Uzasadnienie
Pełnomocnik S. K. (dalej zwanego "skarżącym") w odpowiedzi na wezwanie do uzupełniania wpisu od skargi zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Ich miesięczny dochód netto wynosi 2.005 zł, na który składa się emerytura skarżącego wraz z zasiłkiem opiekuńczym w łącznej wysokości 1.105 zł oraz emerytura żony - 900 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi jedynie współwłasność pojazdu [...]. Skarżący wyjaśnił również, iż dom, który zamieszkuje jest własnością córki. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny określono na ok. 960 zł. W oparciu o złożone oświadczenia skarżący stwierdził, iż nie jest w stanie uiścić żądanego wpisu, gdyż nie posiada żadnego majątku. Ponadto stan zdrowia skarżącego i jego małżonki wymaga leczenia, co wiąże się również z dodatkowymi kosztami.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: 1) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę oraz córkę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli skarżący i ww. osoby nie posiadają rachunków bankowych, należało złożyć w zakreślonym terminie stosownego oświadczenie), b) przedstawienie kopii faktur i rachunków potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie, c) złożenie dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę, d) nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez córkę skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, pełnomocnik skarżącego nadesłał historię rachunku skarżącego, karty informacyjne z leczenia szpitalnego skarżącego oraz PIT-40A żony skarżącego za 2015 r. Ponadto wyjaśnił, że środki zgromadzone na rachunku bankowym (m.in. kwota 3.200 zł) zostały wydatkowane na lekarstwa i zabiegi rehabilitacyjne skarżącego oraz leczenie jego żony.
Pełnomocnik wskazał jednocześnie, że poza stałymi wydatkami (lekarstwa – 150, zł, energia – 120 zł, woda, ścieki, wywóz śmieci – ok. 60 zł, koszt paliwa i utrzymania samochodu – 200 zł, gaz – 50 zł) skarżący wraz z żoną ponosi koszty wyżywienia, zakupu odzieży, środków czystości oraz bieżących wydatków. Odnosząc się do oświadczenia o stanie rodzinnym sprostował, że omyłko córka skarżącego została zaliczona osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, bowiem nie mieszka ona ze skarżącym, a jedynie odwiedza rodziców i im pomaga. Z tych względów zaniechano złożenia dokumentów odnoszących się do sytuacji córki skarżącego.
Nadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że nie jest możliwe przedłożenie dokumentacji potwierdzającej ponoszenie wydatków (rachunki za lekarstwa, wyżywienie, media i opał), gdyż skarżący nie przypuszczał, że będą mu potrzebne.
Postanowieniem z 8 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od koszów sądowych wskazując, iż nie przedstawił on wymaganych dokumentów, co uniemożliwiło ocenę kondycji finansowej skarżącego.
Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne przyjęcie, iż skarżący nie starał się udowodnić, że nie jest w stanie pokryć należnego wpisu bez uszczerbku koniecznego w utrzymaniu siebie i rodziny. Pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że żona skarżącego prowadzi z nim wspólny rachunek bankowy. Ponadto skarżący nie mógł przedstawić rachunków wskazanych w oświadczeniu, bowiem ich nie przechowuje i nie mógł przewidzieć, że będą potrzebne w przyszłości.
W ocenie pełnomocnika za zasadnością zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych przemawia sama korelacja uzyskiwanego dochodu z comiesięcznym wydatkami ponoszonymi na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz związanymi z leczeniem skarżącego i jego żony. Zdaniem pełnomocnika przedstawione argumenty świadczą o tym, iż skarżący należy do grupy osób najuboższych, gdyż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, która nie pozwala mu na zgromadzenie środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Stosownie do art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny.
Z przytoczonej regulacji wynika również, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania.
Jak podkreśla się w orzecznictwie stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu. Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana do złożenia na wezwania, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym istnieje możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
We wniosku skarżący podniósł, że nie ma wystarczających środków, aby ponieść koszty postępowania oraz oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Natomiast po wezwaniu do nadesłania dodatkowych dokumentów wyjaśnił, iż córka nie zamieszkuje z nim i żoną, jednakże on wraz z żoną zamieszkuje w domu, który należy do jego córki. Jako podstawę utrzymania wskazano dochód w wysokości 2.005 zł składający się z emerytury i zasiłku opiekuńczego skarżącego oraz emerytury jego żony. Skarżący w uzasadnieniu wniosku, jako również w złożonych wyjaśnieniach podkreślał, że znaczną cześć dochodu pochłaniają wydatki na jego leczenie oraz żony. Z nadesłanego rachunku bankowego wynika, że skarżący 30 listopada 2015 r. wypłacił kwotę 3.083,21 zł, a następnie otrzymał gotówkową wpłatę w wysokości 3.200 zł od osoby fizycznej w dniu 18 stycznia 2016 r. Skarżący wyjaśnił, iż kwota 3.200 zł została wydatkowana na lekarstwa i zabiegi rehabilitacyjne.
Jednakże, mimo wezwania, skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających choćby częściowo wydatki na leczenie. Ponadto oświadczenie złożone przez skarżącego wskazuje, iż nie zgromadził żadnych oszczędności. Natomiast z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż skarżący w 2000 r. otrzymał odszkodowanie w wysokości 461.748 zł, a następnie uzyskał kolejną wypłatę odszkodowania w wysokości 635.350 zł na podstawie decyzji z 22 lutego 2011 r. W tej sytuacji nie można się zgodzić ze stanowiskiem skarżącego, iż należy do grupy osób najuboższych, którym należy się pomoc ze strony państwa.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżąc nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przy ocenie czy sytuacja finansowa strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również jej stan majątkowy.
Wobec tego stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie mogą zostać uznane za wystarczającą podstawę do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony skarżącej i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. Natomiast nie rzetelne wykonanie i uchylanie się, mimo wezwania, do przedłożenia wszystkich dokumentów poświadczających twierdzenia skarżącego, skutkuje tym, że jego wniosek nie może zostać rozpoznany pozytywnie.
Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków, związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.