Uzasadnienie
H. O. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem. Oświadczyła, że nigdy nie pracowała zawodowo, będąc na utrzymaniu rodziny. Pozbawienie prawa do pracy miało wynikać z tego, że posiadała gospodarstwo rolne "na papierze", a faktycznie bezprawnie została z niego wywłaszczona. Wskazała, że ma 73 lata. Jako dochód gospodarstwa domowego wykazała emeryturę męża w wysokości 2.769,19 zł miesięcznie. Wymieniła następujące zobowiązania i wydatki: pożyczka "na rzecz syna" (1.150 zł miesięcznie), koszty mieszkaniowe (6.000 zł - zakup węgla, 500 zł - zakup drewna, około 200 zł - światło, woda i ścieki), leki (360 zł), telefon (60 zł), wywóz śmieci (28 zł miesięcznie), utrzymanie pojazdu (350 zł). Nadmieniła, że ze względu na chorobę przewlekłą musi mieć pełne zabezpieczenie.
Ponieważ oświadczenie strony było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 15 października 2015 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 października 2015 r.) wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody wnioskodawczyni oraz jej męża, to jest:
- 1. wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z ostatnich czterech miesięcy;
- 2. wyciągów z posiadanych przez męża rachunków bankowych z ostatnich czterech miesięcy;
- 3. dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury męża;
- 4. wobec przekreślenia rubryki nr 7.1 formularza wniosku ("Nieruchomości") – oświadczenia, gdzie Skarżąca mieszka (w domu/w mieszkaniu) i jaki posiada tytuł prawny do zajmowanego lokalu;
- 5. zaświadczenia w sprawie nieruchomości należących do Skarżącej oraz jej męża;
- 6. kopii umowy pożyczki wskazanej w rubryce nr 11 formularza wniosku ("Zobowiązania");
- 7. kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w ostatnich trzech miesiącach, opłat na mieszkanie oraz innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym.
H. O., w piśmie z 16 listopada 2015 r. oznaczonym jako "sprzeciw" od zarządzenia referendarza sądowego w przedmiocie wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów, zakwestionowała wystosowane do niej wezwanie. Wnioskując o odstąpienie od żądania nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących dochodów i majątku męża, stwierdziła, że dochodzone przez nią prawa dotyczą jej osobistego majątku, zatem mąż nie może "stanowić zabezpieczenia finansowego wobec toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym i okazywać swoją sytuację materialną". Potwierdziła, że utrzymuje się wyłącznie z dochodów męża.
Postanowieniem z 20 listopada 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy.
Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała analogiczne okoliczności, co w piśmie z 16 listopada 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do mającego w sprawie zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." (na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2015 r., poz. 658) w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej powyższą ustawą, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Na Wnioskodawcy spoczywa więc ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
W rozpatrywanej sprawie Wnioskodawczyni w złożonym na formularzu wniosku ani potem nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
H. O., pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z 15 października 2015 r., nie złożyła do akt sprawy żadnego z żądanych od niej dokumentów. Uniemożliwia to ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych, w szczególności zaś weryfikację oświadczenia o stanie majątkowym, jak również ustalenie faktycznej relacji między dochodem dwuosobowej rodziny a wielkością tych wydatków, które można zakwalifikować jako koszty koniecznego utrzymania.
Odnosząc się do przedstawionej przez H. O. w sprzeciwie argumentacji, w której kwestionuje ona zasadność żądania dokumentów dotyczących dochodów i majątku męża, ponieważ sprawa dotyczy wyłączenia osobistego majątku Skarżącej, należy stwierdzić, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla obowiązku Skarżącej w zakresie wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków. Zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Konsekwencją powyższych regulacji dla postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest konieczność wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.
Argumentacja Skarżącej, że sprawa wszczęta jej skargą nie dotyczy majątku męża, na którego utrzymaniu pozostaje, nie usprawiedliwia zatem niewykonania obowiązku należytego wykazania jego sytuacji materialnej.
W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.