Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] lipca 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej organ) odmówił potwierdzenia, że Z. H. (dalej skarżący) spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
Stan sprawy był następujący:
Wnioskiem z 14 czerwca 2017 r. Z. H. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy, a Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z [...] maja 2019 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z [...] lipca 2019 r. o uchyleniu własnej decyzji nr [...] z [...] maja 2019 r. i orzekł o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Rozpatrując ponownie sprawę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wskazał, że uległa zmianie treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa". Powyższa zmiana miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji Z. H. w charakterze tajnego współpracownika.
Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 (dodanym przepisem art. 3 ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019 r., poz. 992) przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy ewidencyjne dot. Z. H. m.in.:
- 1. zapis z dziennika rejestracyjnego WUSW [...], z którego wynika zarejestrowanie TW ps. "[...]" w dniu [...] stycznia 1984 r. do nr [...] do sprawy H2, materiały po wybrakowaniu zniszczono 30 stycznia 1990 r., złożono do archiwum do nr [...],
- 2. zapis z dziennika rejestracyjnego WUSW [...], poz.[...] do sprawy H2, z którego wynika zarejestrowanie w dniu [...] marca 1978 r. kandydata na TW ps. "[...]", złożono do archiwum do nr [...],
- 3. zapis z dziennika archiwalnego działu I WUSW [...], poz. [...], z którego wynika, że Z. H. był zarejestrowany jako TW ps. "[...]", akta zawierały jedną teczkę personalną zniszczoną 22 stycznia 1990 r. i jedną teczkę pracy zniszczoną 1 marca 1989 r.,
- 4. zapis z karty [...] kartoteki odtworzeniowej WUSW [...] dot. Z. H. s. T., ur. [...] lutego 1947 r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW ps. "[...]" do nr [...],
- 5. zapis z karty [...] dot. Z. H. s. T., ur. [...] lutego 1947 r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW ps. "[...]'" do nr [...], nr archiwalny [...],
- 6. zapis z karty [...] z kartoteki odtworzeniowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, sygn. [...], dot. Z. H. s. T., ur. [...] lutego 1947 r., z którego wynika, że był pozyskany do współpracy w dniu [...] maja 1978 r. i zarejestrowany do nr [...] jako TW ps. [...]'',
- 7. zapis z karty [...] z kartoteki odtworzeniowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, sygn. [...], dot. Z. H. s. T., ur. [...] lutego 1947 r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW ps. "[...]" do nr [...], materiały złożono do archiwum do nr [...],
- 8. zapis z ZSKO, dot. Z. H. s. T., ur. [...] lutego 1947 r., z którego wynika, że był on zarejestrowany jako TW, materiały złożono do archiwum do nr [...].
Na podstawie powyższych dokumentów organ uznał, że zasadna jest odmowa potwierdzenia, że Z. H. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
Z takim stanowiskiem nie zgodził się Z. H., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Nr [...] z [...] lipca 2019 r., podnosząc, że 1981 r. – tj. od momentu powstania Solidarności, a następnie z chwilą ogłoszenia stanu wojennego w 1982 r. prowadził działalność opozycyjną. W efekcie tego, [...] lutego 1982 r. został zatrzymany przez SB, a następnie, do [...] kwietnia 1982 r. był przetrzymywany i internowany w ośrodkach odosobnienia w [...], [...] i [...]. Powyższe upoważnia skarżącego, jego zdaniem, do przyznania mu statusu osoby represjonowanej. Dalej skarżący wyjaśnił, że w jego ocenie oczywistym jest. że dokumentem sporządzonym lub wytworzonym z udziałem określonej osoby jest dokument na którym widnieje jej podpis, lub w wyniku badań grafologicznych możliwe jest przypisanie go tej osobie.
Odnosząc się do zarzutów skargi organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd uznał, że nie zasługują na uwzględnienie.
