Uzasadnienie
Skarżąca D. K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
W wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża H. K. Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 0,77 ha, nie posiada innego majątku ani oszczędności.
Referendarz sadowy zarządzeniem z dnia 18 września 2015 r. wezwał wnioskodawczynię do nadesłania – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania:
- a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz H. K. rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne (z ostatnich trzech miesięcy) wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, ewentualnie oświadczeń o nieposiadaniu rachunku (–ów) bankowego (-ych),
- b) wyjaśnienia, ile wynoszą stałe, miesięczne wydatki związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącej (wyżywienie, opłaty za energię elektryczną, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych),
- c) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącej,
- d) zaświadczenia potwierdzającego posiadanie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku,
- e) dokumentu wskazującego wysokość dochodu uzyskiwanego przez H. K. w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. zaświadczenie pracodawcy o wysokości osiągniętego dochodu).
D. K. nie udzieliła odpowiedzi na powyższe wezwanie.
Stwierdzono, co następuje:
Wniosek D. K. o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270z e zm., dalej jako p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a referendarz (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie, referendarz stwierdził, że nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżąca - mimo wezwania - nie przedstawiła dokumentów obrazujących sytuację majątkową jej rodziny. Brak tych dokumentów uniemożliwiał referendarzowi ocenę, czy w przypadku skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powyższych względów referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.