Uzasadnienie
- I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sadu") decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta w A. z dnia [...] lutego 1976 r. nr [...].
- II. Zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] grudnia 2011 r. zapadła w następującym stanie faktycznym:
- 1. Decyzją z dnia [...] lutego 1976 r. (dalej "decyzją o przejęciu gospodarstwa") orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,22 ha, położonego w A., stanowiącego własność P. C. (ojca). Przejęcie gospodarstwa nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118, w dacie wydania decyzji obowiązywał tekst pierwotny ustawy).
- 2. Wniosek o stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako k.p.a.) nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa wnieśli spadkobiercy P. C. – J. C. w imieniu własnym oraz jako opiekun ubezwłasnowolnionego całkowicie P. C. (syna), którzy następnie brali udział jako strony w postępowaniu administracyjnym (dalej "skarżący").
- 3. Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa.
- 4. Skarżący wnieśli do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy.
- III. Rozpatrzywszy sprawę ponownie zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., Minister utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r.
- IV. Skarżący wnieśli do Sądu skargę na decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2011 r., podnosząc przeciwko niej zarzuty merytoryczne.
- V. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wchodzi więc tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), cytowanej dalej jako p.p.s.a., wynika, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że sąd dokonuje oceny zaskarżonego aktu mając na uwadze wszelkie aspekty sprawy, nie zaś jedynie argumentację podniesioną przez skarżącą stronę.
Art. 61 § 4 k.p.a. ustanawia dla organu administracji publicznej obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania osób będących stronami w sprawie. Zawiadomienie stron następuje bez względu na to, czy postępowanie jest wszczynane z urzędu czy na żądanie jednej ze stron. Obowiązek zawiadomienia stron wiąże się zatem z obowiązkiem ustalenia z urzędu katalogu osób, które będą stronami postępowania administracyjnego. W tym zakresie organ powinien posłużyć się wytycznymi z art. 28 k.p.a. i przepisami szczególnymi. Ustalenie kręgu stron powinno być dokonane w oparciu o wniosek strony (gdy postępowanie ma być wszczęte na jej żądanie), jednak wniosek ten podaje tylko przedmiot postępowania, na podstawie którego organ określa zakres podmiotowy stron, mając na uwadze szczególne regulacje (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie li, Zakamycze 2005, s. 421 - 422).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, zasady określone w przepisach art. 61 § 4 i art. 28 k.p.a. obowiązują również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, o której mowa w art. 157 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1994 r. sygn. akt II SA 2164/92, ONSA 1995, nr 1, poz. 32).
Stosownie do art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu lub obowiązku prawnego dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Na tej podstawie stronami postępowanie będzie nie tylko wnioskodawca. Zgodnie ze stanowiskiem przyjętym we wskazanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.
W rozpatrywanej sprawie organ przyjął, że stronami postępowania są tylko wnioskodawcy, nie zbadawszy zgodnie z dyspozycją art. 61 § 4 w zw. z art. 28 k.p.a., czy osoby te wyczerpują krąg osób posiadających interes prawny w sprawie. Jak wynika z wyżej przedstawionych rozważań, stronami postępowania będą także wszystkie te podmioty, których dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 1976 r. Zaliczyć trzeba do nich w szczególności podmioty, którym przysługuje obecnie prawo własności całości lub części gospodarstwa będącego przedmiotem niniejszej sprawy. W aktach administracyjnych brak jest potwierdzenia, aby organ czynił ustalenia w przedmiotowym zakresie. Zaniechanie powyższego prowadzi do pozbawienia udziału stron w postępowaniu administracyjnym, w sytuacji w której postępowanie to dotyczy istotnych interesów majątkowych tych stron (hipotetyczne stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa może bowiem prowadzić do zakwestionowania tytułu prawnego obecnych właścicieli).
Brak prawidłowego określenia katalogu stron w postępowaniu, a co za tym idzie naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. poprzez niezawiadomienie wszystkich osób będących stronami o wszczęciu postępowania, stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej racji obie decyzje Ministra należało wyeliminować z obrotu prawnego.
W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Minister winien przeprowadzić stosowne czynności w celu ustalenia wszystkich podmiotów posiadających interes prawny w sprawie oraz zapewnić tym podmiotom udział w postępowaniu nadzorczym.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt lit. c oraz art.200 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji.