Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wa 336/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzające je orzeczenie tego samego organu (z dnia [...] marca i [...] lipca 2008 r.), które zapadły w następstwie rozpoznania wniosku p. C. H. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] października 1969 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi W. gromada H. oraz postanowienia tego samego organu z dnia [...] października 1971 w przedmiocie zmiany wskazanej decyzji z 1969 roku.
W uzasadnieniu orzeczenia, wydanego w następstwie wydania wyroku kasacyjnego przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 22 grudnia 2009 r. (sygn. akt I OSK 368/09), Sąd formułując wytyczne, co do dalszego procedowania stwierdził m. in.
iż " Minister winien podjąć stosowne działania w celu ustalenia...." a w części końcowej zawarto sformułowanie "Rozpoznając ponownie wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobligowany będzie do...".
Zaskarżonym do Sądu Administracyjnego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 127 § 3 K.p.a, utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] października 2010 r., którym przekazano do Wojewody [...] według właściwości wniosek C. H. Uzasadniając orzeczenie organ wskazał, iż brak jest obecnie regulacji analogicznych do obowiązujących na dzień wydania orzeczeń w latach 1969 i 1971. Sprawy te należy kwalifikować, jako należące do zadań rządowych. W tej sytuacji, w myśl art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206 ze zm.) sprawy stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w I. instancji należą do właściwości wojewody, jako niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów administracji rządowej.
W skardze na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi C. H., reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata, zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2007 r. Nr 231 poz. 1700 ze zm.) poprzez jego nie zastosowanie oraz przepisów postępowania wskazując na art. 6.7,19,77 § 1, 80, 124 § 2, 126 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 17 K.p.a. oraz art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
W uzasadnieniu wskazano, iż mylnie wywiedziono kompetencje wojewody, jako organu właściwego do załatwienia sprawy w I. instancji, gdyż właściwym w tej sprawie jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Nie uwzględniono przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, przez co dokonano mylnej wykładni art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie przypadków, gdy w sprawie nie jest właściwym inny organ administracji rządowej - jak w tym przypadku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wskazano, iż organ administracji pominął kwestię, iż sprawa dotyczyła dwu orzeczeń (z 1969 i 1971). W uzasadnieniu nie odniesiono się do argumentacji Strony.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.
Kwestia ustalenia organu właściwego do orzekania w trybie nadzorczym odnośnie do aktów, co do których wydania brak jest już w aktualnym porządku prawnym organu kompetentnego, należy do stosunkowo skomplikowanych (porównaj wyrok NSA o sygn. akt I OSK 536/10 - ogólnodostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych prowadzonej przez NSA). Obecnie w orzecznictwie, gdy chodzi o sprawy analogiczne do rozpoznawanych, dotyczących decyzji o przejęciu gospodarstw rolnych - tu orzekano na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, wiązanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), dominuje w judykaturze pogląd, iż od wejścia w życie ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie to wojewoda jest organem właściwym w I. instancji, gdy chodzi o postępowanie w trybie nieważności, co do weryfikacji ostatecznych orzeczeń wydawanych w I. instancji (patrz np. wyrok NSA sygn. akt I OSK 1691/09 - ogólnodostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych prowadzonej przez NSA).
Jednakże w rozpoznawanej sprawie kwestia ta nie odgrywa istotnego znaczenia z uwagi na treść art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarówno Sąd orzekający w tej sprawie jak i organ administracji związani są oceną prawną i wytycznymi, co do dalszego postępowania zawartymi w orzeczeniu o sygn. akt IV SA/Wa 336/10. Związanie oceną jak i wytycznymi rozciąga się bowiem także na kwestię właściwości, o ile w tym przedmiocie zajęto stanowisko w orzeczeniu. Jak odnotowano, w rozpoznawanej sprawie Sąd uprzednio wskazał expressis verbis w dwu fragmentach orzeczenia, iż w jego ocenie organem właściwy do procedowania w I instancji będzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Uchylając bowiem zarówno orzeczenie zaskarżone, jak i je poprzedzające zawarł wytyczne skierowane wprost do tego organu. Przypadkiem wyłączającym związanie organu i Sądu oceną prawną byłaby ewentualnie zmiana stanu prawnego pomiędzy dniem orzekania przez Sąd w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 336/10 a wydaniem zaskarżonego postanowienia.
W rozpoznawanej sprawie, jako podstawę wywiedzenia właściwości wojewody organ przywołał przepisy ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie. Weszła ona w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r. (art. 83 ustawy) a więc przed dniem wyrokowania w sprawie przez Sąd. Nie nastąpiła także żadna inna istotna zmiana stanu prawnego.
Wobec niezmienionego stanu prawnego, organ administracji był bezwzględnie związany oceną prawna i wytycznymi zawartymi w orzeczeniu o sygn. akt IV SA/Wa 336/10, z którego treści wynikała właściwość Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do prowadzenia postępowania w sprawie w I. instancji. W tej sytuacji wydanie orzeczenia, w myśl art. 65 § 1 K.p.a. o przekazaniu sprawy według właściwości do Wojewody [...], nastąpiło z obrazą art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wobec faktu, iż Sąd w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 336/10 wskazał, jako właściwego w I. instancji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi to w jego ocenie nie mógł znaleźć tu zastosowania art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, jako przesądzający o właściwości wojewody w przedmiotowej sprawie. Wskazany przepis ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, jako określający właściwość należy zaliczyć do norm prawa materialnego. W tej sytuacji zasadnym jest uznanie, iż zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem wskazanego przepisu prawa materialnego i miało to wpływ na wynik sprawy (bezpodstawne przekazanie wniosku). W tym zakresie, więc zarzut skargi jest sygn. akt IV SA/Wa 239/11 zasadny, choć zaliczono wskazaną regulację do określonych mianem przepisów postępowania, oraz mylnie wywiedziono przesłanki jego naruszenia.
Wobec wskazanych wyżej uwarunkowań, podniesione w skardze, domniemane naruszenia przepisów postępowania nie mogły mieć z kolei wpływu na wynik sprawy. Skoro orzeczenia zostały wyeliminowane niniejszym wyrokiem z obrotu prawnego, bez znaczenia jest czy organ w istocie wypowiedział się w uzasadnieniu w kwestii właściwości, co do obu orzeczeń (z 1969 i 1971 roku). Odnotować wypada, iż ocena prawna i wytyczne Sądu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 336/10, gdy chodzi o właściwość organu wskazują Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ kompetentny w I. instancji w przypadkach obu orzeczeń (w przypadku różnicy, co do właściwości w obu sprawach musiałoby to zostać odzwierciedlone w treści uzasadnienia orzeczenia Sądu, badającego legalność orzeczenia organu w przedmiocie obu aktów).
Mając na uwadze, iż analogiczną wadliwością jest dotknięte orzeczenie zaskarżone jak i je poprzedzające Sąd wyeliminował z obrotu oba postanowienia.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 i 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł w pkt 1 i 2. Orzekając w pkt. 3 wyroku Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ustawy w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 2 ustawy zasądzono na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego, na które składają się: wpis sądowy od skargi - 100 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie dla adwokata reprezentującego Skarżącego - 240 zł. Wysokość tego wynagrodzenia ustalono zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
Rozpoznając sprawę organ uwzględnieni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.