Uzasadnienie
L. sp. z o.o. z siedzibą w B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] lipca 2011 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r., odmawiającej wznowienia postępowania zakończonego decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. Decyzją tą Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.) oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z póżn. zm.), orzekł o podwyższeniu Sp. z o.o. L. – w okresie rozliczeniowym od [...] kwietnia 2009 r. do [...] marca 2010 r. – stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe o 100 %.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zajętego w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Normy kształtujące podstawy systemu sądownictwa, zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., zakładają określenie właściwości sądów administracyjnych przez ustawodawcę w sposób pozytywny. Zgodnie bowiem z art. 175 ust. 1 ustawy zasadniczej, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne. Ustrój i właściwość sądów i postępowanie przed nimi określają ustawy (art. 176 ust. 2). Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów (art. 177).
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej (art. 184).
Ostatnią z powołanych norm konstytucyjnych ustawodawca rozwinął w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej.
Zasadę pozytywnego określenia właściwości sądów administracyjnych konkretyzują w głównej mierze przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa.
W pierwszej kolejności należy powołać art. 3 § 1 i 2 ppsa stanowiący, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne,
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty,
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie,
- 4) inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 4a)pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach,
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej,
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej,
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego
- 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a
Z kolei zgodnie z art. 3 § 3 ppsa, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Pozytywne określenie właściwości oznacza, że dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego tylko na prawne formy działania organów administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-8 ppsa oraz w sytuacjach przewidzianych przez ustawy szczególne, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 5 ppsa. A contrario skarga na inne formy działania jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 lub 6 ppsa, oczywiście ze szczególnym uwzględnieniem prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz powołanej już zasady domniemania właściwości sądów powszechnych (art. 177 Konstytucji).
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie w sprawie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. podwyższającej skarżącej spółce stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe. Podstawą prawną decyzji o podwyższeniu stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe jest art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.) oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z póżn. zm.).
W świetle art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ustalanie wymiaru składek i ich pobór, a także umarzanie należności z tytułu składek następuje w drodze decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do treści art. 83 ust. 2 powołanej ustawy od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl natomiast art. 83 ust. 3 ustawy odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Zgodnie zaś z art. 83b ustawy, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję (ust. 1). Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje (ust. 2).
Powołane wyżej przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwe są sądy powszechne (zob. też np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 1464/11. Lex nr 1126329). Z wyjątkami wynikającymi z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą więc do zakresu spraw cywilnych, podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
W tej sytuacji sąd administracyjny nie ma kompetencji do przeprowadzenia kontroli wydanej w dniu [...] sierpnia 2008 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w przedmiocie podwyższenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, ani do kontroli decyzji i postanowień, wydanych w toku postępowań nadzwyczajnych, których przedmiot odnosi się do ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. Podkreślić należy, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie.
Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżone postanowienie jest orzeczeniem wydanym w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych tyle, że mającym charakter wyłącznie procesowy (formalny). Jak stwierdził NSA w sprawie o sygn. akt I OSK 1006/11 "brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w przedmiocie środków zaskarżenia orzeczeń formalnych wydawanych w pierwszym etapie postępowania nadzwyczajnego oraz orzeczeń merytorycznych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji". Oznacza to, że orzeczenie wydane w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których należy zaliczyć również zaskarżone do Sądu postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nadzwyczajnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, nie podlega kognicji sądów administracyjnych.
Powyższej oceny nie zmienia fakt błędnego pouczenia strony o przysługującej skardze do sądu administracyjnego. Co prawda błędne pouczenie nie może szkodzić stronie, jednak nie może również kreować nieprzewidzianego w ustawie prawa do złożenia środka zaskarżenia, jak również przesądzać o właściwości sądu.
Z uwagi zatem na niedopuszczalność skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.