Uzasadnienie
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym.
Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Z. T. w dniu 25 lutego 2016 r. (data stempla pocztowego) złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Ponieważ oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 27 kwietnia 2016 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody wnioskującego oraz jego żony, to jest:
- a. wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych;
- b. dokumentów potwierdzających otrzymywanie dodatków rodzinnych i ich wysokość;
- c. oświadczenia, dlaczego żona skarżącego nie pracuje;
- d. zaświadczenia w sprawie płatności bezpośrednich i innych świadczeń wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;
- e. kopii umów kredytów (wraz z harmonogramami spłat), których miesięczne koszty spłaty wynoszą wedle oświadczenia około 700 zł;
- f. oświadczenia w sprawie posiadania pojazdu mechanicznego;
- g. kopii dokumentów wskazujących wysokość opłat związanych z eksploatacją domu oraz innych niezbędnych wydatków.
Wnioskującego poinformowano, że żądane dokumenty i oświadczenia są niezbędne do dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Opisane wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 29 kwietnia 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 43 akt sprawy – odbiór przesyłki pokwitowała żona skarżącego: A. T.).
Pomimo upływu wyznaczonego terminu (upłynął 13 maja 2016 r.) Z. T. nie nadesłał żądanych dokumentów. W dniu 4 maja 2016 r. złożył natomiast do akt sprawy kolejny wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spośród informacji objętych wezwaniem z dnia 27 kwietnia 2016 r., uzupełnił oświadczenie tyko o informacje o posiadaniu samochodu osobowego o wartości około 15.000 zł. Zmodyfikował natomiast zakres wniosku. W rubryce nr 4.1 formularza pozostawił nieprzekreślone zarówno żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast w rubryce nr 4.2 całą treść pozostawił nieprzekreśloną, podkreślając żądanie ustanowienia radcy prawnego.
Należy nadmienić, że Z. T. w dniu 13 kwietnia 2016 r. uiścił wpis od skargi w wysokości 1.500 zł.
Mając, powyższe na uwadze, należy wskazać, że treść powołanych na wstępie przepisów ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika też, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń.
Konstrukcja art. 255 ppsa zakłada zatem obowiązek współpracy wnioskującego z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem Z. T., nie składając do akt sprawy żadnego z żądanych w wezwaniu z dnia 27 kwietnia 2016 r. dokumentów źródłowych, w istocie zaniechał tej współpracy. Brak jest natomiast podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskującego, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów.
Odstępując od wykonania rzeczonego wezwania, skarżący nie usunął więc wątpliwości, jakie budzi złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach. Tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, co wyklucza przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.