Uzasadnienie
- V. A. wnioskiem z dnia 16 października 2012 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
Z okoliczności faktycznych sprawy, istotnych dla rozpoznania niniejszego wniosku wynika, że skarżący jest uchodźcą z [...]. W chwili złożenia skargi (a wraz z nią wniosku o przyznanie prawa pomocy) V. A. przebywał w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w G.. Obecnie miejsce jego pobytu nie jest znane (pismo Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] stycznia 2013r. – k. 35 akt sprawy). W tej sytuacji Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. (sygn. akt [...]), na podstawie art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) ustanowił przedstawiciela (kuratora) dla skarżącego - nieobecnej strony postępowania. To zaś oznacza, że rozpatrując wniosek z dnia 16 października 2012 r. referendarz musi oprzeć się na ustaleniach poczynionych dotychczas w tej sprawie.
Przepis art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływana, jako p.p.s.a., stanowi m.in. o tym, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub sąd opiekuńczy dla danej sprawy (pkt 3) oraz strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa (pkt. 4). Z przepisu tego wynika więc, że ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych nie można traktować, jako udzielonego stronie prawa pomocy. Czym innym jest bowiem zwolnienie od kosztów sądowych wynikające z ustawy, czym innym zaś z postanowienia sądu o przyznaniu tego prawa.
Stosownie do treści art. 239 pkt 3 p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministarcyjnego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2008 r., sygn., akt I OZ 187/10 oraz z 15 lutego 2013 r. II OSK 2990/12 – publikowane w Centralnej Bazie Orzecznictwa na stronie: www.cbois.nsa.gov.pl), przepis ten powinien znaleźć odpowiednie zastosowanie także wobec kuratora wyznaczonego w odrębnym postępowaniu przez sąd powszechny. W tej sytuacji przyjąć należy, że choć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych "nie pochodził" od kuratora ustanowionego dla skarżącego jako osoby nieobecnej (art. 184 k.r.o.), to w istocie na obecnym etapie postępowania – obowiązek uiszczenia wpisu "obciążałby" właśnie jego, bowiem jest on przedstawicielem ustawowym reprezentowanego i występuje w jego imieniu i interesie.
Z tej przyczyny referendarz uznał, że w sprawie zachodzi sytuacja o której mowa w art. 239 pkt 3 p.p.s.a. Zwolnienie z kosztów sądowych, z uwagi na podmiot (tzw. zwolnienie ustawowe podmiotowe) ma charakter całkowity, a zatem kurator w ogóle nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w tej sprawie.
Ustawowe zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych wynikające z art. 239 pkt 3 p.p.s.a. nie zwalnia strony od obowiązku ponoszenia pozostałych kosztów postępowania wskazanych w art. 205 ustawy procesowej, ani też nie obejmuje przyznania stronie ex lege zastępstwa prawnego z urzędu. Przepis art. 262 tej ustawy stanowi jednakże, że przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Na podstawie tego przepisu strona ustawowo zwolniona od kosztów sądowych ma więc możliwość otrzymania, w drodze postanowienia sądu, prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Rozstrzygając wniosek w tym zakresie referendarz (sąd) stosuje zasady określone w przepisach zawartych w Dziale V, Rozdział 3, Oddział 2 p.p.s.a. (por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 944/04, publikowane w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych pod adresem: www.cebois.nsa.gov.pl.)
Zatem należy ocenić, czy skarżący domagając się ustanowienia radcy prawnego z urzędu wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych (kosztów zastępstwa adwokackiego) bez uszczerbku na poziomie utrzymania koniecznego (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie referendarza strona skarżący wykazał w wymaganym przez prawo procesowe stopniu zaistnienie warunków uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący nie posiada zasobów majątkowych, z których można byłoby pokryć wynagrodzenie adwokackie.
Z tych względów na podstawie art. 239 pkt 3, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 262 i art. 258 § 2 pkt 7 postanowiono jak w sentencji.