Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 23 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2143/16

Uzasadnienie

J. M., w pismach z 2 i 3 sierpnia 2016 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], którą wymierzono J. M., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą [...] w [...], opłatę z tytułu składowania odpadów miejscu na ten cel nieprzeznaczonym w wysokości 11.079.633,00 zł (słownie: jedenastu milionów siedemdziesięciu dziewięciu tysięcy sześciuset trzydziestu trzech złotych).

J. M. zawarł w skardze (karta nr 2 akt sprawy) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 września 2016 r., skarżący uzupełnił brak wniosku o przyznanie prawa pomocy, składając go na urzędowym formularzu (PPF).

W oświadczeniu z dnia 23 września 2016 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach J. M. podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje ze studiującym synem (K. M.). Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochód w wysokości 2.000 zł netto miesięcznie. Nie wykazał innych źródeł dochodów. Jako posiadany majątek wymienił: dom jednorodzinny (we współwłasności) o wartości około 200.000 zł, nieruchomość rolną o powierzchni 17,5 ha, użytki kopalne o powierzchni 10 ha i wartości 4.000.000 zł, a także nieruchomość zabudowaną o wartości 8.000.000 zł. Skarżący przekreślił rubryki formularza wniosku przeznaczone na oświadczenie o posiadanych zasobach.

Ponadto podał, że prowadzone przez niego przedsiębiorstwo dysponuje samochodami ciężarowymi (17 sztuk) i sprzętem ciężkim (koparki, spycharki itp.). Oświadczył, że wydatki związane z działalnością gospodarczą wynoszą około 420.000 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że działalność gospodarcza nie przynosi zysków, jej koszty są wysokie, zyskowność niska, a obecnie firma generuje straty. Wskazał ponadto, że zalega z płatnościami m.in.: składek na ZUS (4 miesiące – około 110.000 zł), opłat do PFRON (2 lata – około 200.000 zł), podatków od nieruchomości i od środków transportowych (około 170.000 zł), wynagrodzeń (2 miesiące - około 90.000 zł). Oświadczył, że firma zaciągnęła kredyt na zakup żwirowni, którego pozostało do spłaty ponad 4.000.000 zł. Skonstatował, że zapłata tak wysokiej kwoty kosztów sądowych spowoduje nieodwracalne skutki i pogorszy i tak bardzo trudną sytuację przedsiębiorstwa.

Do wniosku skarżący dołączył kopie:

1. 1. zawiadomienia ZUS z dnia [...] września 2016 r. o wszczęciu postępowania w sprawie wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (łączna kwota z deklaracji za okres od maja 2014 do sierpnia 2016 r.: 95.185,85 zł;
2. 2. raportu PFRON z dnia [...] września 2016 r. o wysokości zaległości wraz z odsetkami (łączna kwota za lata 2008-2010, 2015 i 2016: 106.932,20 zł + odsetki 77.953,00 zł);
3. 3. decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2016 z tytułu podatku od nieruchomości i podatku rolnego (łącznie 15.959,00 zł);
4. 4. decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2016 (73.840,00 zł);
5. 5. harmonogramu spłat z dnia [...] czerwca 2016 r. kredytu udzielonego przez [...] Bank S.A. (miesięczna rata: 32.760,22 zł);
6. 6. skierowanego przez [...] sp. z o.o. do skarżącego wezwania z dnia [...] września 2016 r. do zapłaty zaległości w łącznej wysokości 13.212,43 zł;
7. 7. skierowanego przez Burmistrza Miasta [...] do skarżącego upomnienia z dnia 7 lipca 2016 r. o zapłatę należności w wysokości 27.574,60 zł z tytułu podatku od środków transportowych wraz z odsetkami;
8. 8. skierowanego przez [...] sp. z o.o. do skarżącego przypomnienia z dnia [...] września 2016 r. o zapłacie za fakturę na kwotę 4.356,38 zł;
9. 9. skierowanej przez Europejski Fundusz Leasingowy S.A. do skarżącego informacji z dnia [...] września 2016 r. o zwłoce z zapłatą należności w wysokości 6.062,06 zł;
10. 10. zestawień księgowych umów o pracę za okresy od 9 lipca do 10 sierpnia i od 11 sierpnia do 9 września bieżącego roku.

