Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 15 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3033/15

Uzasadnienie

1. I. Przedmiotem skargi jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2015 roku, Nr [...], którą po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2015 roku, Nr [...] o odmowie przyznania G. B. uprawnień kombatanckich wynikających z przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2014, poz. 1206 j.t.) – dalej ustawa o kombatantach.
2. II. Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący:
3. 1. W dniu [...] czerwca 2015 roku G. B., urodzony [...] października 1933 roku, wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich, określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z tytułu ukrywania osób, za których ukrywanie w latach 1939-1945 groziła kara śmierci. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od dnia [...] stycznia 1944r. do ostatnich dni października 1944r. ukrywał dziecko pochodzenia [...] – K. K. (obecnie K. V. S.), zamieszkałą obecnie w I.
4. 2. Decyzją z dnia [...] września 2015 roku, Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje:

1. 1) O ukrywaniu dziecka pochodzenia [...] zdecydowała ciotka wnioskodawcy – T. R., która została uhonorowana za tę okoliczność najwyższym cywilnym odznaczeniem przyznawanym w [...] dla nie – [...], czyli dyplomem [...]. O ukrywaniu dziecka [...] nie zdecydowała matka wnioskodawcy, a jego ciotka T. R.
2. 2) Decyzja o ukrywaniu została podjęta na długo przed przybyciem wnioskodawcy wraz z matką W. pod W. z W., bo jeszcze 1942 roku.
3. 3) Biorąc pod uwagę młody wiek wnioskodawcy w czasie wojny (urodził się w 1933 roku) organ podważył możliwość podjęcia decyzji o ukrywaniu osób przez dziecko.
4. 3. Pismem z dnia [...] września 2015 roku skarżący wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniósł, że w czasie okupacji [...] ważne decyzje podejmowały siostry jego zmarłego ojca i tak też było w przypadku ocalenia sieroty [...] K. K. poprzez włączenie jej do rodziny w Z. w wilii będącej własnością T. R. z domu B.. Skarżący z siostrą M. R. bawił się z K. K. jako z członkiem rodziny.
5. III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] września 2015 roku, Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej swoim własną decyzją z dnia [...] września 2015 roku, utrzymał tę decyzję w mocy.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał w szczególności, co następuje:

1. 1. Z literalnego brzmienia art. 2 ustawy o kombatantach (gdzie mowa jest o "działalności"), oraz z treści ust. 31 ww. ustawy, w którym mowa jest o "dawaniu schronienia", jako konkretnej formie owej działalności wynika, iż do uzyskania uprawnień kombatanckich w oparciu o treść ww. przepisu wymagane jest wykazanie określonej formy aktywności.
2. 2. Osoby ukrywające brały na siebie ciężar i ryzyko podjętej decyzji. Na nich spoczywał obowiązek dostarczania żywności, środków medycznych oraz innych niezbędnych rzeczy. Musiała to być działalność ciągła, trwająca pewien czas, ukierunkowana na osiągnięcie określonego celu - uratowania życia zagrożonym osobom.
3. 3. W ocenie organu skarżący nie brał czynnego udziału w dawaniu schronienia, gdyż decyzję o udzieleniu schronienia podjęła T. R. w 1942r. Natomiast skarżący wraz z matką przybyli do domu T. R. w 1944r.
4. IV. Pismem z dnia [...] października 2015 roku skarżący wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2015 roku podnosząc, że spełnia przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich jako osoba, która pomogła przy dawaniu schronienia osobie narodowości [...].

Uzasadniając skargę skarżący wskazał, co następuje:

1. 1. A. Z. z domu B. oraz T. R. z domu B. wspólnie podejmowały wszystkie decyzje dotyczące K. vel V. S.
2. 2. A. i T. opiekowały się skarżącym i K. S.
3. 3. Skarżący nie był wówczas dzieckiem, a młodzieńcem – uczniem czwartej klasy Szkoły podstawowej nr 2 w P., który czynnie pomagał w zapewnieniu bytu oraz wykonywał różne prace mające na celu zapewnienie rodzinie i osobom z nią przebywającym bezpieczeństwo i przetrwanie. Do powierzonych skarżącemu obowiązków należało m. in. zapewnienie oraz dostarczenie zaopatrzenia dla całej rodziny oraz zbieranie informacji między innymi od kolegów z klasy na temat ówczesnych działań administracji [...].
4. V. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.
5. VI. Na rozprawie w dniu [...] stycznia 2016 roku skarżący wyjaśnił, że ze względu na wiek oraz na posiadanie legitymacji szkolnej, miał największe możliwości zdobywania wyżywienia dla całej rodziny. Skarżący spędzał z przechowywaną dziewczynką najwięcej czasu spośród członków rodziny, instruował ją jak ma udawać katoliczkę. Medal [...] otrzymała wprawdzie tylko jedna z ciotek, tj. T. R., niemniej tylko z tej racji, że instytut ten jako zasadę w tamtym czasie przyjmował honorowanie tylko jednej osoby w rodzinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2015 roku z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej "p.p.s.a.").

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2015 roku jest zgodne z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wydania.

Zważyć bowiem należy, że uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1. 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
2. a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
3. b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
4. c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
5. 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
6. 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszenia, o których mowa powyżej nie wystąpiły w niniejszej sprawie.

