Uzasadnienie
S. S. w skardze na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania, zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy.
We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 19 lutego 2014 r. wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Podał, że jest osobą samotną, nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych, oszczędności. Wskazał, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1092 zł. Ponadto poinformował, że jest zadłużony na kwotę 20.000,00 zł.
Zarządzeniem z dnia 21 lutego 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez:
- 1) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie złożenie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych,
- 2) nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego - na przykład odcinków wypłaty świadczenia z ostatnich miesięcy, bądź kopii decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o przyznaniu tego świadczenia,
- 3) wskazanie i udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie miesięczne (np. kopii faktur, rachunków),
- 4) złożenia oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak – do nadesłania kopii umowy najmu),
- 5) przedłożenie kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania,
- 6) przedłożenie dokumentów (ewentualnie oświadczenia) potwierdzających zadłużenie skarżącego na 20.000,00 zł, w szczególności do wskazania kiedy i u kogo skarżący zaciągnął dług, czy go aktualnie spłaca – jeżeli tak, to w jakich okresach oraz w jakiej wysokości oraz czy z tego powodu toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne
W piśmie z dnia 7 marca 2014 r. skarżący poinformował, że większość żądanych informacji znajduje się już w sądzie, tj. aktach sprawy IV SA/Wa 489/13 oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 lutego 2014 r. W tej sytuacji zakwestionował żądanie nadesłania dodatkowych informacji określając je mianem: "przestępczego nękania" i "poniżania wnoszącego skargę". Potwierdził, że informacje o jego stanie majątkowym zawarte w aktach IV SA/Wa 489/13 nie uległy zmianie. Zmodyfikował także zakres wniosku, wskazując, że wnosi o: "przyznanie częściowej pomocy w formie zwolnienia od opłat i kosztów sądowych".
Rozpoznając wniosek zważono, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że wobec modyfikacji zakresu wniosku – na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, a w piśmie z dnia 4 marca 2014 r. zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od "kosztów i opłat sądowych" - uznano, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Rozpatrując przedmiotowy wniosek, przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).
Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.
Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na występującym z wnioskiem spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie, że skarżący spełnia przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych, nie został przez niego spełniony. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Oznacza to, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Należy mieć na uwadze, że wpis od niniejszej skargi wynosi 100 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niego wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie.
W celu wykazania spełnienia przesłanki uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie, został on wezwany do uzupełnienia wniosku bowiem, w ocenie referendarza sądowego, informacje złożone na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające. Wynika z nich jedynie że skarżący uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1092 zł, ponadto poinformował, że jest zadłużony na 20.000,00 zł.
W celu szczegółowego zbadania sytuacji majątkowej skarżącego, zasadne zatem było w tej sytuacji wezwanie go do uzupełnia wniosku. Przedłożenie przez wnioskodawcę żądanych dokumentów i oświadczeń pozwoliłoby nie tylko na weryfikację dochodów wskazanych przez nich w rubryce 10 formularza PPF ale także potwierdziłoby ewentualną, trudną sytuację materialną, w jakiej skarżący się znajduje. Ustaleniu relacji miesięcznych wpływów do budżetu domowego do wysokości ich niezbędnych obciążeń służyło zobowiązanie skarżącego do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, a także oświadczeń dotyczących wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie.
Skarżący nie udzielił jakichkolwiek informacji w tym zakresie, nie nadesłał także wymaganych dokumentów, ani nie złożył oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. Nie przedstawił także żadnych dokumentów, czy bardziej szczegółowych informacji na temat rzekomego długu.
Za nieuzasadnione należy uznać zarzuty skarżącego, że wzywanie go do nadesłania dodatkowych dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia w sprawie wydatków, dokumentów potwierdzających wysokość dochodów), jest w tej sprawie zbędne i stanowi nękanie, czy też poniżanie skarżącego. Należy podkreślić, że rzetelne zbadanie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy jest obowiązkiem referendarza sądowego. Żądanie przedstawienia dokładnych danych o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ma umocowanie ustawowe (m. in. na podstawie powołanego wyżej art. 255 P.p.s.a.). Wzywanie do nadesłanie takich dokumentów jak wyciągi z rachunków bankowych, potwierdzenia wysokości dochodu, wskazania wydatków ponoszonych na utrzymanie, jest standardem w sprawach, w których strona wnosi o przyznanie prawa pomocy, bowiem – jak już wskazano – referendarz sądowy jest zobowiązany do rzetelnego zbadania aktualnej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Odnosząc się natomiast do twierdzenia, że informacje o stanie majątkowym skarżącego, zawarte w aktach sprawy IV SA/Wa 489/13, nie ulegały zmianie i mogą stanowić podstawę orzekania w zakresie prawa pomocy w sprawie niniejszej, należy podnieść, że przedmiotem oceny czy ubiegający się o skorzystanie z prawa pomocy, spełnia kryteria do jej przyznania, może być tylko aktualne, szczegółowe oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Ponadto należy stwierdzić, że w powołanej sprawie IV SA/Wa 489/13 skarżący nie składał wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Co więcej, jak wynika z akt sądowych, w sprawie tej został uiszczony wpis w wysokości 100 zł od skargi kasacyjnej wniesionej w imieniu skarżącego przez adw. Z. H. W sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 489/13 w związku z tym, że jej przedmiotem była skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1556/11, skarżący korzystał z prawa pomocy przyznanego mu w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1556/11. Postanowieniem z dnia 2 marca 2012 r. Sąd po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, przyznał mu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
Mając powyższe na uwadze, zasadnym było wezwanie skarżącego do nadesłania aktualnych informacji pozwalających na ocenę rzeczywistych możliwości płatnych wnioskodawcy w niniejszym postępowaniu. Skarżący żądanych informacji i dokumentów nie nadesłał.
Podsumowując, należy stwierdzić, że skoro w rozpatrywanej sprawie skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy, to tym samym nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.