Uzasadnienie
S.O., reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2016 r. znak: [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy.
Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 2 listopada 2016 r. podał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z żoną (Z. B.). Jako źródło utrzymania dwuosobowej rodziny wskazał środki uzyskiwane z pracy dorywczej (nauczania tańca), w wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że wydatki na mieszkanie wynoszą [...] zł, a wydatki na wyżywienie [...] zł. Przekreślił rubryki formularza wniosku przeznaczone na oświadczenie o posiadanym majątku (w tym: nieruchomościach, oszczędnościach i innych zasobach pieniężnych oraz wartościowych przedmiotach). W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że prawo do pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej posiada dopiero od września 2016 r. Podał, że zajmuje się "uznaniem" [...] prawa jazdy na terytorium Polski, w celu zwiększania szans na rynku pracy.
Wskazał, że razem z żoną mieszkają w mieszkaniu jej rodziców, opłacając wyłącznie rachunki. Oświadczył, że żona jeszcze studiuje i dorabia, jako instruktorka tańca. Jak stwierdził, żyją wyłącznie z tych pieniędzy, które wystarczają im na pokrycie podstawowych potrzeb.
Ponieważ oświadczenie S.O. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 1 marca 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan majątkowy i dochody, to jest do:
- 1. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (wskazano, że wystarczające będą wydruki komputerowe obejmujące zestawienie wszelkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo rachunków);
- 2. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez żonę skarżącego (Z. B.) rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (wskazano, że wystarczające będą wydruki komputerowe obejmujące zestawienie wszelkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo rachunków);
- 3. do nadesłania dokumentów [np. zaświadczeń z klubów fitness, bądź ze szkoły tańca, w której (w których) pracuje żona skarżącego oraz skarżący, bądź kopii umów] potwierdzających, podaną w rubryce nr 10 formularza wniosku, wysokość dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego oraz przez skarżącego;
- 4. wobec przekreślenia rubryki nr 7.2 (posiadane zasoby) - do złożenia jednoznacznego oświadczenia, czy skarżący posiada zasoby [oszczędności (także w walutach obcych), papiery wartościowe, inne prawa majątkowe], a jeżeli tak, to jakie i jaka jest ich wartość;
- 5. do złożenia oświadczenia wyjaśniającego rozbieżność między podanymi we wniosku informacjami, z których wynika, że jedynym źródłem dochodu skarżącego i jego żony jest praca dorywcza, jako nauczyciel tańca, a informacjami zawartymi w aktach postępowania administracyjnego (np. zeznania żony skarżącego), z których wynika, że skarżący otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny mieszkających za granicą (np. od wujków z [...] i ciotki z [...]) – należało wskazać, jaką pomoc – w jakiej wysokości – skarżący otrzymał w ten sposób w ciągu ostatnich sześciu miesięcy;
- 6. do nadesłania kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat związanych z eksploatacją mieszkania, a także kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym.
Opisane wezwanie doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 7 marca 2017 r.
W odpowiedzi, w piśmie z dnia 21 marca 2017 r., reprezentujący skarżącego adwokat poinformował, że:
- 1. S.O. oświadczył, że nie ma rachunku bankowego;
- 2. żona skarżącego nie ma żadnych dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów z prac dorywczych;
- 3. wnioskodawca oświadczył, że nie ma żadnych oszczędności, papierów wartościowych, nieruchomości, jak i ruchomości o wartości powyżej [...] zł;
- 4. odnoście do rozbieżności dotyczących pomocy finansowej od rodziny, skarżący wskazał, że pomoc ta ma charakter okazjonalny i dotyczy niewielkich kwot przekazywanych najczęściej w związku ze świętami, czy urodzinami;
- 5. w ciągu ostatnich sześciu miesięcy S.O. nie otrzymał żadnej pomocy od rodziny.