Ponieważ oświadczenie J. M. i dołączone do niego dokumenty były niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości, w piśmie z dnia 20 października 2016 r. wezwano go do złożenia w terminie 21 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest:

1. 1. wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także z wszelkich rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej
2. - z okresu ostatnich sześciu miesięcy;
3. 2. odpisów zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych;
4. 3. sprawozdań finansowych (obejmujących bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową) za ostatnie dwa lata obrotowe lub (o ile na skarżącym nie spoczywa obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych) podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej dla przedsiębiorstwa J. M. za ostatnie dwa lata podatkowe;
5. 4. wykazu środków trwałych przedsiębiorstwa prowadzonego przez J. M.;
6. 5. odpisu deklaracji na podatek od środków transportowych na bieżący rok podatkowy;
7. 6. zaświadczenia naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości obrotu przyjętego do podstawy opodatkowania K. M. podatkiem od towarów i usług w poszczególnych okresach rozliczeniowych w 2015 roku i w 2016 roku;
8. 7. zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego zawierającego wykaz rachunków bankowych (numery rachunków) wskazanych przez J. M. w zgłoszeniu identyfikacyjnym, lub - jeżeli podatnik aktualizował dane w tym zakresie – w zgłoszeniach aktualizacyjnych (aktualnego wykazu rachunków bankowych z ich numerami);
9. 8. odpisów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług złożonych do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w bieżącym roku;
10. 9. zaświadczenia z biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy J. M. w latach 2015 - 2016 przyznano płatności bezpośrednie lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;
11. 10. oświadczenia wskazującego jednoznacznie (w związku z przekreśleniem rubryk nr 7.2.1. i 7.2.2. formularza wniosku), czy skarżący posiada zasoby (np. oszczędności na rachunkach bankowych lub w gotówce, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe) – jeżeli tak, to należało podać ich wartość;
12. 11. zaświadczenia (zaświadczeń) z właściwego urzędu gminy/miasta (właściwych urzędów gmin/miast) potwierdzającego (potwierdzających) podane przez skarżącego w oświadczeniu o stanie majątkowym informacje o rodzaju i powierzchni należących do niego nieruchomości oraz wskazującego (wskazujących) powierzchnie nieruchomości, których skarżący nie określił w złożonym oświadczeniu (dom, nieruchomość zabudowana w [...]);
13. 12. oświadczenia o wielkości udziału skarżącego we współwłasności domu wskazanego w rubryce nr 7.1. formularza wniosku oraz kopii decyzji właściwego organu gminy ustalającej wysokość podatku od nieruchomości, na której usytuowany jest rzeczony dom.

W odpowiedzi skarżący, przy piśmie z dnia 10 listopada 2016 r., złożył do akt sprawy:

1. 1. kopie wyciągów z rachunku bankowego nr [...] (w [...] w [...] – prowadzonego dla [...]) za okres od 3 maja do 27 października bieżącego roku;
2. 2. kopie wyciągów z rachunku bankowego nr [...] (w [...] S.A. – prowadzonego dla [...]) za okres od 1 kwietnia do 21 października 2016 r.;
3. 3. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r., zgodnie z którym J. M. do celów prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej zgłosił rachunek bankowy o numerze [...] (brak 26 cyfry – przyp. referendarza sądowego), a w bazie tamtejszego urzędu nie widnieje inny aktywny rachunek bankowy;
4. 4. kopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w latach 2014 i 2015 (PIT-36L);
5. 5. kopie sprawozdań finansowych za lata 2014 i 2015;
6. 6. kopię deklaracji na podatek od środków transportowych na 2016 rok (DT-1) z załącznikami;
7. 7. wydruk ewidencji środków trwałych prowadzonego przedsiębiorstwa;
8. 8. kopie deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do września bieżącego roku (VAT-7);
9. 9. zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia 8 listopada 2016 r., zgodnie z którym J. M. w latach 2015 i 2016 nie otrzymał dofinansowania realizowanego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;
10. 10. własne oświadczenie z dnia [...] listopada 2016 r., zgodnie z którym wielkość udziału we współwłasności domu znajdującego się w [...] przy ul. [...], wynosi 50%;
11. 11. zaświadczenie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] listopada 2016 r., zgodnie z którym Państwo H. i J. M. są podatnikami podatku od nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zaś przedmiotem opodatkowania jest dom o powierzchni 160,96 m2 oraz grunty pozostałe o powierzchni 449 m2;
12. 12. kopię decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2016 r., ustalającej J. M. i H. M. wymiar podatku od nieruchomości (zabudowanej budynkiem mieszkalnym), położonej w [...] przy ul. [...], za 2016 r. (263,00 zł);
13. 13. zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r., zgodnie z którym do tamtejszego urzędu nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2015, dotyczące K. M.;
14. 14. własne oświadczenie z dnia [...] listopada 2016 r., w którym podał, że nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych i w gotówce, żadnych papierów wartościowych, ani żadnych innych praw majątkowych.

Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje.

Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że wedle reguły wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Treść art. 246 § 1 ppsa wskazuje, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – z uwzględnieniem jej możliwości finansowych.

W przedmiotowej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzją Marszałka Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. o wymierzeniu J. M. opłaty z tytułu składowania odpadów w miejscu na ten cal nieprzeznaczonym. Kwota należności (nałożonej opłaty) objętej zaskarżoną decyzją wynosi 11.079.633 zł, zatem – zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) - wysokość wpisu od skargi wynosi 100.000 zł (słownie: sto tysięcy złotych). Jest to najwyższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość ewentualnie należnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie połowę wpisu od skargi, czyli 50.000 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia).

Inne, ewentualnie należne opłaty, jak wpisy od zażaleń, czy opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wyniosą jednorazowo 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia, § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192).

Uwzględniając tak ustaloną wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie, należy stwierdzić, że J. M. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że zgodnie z art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Stosownie natomiast do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Z art. 246 § 1, art. 252 § 1 i art. 255 ppsa jasno wynika, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie nakłada ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania na wnioskującego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie orzeczenia uwzględniającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń.

W oparciu o art. 255 ppsa wystosowano do skarżącego wezwanie z dnia 20 października 2016 r., zobowiązując go m.in. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym z rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (lit. a wezwania), a także zaświadczenia naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierającego wykaz rachunków bankowych wskazanych przez J. M. w zgłoszeniu identyfikacyjnym, bądź - jeżeli podatnik aktualizował dane w tym zakresie – w zgłoszeniach aktualizacyjnych (lit. g wezwania).

W odpowiedzi skarżący, przy piśmie z dnia 10 listopada 2016 r., złożył do akt sprawy wyciągi z dwóch rachunków bankowych: nr [...] (w [...] w [...] – prowadzonego dla [...]) oraz nr [...] (w [...] S.A. – prowadzonego dla [...]).

Żaden z wyżej wymienionych nie jest rachunkiem bankowym wskazanym w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 9 listopada 2016 r., jako rachunek bankowy zgłoszony przez J. M. do celów prowadzonej działalności gospodarczej. Należy przy tym zaznaczyć, że w rzeczonym zaświadczeniu stwierdzono, iż poza wskazanym w nim rachunkiem bankowym w bazie Urzędu Skarbowego w [...] nie widnieje inny aktywny rachunek bankowy J. M. Skarżący, chociaż w wezwaniu z dnia 20 października 2016 r. podkreślono, że jego obowiązkiem jest dostarczenie wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, nie złożył do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego podanego we wzmiankowanym zaświadczeniu. Nie wyjaśnił też przyczyny nienadesłania tego wyciągu, ani dokumentu (np. wypowiedzenia umowy rachunku bankowego, zaświadczenia banku), który potwierdzałby, że rachunek został zamknięty. Nie nadesłał również wyciągu z rachunku, za pomocą którego dokonuje spłat kredytu zaciągniętego w [...] Bank S.A. Na żadnym z nadesłanych wyciągów nie odnotowano spłat rat na rzecz wskazanego banku w wysokości podanej w dołączonym do przedmiotowego wniosku harmonogramie spłat z dnia 2 czerwca 2016 r.

Już tylko powyższe zaniechanie uniemożliwia przyjęcie, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Nie ulega wszakże wątpliwości, że dla pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony postępowania, która prowadzi działalność gospodarczą, niezbędna jest analiza całości przepływów finansowych związanych z prowadzeniem tej działalności. Elementem takiej analizy jest m.in. weryfikacja informacji wynikających z wyciągów z rachunków bankowych, przy pomocy których przedsiębiorca prowadzi działalność. J. M., pomimo jasno i precyzyjnie sformułowanego wezwania do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym z rachunków otwartych dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, nie nadesłał wyciągu z konta, które wskazał naczelnikowi urzędu skarbowego w zgłoszeniu rejestracyjnym (aktualizacyjnym).

Nie przedstawił także jakiejkolwiek wiarygodnej przyczyny nieprzedstawienia tego dokumentu. Nie złożył również do akt sprawy wyciągu z rachunku, za którego pomocą spłata kredyt zaciągnięty w związku z prowadzoną działalnością.

