Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r. odrzucił skargę M. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczono skarżącemu w dniu 22 lutego 2013 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 44 akt sprawy).
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Okręgowa Rada Adwokacka w W. w piśmie z dnia [...] maja 2013 r. poinformowała, że w dniu [...] maja 2013 r. wyznaczyła adwokata T. S. pełnomocnikiem z urzędu dla M. K. Wyznaczony pełnomocnik w dniu 3 lipca 2013 r. (data stempla pocztowego) wniósł w imieniu skarżącego sporządzoną przez siebie skargę kasacyjną od powołanego wyżej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2013 r. Pełnomocnik nie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego. W skardze kasacyjnej adwokat zawarł wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, wskazując, że opłaty nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 lipca 2013 r. odrzucił skargę kasacyjną z powodu przekroczenia terminu trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 września 2013 r. sygn. akt II OZ 749/13 oddalił sporządzone przez adwokata T. S. zażalenie na postanowienie z dnia 24 lipca 2013 r. Sąd drugiej instancji stwierdził w uzasadnieniu postanowienia m.in., że ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu nie wstrzymuje terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który to przeważnie upływa bezskutecznie zanim postępowanie wpadkowe w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zostanie zakończone. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pełnomocnik skarżącego powinien był, wnosząc skargę kasacyjną, równocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Nadmienił, że w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest instytucji procesowej, która by zawieszała termin do wniesienia skargi kasacyjnej do czasu ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu.
Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje.
Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Wynagrodzenie pełnomocnika wyznaczonego przez właściwy organ samorządu zawodowego przysługuje za nieopłaconą pomoc prawną. Dla pozytywnego rozstrzygnięcia o wniosku pełnomocnika, po pierwsze zatem pomoc ta musi zostać rzeczywiście udzielona, a po drugie musi pozostawać nieopłacona. Za każdym więc razem, gdy rozpoznaniu podlega wniosek wyznaczonego pełnomocnika o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy, konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy pełnomocnik ten w istocie udzielił pomocy prawnej. Tylko w przypadku pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie, dopuszczalne jest obciążenie Skarbu Państwa wypłatą wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika. Powyższe stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04. ONSAiWSA 2005 nr 5, poz. 93; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OZ 212/12.
Niepublikowane. Dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 1138258; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2007 r. sygn. akt II FZ 515/07. Niepublikowane. Dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 1011762).
Przepis art. 250 ppsa nie nakłada więc obowiązku uwzględniania każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek taki podlega ocenie także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pomoc świadczona w sposób sprzeczny z zasadami profesjonalizmu nie stanowi podstawy do przyznania wynagrodzenia. Nie można wtedy bowiem stwierdzić, że przybrała ona realny wymiar (zob. też np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10. Niepublikowane. Dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 643591, a także J. Jagielski [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod. red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego. Warszawa 2011, str. 813).
Jak wskazano powyżej, sporządzona i wniesiona przez adwokata T. S. skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2013 r. z powodu przekroczenia terminu do jej wniesienia. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną, niedwuznacznie wskazał, że w realiach przedmiotowej sprawy - kiedy wyznaczenie pełnomocnika przez organ samorządu zawodowego nastąpiło już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej - obowiązkiem adwokata było złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Tylko w przypadku dopełnienia tej powinności działanie pełnomocnika można by uznać za odpowiadające podstawowym zasadom staranności i profesjonalizmu, a w konsekwencji pomoc prawną polegającą na sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej - za rzeczywiście udzieloną. Zaniechanie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uniemożliwiło tymczasem wszczęcie postępowania przed sądem administracyjnym w drugiej instancji.
Konkludując, jeśli wniesione przez fachowego pełnomocnika pismo z przyczyn formalnych nie wywołało skutków prawnych, to nie można przyjąć, że czynność procesowa, której zamierzał on dokonać została w istocie zrealizowana. Co za tym idzie nie sposób uznać, że ma ona charakter pomocy prawnej (zob. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt IV SA/Gl 645/09. Niepublikowane. Dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 758402).
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżącemu w istocie nie została udzielona pomoc prawna.
W tym sanie rzeczy, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w postanowieniu.