Uzasadnienie
B. K. we wniosku z 27 października 2016 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w niniejszej sprawie.
Wnioskodawca oświadczył, że przebywa w Polsce w związku ze studiami. Wyjaśnił, że nie pracuje, a środki utrzymania (opłaty za studia - 721 EURO za semestr, opłaty za akademik - 520 zł. miesięcznie, bieżące utrzymanie - 300 do 400 zł. miesięcznie) zapewnia mu rodzina. W rubryce 10 formularza PPF skarżący wyjaśnił natomiast, że dysponuje jedynie środkami finansowymi od rodziny w wysokości ok. 700 zł. miesięcznie.
Referendarz sądowy zarządzeniem z 9 grudnia 2016 r. wezwał B. K. do złożenia: a) szczegółowego oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich 3 miesięcy raz o wysokości tych źródeł utrzymania, b) oświadczenia darczyńców dotyczącego wielkości pomocy finansowej udzielonej skarżącemu w okresie ostatnich trzech miesięcy, c) wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (lokat) za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informacje o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, d) kopii faktur (rachunków, zaświadczeń) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego.
W piśmie z 2 stycznia 2017 r. skarżący oświadczył, że w okresie ostatnich trzech miesięcy otrzymał od rodziców kwotę 5.300 zł, z której: a) w październiku opłacił ZUS, studia na [...], pokój w akademiku, zadłużenie na rachunkach bankowych w związku z ich zamknięciem, telefon komórkowy (łącznie ponad 4.150 zł.), b) w listopadzie poniósł koszty dojazdu na uczelnię w J., wyrobienia legitymacji studenckiej, uiścił opłatę za telefon (łącznie ok 740 zł.). Wyjaśnił, że w listopadzie i w grudniu nie opłacił akademiku, ponadto ciąży na nim zobowiązanie z tytułu opłaty za drugie studia (w J.) w wysokości 2000 zł.
Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadniony.
Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem referendarza, wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawili rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy wezwał go do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień. Skarżący wykonał wezwanie jedynie częściowo. Nie dostarczył zwłaszcza jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego wysokość środków przekazywanych mu przez rodziców.
W związku z tym nie wyjaśnił rozbieżności w zakresie wysokości dochodów i ich stosunku do niezbędnych wydatków. Skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego zamknięcie rachunków bankowych, nie udokumentował wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie (pożywienie, zakup lekarstw, środków czystości). Z treści pisma z 2 stycznia 2017 r. wynika natomiast, że skarżący rozpoczął kolejne (płatne) studia i ponosi koszty z nimi związane.
Trzeba podkreślić, że nawet przy założeniu, że skarżącego dotykają trudności finansowe, nie zwalnia go to od obowiązku udzielenia wyczerpujących i rzetelnych informacji na temat sytuacji materialnej. Wynikające z tego wątpliwości, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą być w takich okolicznościach interpretowane na korzyść wnioskodawcy i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jego oczekiwaniami. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy. W sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że referendarz nie będzie miał podstaw do przyznania prawa pomocy.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.