Dalej należy wskazać, że z informacji przekazanych do Sądu przez Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA (k. 35 i k. 41 akt sprawy) wynika, iż skarżący pozostaje w związku małżeńskim z H. M. Oboje zameldowani są na pobyt stały pod tym samym adresem w [...] (przy ul. [...]). Na ten sam adres do obojga małżonków skierowano także decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2016 rok. Przedstawione przez skarżącego zaświadczenie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] listopada 2016 r., potwierdzające powierzchnię działki i domu przy ul. [...], zostało zaś wydane na wniosek H. M. Powyższe ustalenia podają w wątpliwość wiarygodność oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, w którym wymienił wyłącznie syna, jako osobę, z którą pozostaje w gospodarstwie domowym.

Należy natomiast zauważyć, że zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny.

Konsekwencją przywołanych regulacji dla postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest konieczność wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dla obowiązku skarżącego wykazania sytuacji finansowej H. M. obojętne jest zatem, jaki ustrój majątkowy istnieje między małżonkami oraz to, że zaskarżona decyzja została wydana w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną tylko przez J. M. Jak tymczasem wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, H. M. prowadzi w [...] - gmina [...] -(przy ul. [...]) działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo [...]. Działalność ta obejmuje m.in. produkcję masy betonowej prefabrykatowej i produkcję wyrobów budowlanych z betonu, a także odzysk surowców z materiałów segregowanych, roboty budowlane, wynajem i zarządzenie nieruchomościami, czy transport drogowy towarów.

Zadeklarowany przedmiot działalności przynajmniej częściowo łączy się więc z przedmiotem działalności prowadzonej przez skarżącego, która obejmuje m.in. wydobywanie kruszywa naturalnego, zbieranie i transport odpadów.

Biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że ocena sytuacji finansowej H. M., obejmująca m.in. dane dotyczące prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, jest konieczna do analizy możliwości płatniczych skarżącego. Nieprzedstawienie informacji o dochodach i majątku żony, podobnie jak nienależyte wykonanie obowiązku nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, uniemożliwiło zatem dokonanie pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych J. M. Przez pominięcie żony w oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący uniemożliwił natomiast objęcie dotyczących jej danych i dokumentów wezwaniem z dnia 20 października 2016 r.

Także przedstawione przez skarżącego informacje o posiadanych zasobach nie mogą być uznane za wiarygodną podstawę oceny jego możliwości płatniczych.

Ponieważ część wniosku z dnia 23 września 2016 r. przeznaczona na oświadczenie o posiadanych zasobach (rubryka nr 7.2. formularza wniosku) została przez J. M. przekreślona, w wezwaniu z dnia 20 października 2016 r. (lit. j) zobowiązano go do złożenia oświadczenia wskazującego jednoznacznie, czy posiada zasoby (np. oszczędności na rachunkach bankowych lub w gotówce, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe), a jeśli tak, to jaka jest ich wartość.

W odpowiedzi J. M., w dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] listopada 2016 r., podał, że nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych i w gotówce, żadnych papierów wartościowych, ani żadnych innych praw majątkowych.

Oświadczeniu temu przeczą, dotyczące skarżącego, informacje ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym. Jak z nich wynika (nr KRS [...]) J. M. jest jedynym wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...] z siedzibą w [...]. Wysokość, niewykazanych w złożonym oświadczeniu, udziałów skarżącego w rzeczonej spółce wynosi natomiast 99.500 zł.

Podsumowując powyższe, należy stwierdzić, że skarżący: 1) nie wykonał należycie wezwania z dnia 20 października 2016 r. w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych;

1. 2) nie przedstawił danych o dochodach i majątku żony (poza zaświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2016 r. i oświadczeniem z dnia [...] listopada 2016 r., wskazującymi, że H. M. jest współwłaścicielem w ½ domu przy ul. [...] w [...]);
2. 3) a pomijając ją w oświadczeniu o stanie rodzinnym, uniemożliwił objęcie wezwaniem z dnia 20 października 2016 r. danych i dokumentów dotyczących H. M.;
3. 4) przedstawił niewiarygodne informacje o odnośnie do posiadanych zasobów (udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością). Jak już natomiast wywiedziono, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Jeżeli zatem strona postępowania przedstawia swą sytuację rodzinną i majątkową w sposób niepełny i budzący wątpliwości, a następnie nie przedkłada - pomimo wezwania - całości dokumentów i oświadczeń, mających na celu wyjaśnienie tych wątpliwości i ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Konstrukcja art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu sytuacji finansowej (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem J. M., składając wniosek z dnia 23 września 2016 r. i odpowiadając na wezwanie z dnia 20 października 2016 r., w istocie zaniechał tej współpracy. Złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty nie pozwalają przyjąć, że wykazał on, iż bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.

