Uzasadnienie
Pismem (skargą) z dnia [...] października 2004r. skarżący A. A. zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podnosząc naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego F. A., w zamian za świadczenie emerytalne.
W piśmie tym skarżący wskazał, że podczas rozpoznawania przez organy gminy sprawy przekazania gospodarstwa, ziemia należącej do jego babki uprawiana była i wykorzystywana przez Państwo, które czerpało dochody ze zbiorów plonów.
Kolejną kwestią podnoszoną przez skarżącego w powyższym piśmie była kwestia udzielenie przez Gminę K. pozwolenia O. w S. na wybudowanie zlewni mleka na gruncie należącym do jego dziadków. Zdaniem skarżącego Urząd Gminy K. dokonując w porozumieniu z Urzędem Rejonowym Wydział Geodezji i Nieruchomości w S. podziału działki nr [...] o powierzchni 0,52 ha na mniejsze działki i dokonując niezgodnego z prawem wpisu do księgi wieczystej chciał bezprawnie przenieść własność tego gruntu na O. w S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kwalifikując powyższe wystąpienie A. A. jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] czerwca 1970r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego F. A. w zamian za świadczenie emerytalne, na podstawie art. 65 § 1 kpa, postanowieniem z dnia [...] listopada 2004r. Nr [...] przekazał go według właściwości Wojewodzie [...] stwierdzając, iż został on złożony do organu niewłaściwego w sprawie.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] września 2005r., na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 65§ 1 kpa utrzymał w mocy własne postanowienie.
Skargę na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. A. domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz powtarzając argumenty zawarte w piśmie z dnia [...] października 2004r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazane.
Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 19 kpa organ administracji ma obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości.
Jak wynika bowiem z art. 65 § 1 kpa jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Jeżeli zatem organ, do którego wniesiono pismo, nie jest właściwy do rozpoznania sprawy, powinien niezwłocznie podanie przekazać do organu właściwego.
Pismo (skarga) A. A. z dnia [...] października 2004r. dotyczyło domniemanego naruszenia prawa przez różne organy w związku z przejęciem na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego F. A. w zamian za świadczenie emerytalne. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi mając do dyspozycji powyższe pismo skarżącego, winien był dokonać oceny, w jakim zakresie pismo to może być rozpoznane jako skarga w trybie art. 227 kpa, a w jakim winno być przekazane do rozpoznania innym właściwym organom. Zgodnie bowiem z art. 66 § 1 kpa gdy pismo dotyczy kilku spraw podlegających właściwości różnych organów, organ, do którego je wniesiono, winien je rozpoznać w zakresie swojej właściwości i zawiadomić wnoszącego pismo, że w innych sprawach winien wnieść odrębne pismo do właściwego organu.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] listopada 2004r. stwierdził swą niewłaściwość i bez dokonania wnikliwej analizy przekazał pismo skarżącego z dnia [...] października 2004r. według właściwości Wojewodzie [...] do rozpoznania stwierdzając, iż zostało on złożone do organu niewłaściwego w sprawie.
Oceniając powyższe należy stwierdzić, iż orzekający w sprawie organ kwalifikując, bez dokonania wnikliwej analizy, wystąpienia skarżącego jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o przekazaniu gospodarstwa w zamian za świadczenie emerytalne, naruszył przepisy art. 7 i 77 kpa. Pismo to bowiem, jak wskazano na wstępie, dotyczyło szeregu różnych kwestii.
Jednocześnie należy stwierdzić, że Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazując na podstawie art. 65 § 1 kpa według właściwości Wojewodzie [...] wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] czerwca 1970r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego F. A. w zamian za świadczenie emerytalne, przekazał wniosek z naruszeniem przepisów o właściwości.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego- postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się ono wg art. 157 § 1 kpa. Artykuł ten stanowi, że właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia a jeżeli decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.
Właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach, a następnie na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (tak J.Borkowski w Adamiak/Borkowski KPA komentarz,6. wyd. Warszawa 2004 Art. 157 Nb 4.).
Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji pojawiają się wówczas gdy nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organów.
Niniejsza sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] czerwca 1970r, na mocy której na rzecz skarbu państwa zostało przejęte za świadczenie emerytalne gospodarstwa rolnego- na mocy art. 1 i 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U Nr. 3, poz. 15 ze zm.). Art. 18 tej ustawy wskazywał na właściwość prezydium powiatowej rady narodowej w sprawach przejęcia nieruchomości na własność Państwa.
Powyższa ustawa, na mocy której dokonano przejęcia gospodarstwa rolnego F. A. w zamian za świadczenie emerytalne została uchylona ustawą z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21 poz. 118 z późn. zm.). Przepisy tej ustawy wskazywały natomiast na właściwość naczelnika gminy w sprawach przejęcia nieruchomości w zamian za spłaty lub za rentę, a zatem na właściwość terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.
Ustawa ta utraciła moc w terminach wskazanych w art. 77 ustawy z dnia 27 października 1977 r.o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32 poz. 140), ta zaś została uchylona ustawą z 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 ze zm.).
Wskazana wyżej ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. określała - tak jak ustawa z 29 maja 1974 r.-właściwość terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego jako właściwych do zawierania umów o przejęcie gospodarstwa rolnego.
Obecnie obowiązująca ustawa z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), która uchyliła przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie reguluje kwestii przejęcia gospodarstw rolnych w zamian za świadczenie emerytalne, a zatem nie wskazuje organu właściwego do orzekania w takich sprawach.
Art.6 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) stanowi, że do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów (ust. 1), a jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1 należy do gminy (ust. 2). Tym samym ustawa ta wprowadziła domniemanie kompetencji gminy we wszystkich sprawach, w których przepisy nie regulują w sposób szczególny kompetencji organów. Domniemanie właściwości organów samorządowych wyrażone jest także w art. 163 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997r., który stanowi, że samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych.
Ze wskazanych wyżej względów należało dojść do wniosku, że w niniejszej sprawie organem właściwym do rozstrzygania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji będą organy wyższego stopnia nad organami gminy tj. samorządowe kolegia odwoławcze (art. 17 kpa w brzmieniu nadanym ustawą z 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz.1126 ze zm.). Takie stanowisko reprezentowane jest także w orzecznictwie NSA (m.in. postanowienie z 14 marca 2003 USA 3748/02).
Mając na uwadze powyższe, uznać należy, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekając w sprawie naruszył przepisy postępowania co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji skarga na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) podlega uwzględnieniu. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.