacja przytoczonych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dokonana zarówno w zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji odpowiada prawu.
Na marginesie jedynie należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie, jak uprzednio wskazano, wszczęte zostało już postępowanie wznowieniowe, obecnie zawieszone. Nie zaistnieją zatem przeszkody procesowe, aby w tym właściwym w niniejszej sprawie trybie nadzwyczajnym dokonać kontroli zakwestionowanego orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].05.1962 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Motorowy –P. K. w M., pow. W..
Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.