Uzasadnienie
W piśmie z dnia 15 września 2014 r. Z. S. wniósł do Sądu Rejonowego w [...] pozew o stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (oddział w [...]) z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania jednorazowego odszkodowania i naprawienie szkody wyrządzonej przez skutki tej decyzji.
Na skutek zarządzenia Przewodniczącego Wydziału V Sądu Rejonowego w [...] sprawa została przekazana do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z adnotacją, że sprawa ma charakter sprawy administracyjnej i właściwym do stwierdzenia niezgodności decyzji ZUS z prawem jest sąd administracyjny.
W piśmie z dnia 22 października 2014 r. ZUS oddział w [...] przekazał pozew ubezpieczonego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Postanowieniem z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1053/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Po uprawomocnieniu się tego postanowienia akta sprawy przekazano do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie ewentualnie oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu, bowiem sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zgodnie z art. 59 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej Ppsa) jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny, sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazanie sprawy (§ 2).
Wobec tego w niniejszej sprawie Sąd związany jest postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1053/14.
Nie jest natomiast związany poglądem Sądu Rejonowego w Sosnowcu wyrażonego w zarządzeniu Przewodniczącego Wydział V. Zgodnie bowiem z art 464 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego odrzucenie pozwu (w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych) nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ. W tym wypadku sąd przekaże mu sprawę. Postanowienie sądu o przekazaniu sprawy może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Nie zapadło zatem w tym przedmiocie dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wiążące rozstrzygnięcie.
Podkreślić należy, że Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności obowiązany jest zbadać dopuszczalność skargi, tzn. ustalić, czy przedmiot zaskarżenia mieści się w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określonej w art. 3 § 2 Ppsa.
Stwierdzić także należy, że w decyzji z dnia [...] maja 2012 r. pouczono Z. S. o możliwości wniesienia odwołania do Sądu Rejonowego w [...], z czego skarżący skorzystał. Również prowadzone były postępowania mające na celu wzruszenie tej decyzji w trybach nadzwyczajnych. Sąd rejonowy wyrokiem z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. VU 125/13 oddalił odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie wznowienia postępowania. Także decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. organ rentowy odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wspomnianej decyzji z dnia [...] maja 2012 r.
Skoro skarżący w pozwie (skardze) z dnia 15 września 2012 r. zawarł wniosek o naprawienie szkody wyrządzonej skutkami tej decyzji i powołał przy tym art. 417 Kodeksu cywilnego nie może być wątpliwości co do braku właściwości sądu administracyjnego w niniejszej sprawie.
Ponadto w dniu 11 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, sygn. akt I OPS 1/13, w której stwierdził, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej u.s.u.s.) w przedmiocie nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
W uchwale tej NSA wskazał, że podstawa prawna prowadzonych postępowań przez organy rentowe w sprawach ubezpieczeń społecznych jest złożona w swej strukturze normatywnej. Składają się bowiem na nią przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie wyznaczonym w art. 180 i art. 181 k.p.a. oraz stosowne przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych o nadzwyczajnych trybach postępowania mowa jest w art. 83a ust. 1 i 2. Dla dokonania właściwej interpretacji analizowanego przepisu art. 83a ust. 2 u.s.u.s. konieczne jest uprzednie odniesienie się do art. 83a ust. 1 u.s.u.s., normującego ponowne ustalanie prawa do świadczenia lub zobowiązania. Ustanowiona tym przepisem instytucja prawna reguluje w sposób odrębny i korzystający z pierwszeństwa w stosunku do przepisów k.p.c. i k.p.a. – procedurę ponownego ustalania prawa do świadczeń i ich wysokości.
Na mocy tego przepisu ZUS może samodzielnie – w trybie mniej rygorystycznym niż przewidziany w k.p.a. – dokonać ponownego rozpatrzenia praw lub obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. odnosi się do trybów nadzwyczajnych przewidzianych w art. 154-156 k.p.a. Ustawodawca z kompetencji ZUS określonej w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. wyłączył te decyzje, od których zostały wniesione odwołania do sądu powszechnego z uwagi na to, że sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w ramach zwykłego postępowania odwoławczego kontroluje decyzje organów rentowych również w kontekście wadliwości, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego I UZP 3/10).
Dalej NSA wskazał, że treść normatywna art. 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. pozwala przyjąć, że decyzje organów rentowych przewidziane w tych przepisach odnoszą się w swej istocie do praw i obowiązków stron tego samego stosunku prawnego, którego dotyczy weryfikowana decyzja ostateczna. Zależność pomiędzy decyzjami wydawanymi w trybie zwykłym i nadzwyczajnym przemawia za przyjęciem jednolitego sposobu ich zaskarżania, adekwatnego do charakteru spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, iż w sprawach dotyczących tego samego stosunku prawnego byłby właściwy sąd powszechny bądź sąd administracyjny, w zależności od tego, w jakim trybie została wydana decyzja organu rentowego. Przyjęcie, że ustanowiony w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. sądowy tryb odwoławczy odnosi się do wszystkich decyzji wydawanych przez organy rentowe na podstawie art. 83 ust. 1 oraz 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. – pozwala uniknąć systemowej niespójności.
Dlatego NSA uznał, że każda decyzja organu rentowego wydana w przedmiocie określonym w art. 83a ust. 2 u.s.u.s., tj. uchylenia, zmiany lub unieważnienia – podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, jako środka przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym.
Podstawę prawną orzekania organów w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec tego powyższą uchwałą Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest w pewnym sensie związany. Uchwała jest wiążąca w tym sensie, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, jaka została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt I GSK 199/12). Sąd podziela pogląd wyrażony w tej uchwale.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.