O tym, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogły zdecydować złożone przez niego oświadczenia i przedstawione dokumenty, wskazujące na brak zysku firmy, znaczne koszty prowadzenia działalności gospodarczej, zaległości w składkach na ZUS i PEFRON, podatku od nieruchomości i wypłacie wynagrodzeń dla pracowników, czy pozostała do spłaty kwota kredytu na zakup żwirowni.

Odnosząc się do tych okoliczności, należy wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 10/10, z dnia 11 kwietnia 2014 r. sygn. akt I FZ 86/14. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dochód z działalności gospodarczej, zadeklarowany przez J. M. w ubiegłym roku podatkowym (17.982,76 zł), podobnie jak w roku 2014 (18.975,81 zł), jest zatem wynikiem bilansowym przychodu nad kosztami związanymi z jego uzyskaniem. Okoliczność wykazywania wysokich kosztów sama w sobie nie jest więc odzwierciedleniem możliwości finansowych strony zwłaszcza, jeśli z innych przedstawionych przez nią dokumentów wynika, że nieprzerwanie prowadzi ona działalność gospodarczą, uzyskując corocznie wysoki przychód.

Jak wynika z nadesłanych przez skarżącego kopii zeznań o wysokości dochodu osiągniętego przez niego z działalności gospodarczej w latach 2014 i 2015, zadeklarowany przez niego przychód wyniósł odpowiednio 5.798.860,32 zł i 5.165.746,45 zł. Z kolei z deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7), składnych przez skarżącego w bieżącym roku, wynika, że prowadzone przez niego przedsiębiorstwo nieprzerwanie osiąga obroty w wysokości przynajmniej ćwierć miliona złotych miesięcznie. Najniższą podstawę opodatkowania zadeklarowano w lipcu (257.493 zł), przy czym w kolejnych dwóch miesiącach była ona wyższa (293.581 zł – sierpień i 351.629 zł – wrzesień). Najwyższą podstawę opodatkowania zadeklarowano natomiast w kwietniu – 781.216 zł. Wartość netto zakpionych towarów i usług (wedle tych samych deklaracji dla podatku od towarów i usług) wyniosła natomiast: w styczniu 189.329 zł, w lutym 317.354 zł, w marcu 274.162 zł, w kwietniu 389.617 zł, w maju 272.794 zł, w czerwcu 180.116 zł, w lipcu 236.028 zł, w sierpniu 266.218 zł i we wrześniu 304.269 zł.

Porównanie wskazanych wielkości z ustaloną wyżej wysokością wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wskazuje, że stanowi ona niespełna 2% przychodu z działalności gospodarczej, osiągniętego przez skarżącego w ubiegłym roku podatkowym i nieco ponad 4% środków zaangażowanych przez niego w nabycie towarów i usług w okresie od stycznia do września bieżącego roku.

Analizując zaś nadesłane wyciągi z rachunku bankowego nr [...] w Banku Spółdzielczym w [...], należy stwierdzić, że w październiku bieżącego roku (miesiącu następującym po okresach rozliczeniowych ujętych w opisanych wyżej deklaracjach dla podatku od towarów i usług) wpływy na konto wyniosły w sumie 362.746,57 zł i były wyższe od wpływów we wrześniu o 155.667,70 zł (207.078,87 zł), natomiast niższe od wpływów w sierpniu o 58.467,71 zł (421.214,28 zł). W październiku, podobnie, jak w poprzednich miesiącach, na rachunek wpływały płatności za faktury w kwotach sięgających kilkudziesięciu, a nawet ponad 100.000 zł (np.: 117.564,80 zł - 25 października, 60.885,00 zł - 10 października, 28.540,89 zł i 24.407,75 zł – 12 października). Suma obciążeń rachunku wyniosła natomiast w październiku 319.419,89 zł i była niższa od sumy wpływów w tym miesiącu o 43.326,68 zł. Obok przelewów na rachunek Banku Spółdzielczego w [...], które stanowiły największą część obciążeń rachunku (143.300 zł), realizowano także płatności za faktury (np.: 20.187,96 zł, 19.787,78 zł i 11.582,24 zł – 13 października, 8.990,00 zł – 26 października), wypłaty wynagrodzeń (w sumie 10.642,92 zł – 14 października), spłaty na rzecz urzędu skarbowego (np. 25.800,00 zł – 11 października, 4.280,00 zł – 3 października), czy też składkę za ubezpieczenie (4.706,00 zł – 26 października) samochodu osobowego (BMW X6), który nie jest ujęty w ewidencji środków trwałych prowadzonego przez stronę przedsiębiorstwa.

