Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania M. Z. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. umarzającej postępowanie w sprawie z wniosku W. S. i J. S. o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.). stwierdzającej, że dwór wraz z otaczającym go parkiem pochodzący z majątku ziemskiego " D. " położony na terenie gminy J. stanowiący byłą własność K. S. nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e w/w dekretu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 105 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Zajmując stanowisko w sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż złożony w rozpoznawanej sprawie wniosek stron jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości a zatem sporu cywilnego do rozpoznania, którego powołane są sądy powszechne. § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.) przewiduje drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich (własności), w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit e dekretu, z uwagi na łączną wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak jest natomiast podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania czy dana nieruchomość z uwagi na swój charakter, nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej.
Powołując się na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ wskazał, iż ani dekret, ani wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze nie wykluczają dochodzenia tych roszczeń na właściwej dla nich drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S., zwany dalej skarżącym, wniósł stwierdzenie nieważności lub uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji a także o zwrot kosztów postępowania. Podniósł, iż decyzje nie odnoszą się do kwestii, czy zespół dworsko-parkowy w D. posiadał cechy nieruchomości ziemskiej i jako taki podlegał przejęciu na cele reformy rolnej i są obarczone istotnymi błędami z powodu braku rozstrzygnięcia sprawy stosownie do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie-wyrok z dnia 28 maja 2004 r. sygn. akt IV SA1155-1157/03.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153 poz. 1270- dalej zwaną p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Organ odwoławczy - jako podstawę prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wskazał art. 138§ 1 pkt. 1 kpa w związku z art. 105 § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji ma obowiązek umorzyć postępowanie jeżeli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny niedopuszczalne. Za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 kpa uznaje się postępowanie, w którym brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tak w doktrynie jak i w orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ (tak m.in. Borkowski w Adamiak/Borkowski Komentarz, 6, wyd. Warszawa 2005, art. 105 Nb5). Organy administracji przyjęły, że wniosek skarżących o stwierdzenie, że określona nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi w istocie spór o prawa rzeczowe, dla rozpoznania których właściwy jest sąd powszechny a w konsekwencji uznały wszczęte postępowanie za bezprzedmiotowe.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem w istocie do oceny jaka droga - postępowania przed sądem powszechnym czy przed organami administracyjnymi jest właściwa do rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na jej nierolniczy charakter.
Kwestia ta - w odniesieniu do zespołów pałacowo (dworsko)-parkowych była wielokrotnie przedmiotem rozważań przez sądy administracyjne. W efekcie powyższego w wyniku rozpoznania kasacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2004 r. IV SA/Wa 353/04 wyłoniło się zagadnienie prawne, które zostało przedstawione do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi NSA. Rozpoznając zagadnienie prawne Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów dnia 5 czerwca 2006r. podjął uchwalę (IOPS 2/06), wskazując, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej(Dz.U. z 1945 r. nr 3 poz. 13 ze zm.).
Tak więc z uchwały powyższej wynika, iż organem właściwym do rozpoznania sprawy są organy administracji państwowej. Mając na uwadze powyższe unormowanie Sąd - w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę-związany był poglądem prawnym prezentowanym w omówionej wyżej uchwale.
W konsekwencji powyższego Sąd uznał, iż należało zaskarżone decyzje wyeliminować z obrotu prawnego. Kwestie podniesione w skardze dotyczące braku rozstrzygnięcia sprawy stosownie do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie- wyrok z dnia 28 maja 2004 r. sygn. akt IV SA 1155-1157/03 pozostają w tej sytuacji bez znaczenia.
Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zobowiązany do oceny wniosku co do meritum.
Reasumując powyższe- na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.