Uzasadnienie
K. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z ojcem i dwoma braćmi. Podał, że poza pomocą socjalną udzielaną cudzoziemcom w ramach procedury uchodźczej nie ma na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej źródeł utrzymania, ani nie dysponuje oszczędnościami.
Ponieważ oświadczenie K. G. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych potwierdzających jego sytuację majątkową, to jest:
- a) wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- b) zaświadczenia z Urzędu do Spraw Cudzoziemców, potwierdzającego wskazaną we wniosku okoliczność otrzymywania przez niego oraz pozostających z nim gospodarstwie domowym ojca i braci pomocy dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy oraz wskazującego wysokość otrzymywanych świadczeń;
- c) dokumentu (np. kserokopii umowy najmu) wskazującego, jakie koszty ponosi z tytułu mieszkania w Polsce oraz oświadczenia o wysokości innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (np. opłat za energię elektryczną, gaz);
- d) oświadczenia, czy on lub pozostający z nim w gospodarstwie domowym ojciec i bracia uzyskują środki pieniężne za wykonywanie prac dorywczych – jeżeli tak, to należało podać, jakie środki uzyskali w ten sposób w przeciągu ostatnich trzech miesięcy;
- e) w związku z tym, że w aktach postępowania administracyjnego znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego adw. I. S. – do nadesłania oświadczenia jednoznacznie wskazującego, czy aktualnie zatrudnia on lub pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym.
W odpowiedzi skarżący złożył do akt sprawy oświadczenie i pismo z dnia 9 stycznia 2015 r.
W oświadczeniu podał, że nie posiada rachunków bankowych, ani oszczędności, natomiast od listopada 2014 r. nie otrzymuje świadczeń socjalnych dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy. Ponadto wskazał, że wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych przez niego w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi 750 zł miesięcznie. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy prawnej adw. I. S. W piśmie z dnia 9 stycznia 2015 r. skarżący podał, że przedstawia dokumenty potwierdzające, iż nie jest w stanie ponieść opłat sądowych i wydatków, a także kosztów reprezentacji przez adwokata lub radcę pranego. Wskazał, że przedkłada: 1) umowę najmu mieszkania określającą miesięczny czynsz najmu na kwotę 1.500 zł oaz sumę opłat administracyjnych na 418 zł, dzielone na członków rodziny; a także 2) oświadczenie: a) o wysokości ponoszonych wydatków na osobę w gospodarstwie domowym, b) o braku uzyskiwania środków za wykonywanie prac dorywczych, bowiem wszystkie organizowane przez jego rodzinę koncerty mają charakter charytatywny oraz c) o niekorzystaniu z pomocy adwokata lub radcy prawnego i d) o nieposiadaniu rachunków bankowych.
Wnioskujący wyjaśnił, że od momentu zakończenia postępowania przed organem drugiej instancji nie otrzymuje pomocy dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy. Nie zachował przy tym zaświadczeń potwierdzających otrzymywanie kwoty 775 zł miesięcznie tytułem pomocy finansowej z Urzędu do Spraw Cudzoziemców.
Wbrew treści rzeczonego pisma, skarżący nie dołączył do niego umowy najmu lokalu mieszkalnego.
Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym.
Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
K. G. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy bowiem podkreślić, że z treści powołanych przepisów ppsa jednoznacznie wynika, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku.
Podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 ppsa wezwanie z dnia 29 grudnia 2014 r. Obejmowało ono dokumenty pozwalające zweryfikować wiarygodność oświadczenia skarżącego dołączonego do skargi i ustalić rzeczywistą sytuację dochodową i majątkową strony, a także relację wielkości ponoszonych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie do kwoty środków, jakie pozostają do jej dyspozycji.
Skarżący deklaruje, że wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych przez niego w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi 750 zł miesięcznie. Wskazuje też, że czynsz najmu mieszkania wynosi 1.500 zł, a opłaty administracyjne – dzielone pomiędzy członków rodziny - 418 zł. Z drugiej strony podaje, że nie ma jakichkolwiek oszczędności, nie uzyskuje środków pieniężnych za prace dorywcze, a ponadto nie otrzymuje obecnie świadczeń pieniężnych przysługujących osobom ubiegającym się o nadanie statusu uchodźcy. Pomimo wystosowanego wezwania i twierdzenia zawartego w piśmie z dnia 9 stycznia 2015 r. nie składa jednakże do akt sprawy dokumentu potwierdzającego wysokość wydatków ponoszonych na mieszkanie w Polsce (umowa najmu mieszkania). Nie przedstawia też jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jego sytuację dochodową (zaświadczenie potwierdzające okres i wysokość świadczeń otrzymywanych w procedurze uchodźczej), ani nie wyjaśnia, w jaki sposób pokrywa obecnie wykazywane koszty utrzymania, skoro nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, ani nie ma oszczędności.
Chociaż w świetle art. 246 § 1 ppsa strona postępowania nie jest zobowiązana do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak wykazanie tych okoliczności musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o dochodach, sytuacji majątkowej i wydatkach gospodarstwa domowego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskującego z sądem (referendarzem sądowym) (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane).
Prawidłowe wykonanie wezwania z dnia 29 grudnia 2014 r. było więc konieczne do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych K. G. Odpowiedź na wezwanie udzielona przez skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on sytuację majątkową w sposób jasny, pełny i przekonujący, a tym samym wystarczająco wiarygodny, aby uwzględnić jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania mającego na celu ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane).
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.