Przedstawiona przez skarżącego kopia deklaracji na podatek od środków transportowych na 2016 rok (z załącznikami) wskazuje z kolei, że jest on właścicielem w sumie 21 samochodów ciężarowych (w tym 5 ciągników siodłowych) oraz 6 naczep. Wedle natomiast przedstawionej ewidencji operacyjnej środków trwałych przedsiębiorstwa, J. M. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dysponuje majątkiem w postaci m.in. pojazdów i maszyn budowlanych, których wartość jest nieporównywalnie większa od kosztów postępowania wszczętego jego skargą. Należy zwrócić uwagę, że środki trwałe nabywane były do przedsiębiorstwa także w połowie i w końcu ubiegłego roku (pozycje 17 i 18 – samochody Ford Transit, pozycja 68 – minikoparka CAT, pozycja 130 – waga do ładowarki kołowej SMART).

W świetle powyższego należy stwierdzić, że informacje wynikające ze złożonych do akt sprawy dokumentów źródłowych wskazują, że przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącego nieprzerwanie funkcjonuje w obrocie gospodarczym, corocznie generując wielomilionowe przychody. W bieżącym roku regularnie, comiesięcznie dostarczało towary, bądź świadczyło usługi na kwoty kilkuset tysięcy złotych, jednocześnie dokonując zakupów, których wartość osiągała podobne wartości. Nie ma więc podstaw, aby twierdzić, że deklarowane i dokumentowane przez stronę zaległości w płatnościach składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, zobowiązań na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, czy zobowiązań podatkowych, są konsekwencją złej i stale pogarszającej się sytuacji finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa.

Należy zwrócić uwagę, że niektóre z udokumentowanych przez J. M. zaległości w płatnościach sięgają lat 2008 – 2010. Okoliczność, że – jak stwierdza skarżący w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku – firma nie przynosi zysku i generuje straty, bynajmniej nie stanowi sama w sobie okoliczności, która mogłaby uzasadniać zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty te nie muszą być wszakże ponoszone wyłącznie z osiąganego zysku. Należy je natomiast traktować na równi z innymi kosztami ponoszonymi przez stronę, która powinna wkalkulować wpis od skargi w bieżące i niezbędne wydatki oraz podjąć odpowiednie działania zmierzające do jego uiszczenia. Zapłata wpisu od skargi lub innych opłat sadowych niewątpliwie będzie miała wpływ na sytuację majątkową przedsiębiorstwa prowadzonego przez J. M. Może wymagać uszczuplenia majątku strony, bądź czasowego, częściowego ograniczenia zakupów dokonywanych w ramach prowadzonej działalności.

Skarżący nie przedstawił jednak przekonujących argumentów, które wskazywałyby na to, że bark jest możliwości takiego ograniczenia. Odnosząc się raz jeszcze do złożonych do akt sprawy deklaracji na podatek od towarów i usług, należy zaś zauważyć, że od czerwca bieżącego roku wielkość środków angażowanych w ten sposób systematycznie rosła do września, kiedy to wartość zakupów była wyższa od wartości z czerwca o 124.153 zł, zatem znacznie ponad kwotę należnego w przedmiotowej sprawie wpisu od skargi.

Jak już wskazano, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Co jednak istotne, w przypadku uwzględnienia skargi skarżącemu przysługuje od organu administracji zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym poniesionych kosztów sądowych (art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ppsa). Zwolnienie od kosztów sądowych jest - przewidzianym przez przepis szczególny - wyjątkiem od powyższej zasady. Dlatego stosowane jest – w przypadku osób fizyczny - tylko, jeżeli wykażą, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, nie są w stanie samodzielnie wygospodarować środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może zatem skutkować nieuzasadnionym "przerzuceniem" na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli, kosztów prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej.

Jak natomiast wywiedziono, przedstawione przez skarżącego dokumenty, w szczególności dotyczące skali nieprzerwanie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i wartości majątku, jakim dysponuje, nie dają podstaw, aby uznać, że J. M. spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.