1. VII. Kontrola legalności zaskarżonej obecnie decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2015 roku, prowadzi do następujących wniosków:
2. 1. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2014, poz. 1206 j.t.) – dalej ustawa o kombatantach, uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom. Jak stanowi art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach za działalność równorzędną z działalnością kombatancką rozumie się dawanie schronienia osobom narodowości [...] lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939 - 1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci.
3. 2. Na akceptację Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę zasługuje dokonana przez organ wykładnia art. 2 pkt 31 ustawy o kombatantach w zakresie, w jakim akcentuje w spełnieniu przesłanki "dawania schronienia" m.in. osobom narodowości żydowskiej, konieczność brania czynnego w nim udziału. Przepisy ustawy nie wprowadzają legalnej definicji tego pojęcia. Aby można było daną osobę uznać za dającą schronienie osobom zagrożonym, w okolicznościach, o których mowa w powołanym przepisie, osoba ta musiała podjąć świadome określone tam działania. Skarżący urodził się w dniu [...] października 1933 roku, słusznie więc organ przyjął, że z racji swego wieku nie mógł samodzielnie podejmować działań związanych z dawaniem schronienia zagrożonym osobom w 1944 roku, kiedy był 11 – letnim chłopcem. Powyższy pogląd znalazł odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroków NSA z dnia z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2124/01; Lex nr 171230, NSA z dnia 21 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 912/09, WSA z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 315/09, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach - https://cbois.nsa.gov.pl, WSA w Krakowie z dnia 31.07.2013r., II SA/Kr 780/13, Lex nr 1447427, NSA z dnia 08.02.2013r., II OSK 1891/11, Lex nr 1358447, WSA w Kielcach z dnia 12.04.2012r., II SA/Ke 126/12, Lex nr 1145779). W wyroku z dnia z dnia 10 kwietnia 2002r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osobą ukrywającą żołnierza AK był ojciec wnioskodawczyni, która w owym czasie jako 10-letnie dziecko pozostawała pod opieką rodziców i nie mogła mieć wpływu na ich decyzje dotyczące schronienia w ich domu osób walczących o suwerenność i niepodległość Państwa Polskiego. Brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni ww. przepisu i objęcia jego dyspozycją osób niemających wpływu na podjęcie w owym czasie ryzykownych decyzji, za które groziła ze strony władz okupacyjnych nawet utrata życia. Powołana wyżej ustawa o kombatantach nie wyklucza przyznania uprawnień z niej wynikających także osobom małoletnim, jednakże wyłącznie w sytuacjach w niej określonych. Przepis art. 2 pkt 3 cyt. ustawy takich możliwości nie przewiduje, w sytuacji gdy osoby małoletnie pozostawały pod opieką i władzą rodzicielską swoich rodziców".
4. 3. Na tle powyższych rozważań uznać należy, że w rozumieniu ustawy to ciotka skarżącego T. R. może być traktowana jako osoby udzielająca schronienia, gdyż ukrywanie dziecka pochodzenia [...] mogło być wynikiem świadomie podjętej przez nią decyzji. Decyzje tę T. R. podjęła przed przybyciem skarżącego i jego matki jeszcze w 1942 roku. Nawet podnoszone przez skarżącego i bezsprzecznie zasługujące na docenienie i uznanie tego rodzaju okoliczności, że spośród członków rodziny to skarżący najwięcej czasu spędzał z ukrywanym dzieckiem, instruował je jak udawać katoliczkę oraz zdobywał pożywienie dla siebie, członków rodziny, jak też dla ukrywanego dziecka, nie mogą być uznane za spełnienie przesłanki określonej w ustawie, która zawęża grono osób, mogących otrzymać uprawnienia kombatanckie z tego tytułu. Mając bowiem na uwadze wiek skarżącego, Sąd podziela ocenę organu, iż zainteresowany nie był osobą podejmującą samodzielną decyzję o ukrywaniu osoby pochodzenia [...] i w efekcie to nie skarżący udzielał tej osobie schronienia. Przywołane przez skarżącego działania, które podejmował w związku ze zamieszkiwaniem razem z ukrywanym dzieckiem, mają niewątpliwie charakter przyczyniania się do udzielania pomocy osobie ukrywanej, niemniej nie mieszczą się w ustawowym, sprecyzowanym pojęciu "dawanie schronienia". Działania te nie mogą zatem, w myśl obowiązujących przepisów, stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.
5. 4. Wymaga również odnotowania, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zaprezentowano odmienny pogląd wyrażony w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 21 kwietnia 2004r. sygn. akt II SA/Wr 873/01, zgodnie z którym rodzice małoletnich dzieci, którzy podjęli decyzję o daniu schronienia osobom wymienionym w art. 2 pkt 3 ustawy, działali także jako reprezentanci małoletnich dzieci, angażując je w działania określone w tym przepisie. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zaprezentowanego wyżej poglądu nie akceptuje, albowiem takie rozumienie przepisu stanowi jego rozszerzającą wykładnię, nie znajdującą uzasadnienia w jego brzmieniu ani nie wywiedzioną na podstawie innych niż językowa metod wykładni. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 912/09.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).