Uzasadnienie
W piśmie z dnia 18 marca 2013 r. D. Q. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] lutego 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy. W skardze strona zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Dołączony do skargi formularz PPF został wypełniony w sposób nieczytelny, uniemożliwiający nadanie wnioskowi prawidłowego biegu.
Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie wszczęte skargą D. Q. na podstawie art. 125 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej powoływanej również jako ppsa - z uwagi na wydalenie skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i niemożność nadania sprawie dalszego biegu, spowodowaną brakiem aktualnego adresu strony.
Pismem z dnia 13 września 2013 r. organ administracji wystąpił do Sądu o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu D. Q. Postanowieniami z dnia 27 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: a) na podstawie art. 79 § 1 ppsa ustanowił dla D. Q., którego miejsce pobytu nie jest znane, kuratora w osobie M. J. – pracownika [...]; b) podjął zawieszone postępowanie.
W dniu 31 stycznia 2014 r. działająca w imieniu skarżącego kurator uzupełniła złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy, składając do akt sprawy czytelnie wypełniony formularz PPF, a także dodatkowe oświadczenie w zwykłej formie pisemnej.
Kurator podała, że w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy cudzoziemiec przebywał w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców w B., gdzie nie miał możliwości podjęcia pracy. Najprawdopodobniej nie osiągał więc dochodów. Wskazała, że osoby przebywające w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców nie otrzymują żadnej dodatkowej pomocy społecznej od państwa. Zaznaczyła, że według informacji zamieszczonych w protokole przesłuchania cudzoziemca oraz decyzjach, D. Q. nie miał w Polsce rodziny, która mogłaby wspierać go finansowo. Stwierdziła, że odmowa przyznania prawa pomocy będzie oznaczać faktyczne pozbawienie skarżącego ochrony sądowej. Kurator oświadczyła, że nie dysponuje danymi na temat majątku skarżącego.
W dodatkowym oświadczeniu z dnia 31 października 2013 r. kurator wskazała, że informacja o wysokości posiadanych przez cudzoziemca środków pieniężnych powinna zostać odzwierciedlona w dokumentacji strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców, w którym przebywał. W związku z tym wystąpiła o zobowiązanie naczelnika tego ośrodka do udostępnienia wszelkich dokumentów mogących wskazywać stan posiadania cudzoziemca w momencie złożenia przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadmieniła również, że pomimo prób kontaktu z innymi organizacjami pozarządowymi zajmującymi się bezpłatnym udzieleniem pomocy prawnej cudzoziemcom, nie udało się jej uzyskać dodatkowych informacji. Dodała, że z praktyki [...] wynika, iż osoby przebywające w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców zazwyczaj nie posiadają funduszy pozwalających im pokryć koszty opłat sądowych oraz pomocy prawnej: nie otrzymują pomocy socjalnej od państwa, nie mogą podjąć legalnej pracy, uciekając z krajów pochodzenia w obawie o własne życie lub zdrowie, rzadko posiadają jakiekolwiek znaczące środki finansowe z kraju pochodzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 78 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.
Kuratora, o którym mowa w powołanym przepisie ustanowiono dla skarżącego – D. Q. - powołanym wyżej postanowieniem z dnia 27 września 2013 r. Kurator taki nie jest wyłącznie kuratorem dla doręczeń pism w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jago obowiązkiem jest podejmowanie w imieniu i na rzecz nieobecnej strony wszelkich czynności procesowych, niezbędnych dla ochrony jej praw i interesów w całym toku postępowania (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz. red. R. Hauser, M. Wierzbowski. Warszawa 2011 r., str. 393, z powołaniem na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 1997 r. sygn. akt II CKU 82/97. Prok. i Pr. 1998, Nr 2, str. 36).
Jak wskazano, w skardze z dnia 18 marca 2013 r. D. Q. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy służy ochronie sfery prawa strony do sądu, gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego należy przyjąć, że uzupełnienie przez kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu wniosku o prawo pomocy zawierającego braki uniemożliwiające nadanie mu prawidłowego biegu, mieści się w granicach jego kompetencji.
Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
W przedmiotowej sprawie oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożone na dołączonym do skargi formularzu PPF jest nieczytelne. Wyznaczony dla strony kurator, pomimo podjętych starań, nie zdołał uzyskać informacji pozwalających na zobrazowanie aktualnych możliwości płatniczych strony. Aktualnymi danymi w tym zakresie nie może dysponować również kierownik strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców, w którym D. Q. przebywał przed wydaleniem.
Z akt postępowania administracyjnego wynika natomiast, że we wniosku o nadanie statusu uchodźcy skarżący wskazał m.in., iż na decyzję o wyjeździe z kraju pochodzenia wpłynęła także niekorzystna sytuacja ekonomiczna. Jak z kolei podał podczas przesłuchania, które odbyło się w dniu 28 grudnia 2012 r., przed wyjazdem z kraju pochodzenia zarabiał około 350 dolarów miesięcznie, znaczne środki wydatkował na ślub, teść domagał się przekazania przez skarżącego całości jego majątku, skarżący nie dysponował środkami wystarczającymi na rozwód, niewykluczone, że w kraju pochodzenia toczy się wobec niego sprawa o to, że nie oddał pieniędzy.
Po zatrzymaniu przez funkcjonariuszy straży granicznej skarżący został umieszczony w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców. W dniu 9 kwietnia 2013 r. D. Q. został wydalony z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a adres jego aktualnego pobytu nie jest znany.
W ocenie Sądu, przedstawione powyżej okoliczności są wystarczające, aby przyjąć, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy należy przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
Chociaż zgodnie z dosłownym brzemieniem art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy wymaga wykazania przez wnoszącego o przyznania prawa pomocy, że zachodzą przesłanki przyznania tego prawa w zakresie całkowitym lub częściowym, to w realiach przedmiotowej sprawy, po pierwsze należy wskazać, że wyłącznie literalna interpretacja tego przepisu jest niewystarczająca. Trzeba bowiem mieć na uwadze cel instancji przyznania prawa pomocy, którym jest ochrona konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Po drugie natomiast należy wskazać, że dla pozytywnego orzeczenia w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy storna nie musi udowodnić, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 ppsa. Wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej żądania.
Biorąc powyższe pod uwagę, należy przypomnieć, że przed wydaleniem z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej skarżący przebywał w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców w B. Znajdował się zatem na całkowitym utrzymaniu państwa polskiego. Z kolei deklarowana przez skarżącego wysokość dochodów uzyskiwanych przed wyjazdem z kraju pochodzenia i podnoszone przez niego okoliczności dotyczące majątku i relacji finansowych z ojcem żony, pozwalają z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, że D. Q. jest osobą niezdolną do pokrycia kosztów postępowania przed sądem, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
Uwzględniając przy tym aktualną sytuację procesową, w której miejsce pobytu skarżącego nie jest znane oraz realizując prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, należało uwzględnić przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Należy też nadmienić, że mocą art. 239 pkt 3 ppsa ustanowionemu w sprawie kuratorowi skarżącego przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sadowych. Niezależnie więc od tego, że storna (skarżący) korzystać będzie w przedmiotowej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych mocą niniejszego postanowienia, to na obecnym etapie postępowania, kiedy miejsce pobytu D. Q. nie jest znane, działający za niego kurator ex lege nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.