Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) października 2007r., po rozpatrzeniu odwołania E. D., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) kwietnia 2006 r. i jednocześnie umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji, uznając, iż organem właściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy jest właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. W uzasadnieniu decyzji podano, iż Prezydent Miasta B. decyzją nr (...) (bez daty), wydaną na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.), przejął na rzecz Państwa nieruchomość rolną położoną w B., obejmującą działki nr (...) o łącznej pow. (...) ha, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, stanowiącego współwłasność Z. i F. K. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji wystąpiła E. D. następczyni prawna pierwotnych właścicieli.
Ustawa z dnia 24 stycznia 1968r. o przymusowym wykupie nieruchomości utraciła moc obowiązującą z dniem 1 lipca 1982 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79 ze zm.). Przepis art. 45 tej ostatniej ustawy początkowo przyznawał kompetencje w sprawach przymusowego wykupu gruntów rolnych przyznawał naczelnikowi gminy, a następnie terenowemu organowi administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego. Na mocy art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach (....) oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.) sprawy z zakresu ww. art. 45 ustawy z dnia 26 marca 1982r. przeszły do właściwości organów gminy jako zadania zlecone. Z dniem 1 stycznia 1992 r. przepis ten przestał obowiązywać, ponieważ został skreślony art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 114, poz. 494).
Od tego czasu przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie przypisują kompetencji określonych ww. art. 45 ustawy z dnia 26 marca 1982r. żadnemu organowi, dlatego też na podstawie art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591) należało, zdaniem organu odwoławczego, przyjąć domniemanie kompetencji gminy, a w świetle art. 17 pkt 1 kpa jako organ wyższego stopnia wskazać samorządowe kolegium odwoławcze.
W skardze na powyższą decyzję E. D. podniosła zarzut naruszenia art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591) w zw. z art. 17 pkt 1 kpa poprzez błędne wskazanie, iż organem wyższego stopnia wobec organu, którego decyzji unieważnienia żąda, jest samorządowe kolegium odwoławcze, podczas gdy w pouczeniu tej decyzji jako organ wyższego stopnia wskazano wojewodę. Skarżąca nadto zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 8, art. 9 i art. 10 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż nie jest przekonana do stanowiska organu, że instytucja przymusowego wykupu nieruchomości na gruncie ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. została przeniesiona do art. 45 ustawy z 26 marca 1982r. (że są tożsame), a więc czy ma też zastosowanie art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań () oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198).
Również wątpliwości skarżącej budzi stanowisko organu co do właściwości samorządowego kolegium odwoławczego, skoro przez okres 14 lat prowadzonego w tej sprawie postępowania żaden organ nie doszedł do takiego wniosku. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiło podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydaw. C.H. Beck, Warszawa 2000, str.674).
W niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja nr (...) Wiceprezydenta Miasta B. (bez daty) została wydana na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.), która utraciła moc z dniem 1 lipca 1982r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79). Od tego czasu przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy obecnie omawiana kategoria spraw.
Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał kontrolowaną decyzję i równocześnie nie istnieją podstawy materialnoprawne na jakich ta decyzja została oparta. W takim przypadku jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U Nr 34, poz. 198)- w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły - jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.
W myśl art. 17 pkt 1 kpa, w jego brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej (Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Oznacza to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nr (...) wydanej przez Wiceprezydenta Miasta B. w przedmiocie przymusowego wykupu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego jest samorządowe kolegium odwoławcze, bowiem brak jest przepisu, który stanowiłby o właściwości wojewody w tych w sprawach jako organu wyższego stopnia.
Podzielić należy pogląd skarżącej, iż organ odwoławczy błędnie przyjął, że instytucja przymusowego wykupu nieruchomości regulowana przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 ze zm.) po uchyleniu tej ustawy z dniem 1 lipca 1982 roku została uregulowana w art. 45 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79), przy czym, w ocenie Sądu, błąd ten nie miał wpływu na wynik sprawy.
Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) -orzekł jak w sentencji.