Jak słusznie zauważył organ, uległa zmianie treść art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.). Dodany przepis art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji doprecyzował pojęcie "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa", co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, gdyż w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące rejestracji Z. H. w charakterze tajnego współpracownika. Jeżeli przepisy prawa materialnego ulegają zmianie – zachowując tożsamość sprawy – organ obowiązany jest uwzględnić nowy stan prawny, chyba że z nowych przepisów wynika coś innego (por. wyrok NSA z 24 marca 2003 r., II SA 2057/01).
W myśl obecnie obowiązującego przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:
- 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i
- 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 (dodanym przepisem art. 3 ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r. poz. 992) przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
Taka konstrukcja ustawy pociąga za sobą rygorystyczne konsekwencje, w świetle których:
(-) uprawnienia przewidziane w ustawie przysługują wyłącznie tym osobom, co do których w archiwum IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów, mogących potwierdzić związki tych osób z organami bezpieczeństwa PRL, (-) istnienie takich dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia tych uprawnień, (-) ww. skutek zachodzi niezależnie od okoliczności, w jakich doszło do podjęcia działań na rzecz organów bezpieczeństwa PRL, czasu trwania tych działań, ich wagi, czy też proporcji, w jakich pozostają one w stosunku do całokształtu działalności opozycyjnej wnioskodawcy.
W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zapisy ewidencyjne dot. Z. H.. Wobec wyżej opisanej zmiany art. 4 omawianej ustawy należy uznać, że istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie stwierdzenia czy skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące danej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Postępowanie przed IPN ma zatem na celu jedynie zbadanie obecności lub braku dokumentów o sprecyzowanych przez organ kryteriach w zasobach archiwalnych IPN.
Sąd podziela ocenę organu, że wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokumenty mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Powołane dokumenty potwierdzają również fakt rejestracji skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie.
Okoliczność odnalezienia w zasobach archiwalnych IPN dokumentów potwierdzających zarejestrowanie skarżącego jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa PRL, niezależnie od tego, czy ww. rejestracja dokonała się za wiedzą i zgodą skarżącego i czy skarżący podejmował jakiekolwiek czynności jako ww. tajny współpracownik, obligowała Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do odmownego rozpatrzenia jego wniosku. Ustalenia te nie pozwoliły na wydanie decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, bowiem organ nie był upoważniony do oceny prawdziwości dokumentów, prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też do ustalania czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. W obowiązującym stanie prawnym, organ jest upoważniony bowiem jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach.
W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji Prezes nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach, zatem Sąd podziela stanowisko organu w kwestii przesłuchania świadków.
Odnosząc się do argumentacji skargi Sąd wskazuje, że ani kwestia działalności skarżącego jako działacza opozycji, ani jego własna ocena słuszności podejmowanych działań, wobec brzmienia ust. 2 art. 4 powoływanej ustawy znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wolą ustawodawcy, wyrażoną we dokonanej w 2019 r. zmianie tego przepisu, było uznanie, że wskazane w tym przepisie zapisy ewidencyjne, należy traktować jako dokumenty sporządzone przy współpracy osoby w nich wymienionej.
W odniesieniu do wniosku o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego, Sąd wyjaśnia, że wniosek ten został rozpoznany na rozprawie, jednak Sąd wyjaśnia, że TK jest powołany nie do interpretacji zapisów ustawowych ale do oceny ich zgodności z Konstytucją. Skarżący nie sformułował wniosku o wystąpienie z takim pytaniem, ani nie podał argumentacji takie wystąpienie uzasadniającej, a Sąd z urzędu nie dopatrzył się podstaw do wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem co do zgodności z Konstytucją art. 4 ust. 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
Na marginesie Sąd zauważa, że organ ponownie rozpoznając sprawę uchylił zaskarżoną decyzję a następnie orzekł co do istoty, wskazując że przyczyną uchylenia jest zmiana przepisu. W ocenie Sądu w sytuacji, gdy zmianie ulega wyłącznie uzasadnienie, ale rozstrzygnięcie pozostaje takie samo, brak jest konieczności uchylania decyzji wydanej w I instancji. Wystarcza wyjaśnienie zaistniałej zmiany w uzasadnieniu decyzji wydanej w II instancji.
Mając na uwadze powyżej przytoczone okoliczności i rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.