Do pisma z dnia 21 marca 2017 r. pełnomocnik dołączył:
- 1. kopię zawiadomienia z dnia [...] grudnia 2016 r. o wysokości opłat za wodę i ścieki oraz opłat eksploatacyjnych i na fundusz remontowy (w sumie [...] zł miesięcznie);
- 2. kopię faktury ze energię elektryczną z terminem płatności do [...] marca 2017 r. na kwotę [...] zł;
- 3. dwa wydruki dokumentujące przelewy wykonane z rachunku bankowego Z. B. w Banku [...] za energię elektryczną ([...] września 2016 r. – [...] zł i [...] listopada 2016 r. – [...] zł);
- 4. dwa wydruki dokumentujące przelewy wykonane z rachunku bankowego Z. B. w Banku [...] za gaz ([...] listopada 2016 r. – [...] zł i [...] listopada 2016 r. – [...] zł);
- 5. wydruk (trzy strony) z oznaczeniem banku (Bank [...].), na którym znajduje się lista zawierająca daty dzienne i tytuły płatności. Porównanie płatności wykonanych w dniach [...] września, [...] listopada i [...] listopada 2016 r. z informacjami wynikającymi z ww. wydruków dokumentujących płatności za energię elektryczną i gaz, pozwala stwierdzić, że wydruk ten zawiera dane dotyczące tego samego rachunku bankowego, co wydruki wskazane w punktach 3 i 4. Porównanie kwot operacji z liczbami na wydruku, pozwala także ustalić, które z nich wskazują kwotę transakcji, a które saldo rachunku. Wydruk uniemożliwia odczytanie kwot wpłat dokonywanych za pomocą wpłatomatu.
Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym
- - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Z treści powołanego przepisu wynika, że podstawą orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. To zatem wnioskodawca zobowiązany jest w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości wykazać w oświadczeniu o sanie rodzinnym, majątku i dochodach, że jego możliwości płatnicze nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, bądź, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Co istotne, jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów i oświadczeń, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie.
W trybie powołanego przepisu wystosowano do skarżącego wezwanie z dnia [...] marca 2017 r. Oświadczenie z dnia 2 listopada 2016 r. było bowiem niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a ponadto budziło wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy.
Jakkolwiek pełnomocnik S.O. odpowiedział na wezwanie, to nadesłane przez niego dokumenty oraz informacje udzielone w piśmie z dnia [...] marca 2017 r., nie pozwalają na dokonanie pełnej i jednoznacznej oceny sytuacji finansowej skarżącego.
Otóż, wedle oświadczenia z dnia [...] listopada 2016 r. jedyny dochód gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wspólnie z żoną stanowią środki uzyskiwane z pracy dorywczej (nauczania tańca), których wysokość wynosić ma [...] zł miesięcznie (rubryka nr 10 formularza wniosku). Z kolej tylko wydatki na mieszkanie i wyżywienie pochłaniać mają wedle oświadczenia wnioskodawcy [...] zł (rubryka nr 11 formularza wniosku).
Nadesłane przez stronę dokumenty, potwierdzające wysokość wydatków ponoszonych na opłaty za mieszkanie i jego eksploatację (w tym opłaty za wodę, energię elektryczną i gaz), pozwalają uznać za wiarygodne oświadczenie o wielkości wydatków na mieszkanie. Z kolei, uwzględniając aktualny poziom cen artykułów spożywczych, należy stwierdzić, że skarżący i jego żona wydatkują na żywność co najmniej kwotę wskazaną w oświadczeniu z dnia 2 listopada 2016 r., albo wyższą.
W tych okolicznościach nie można dać wiary oświadczeniu skarżącego o źródłach utrzymania gospodarstwa domowego. Wydatki na mieszkanie i wyżywienie, to wszakże nie jedyne koszty koniecznego utrzymania, do których należy także zaliczyć chociażby wydatki na ubranie, czy środki higieny osobistej.
W celu ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych S.O. zobowiązano go zatem, po pierwsze - do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych (lit. a i lit. b wezwania), po drugie - do nadesłania dokumentów potwierdzających, podaną w rubryce nr 10 formularza wniosku, wysokość dochodu (lit. c wezwania), a po trzecie - do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy podanymi we wniosku informacjami, z których wynika, że jedynym źródłem dochodu skarżącego i jego żony jest praca dorywcza, jako nauczyciel tańca, a informacjami zawartymi w aktach postępowania administracyjnego, z których wynika, że skarżący otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny mieszkających za granicą (lit. e wezwania).
Pełnomocnik skarżącego udzielił odpowiedzi na wezwanie w powyższym zakresie, ale podane przez niego informacje nie mogą być uznane za odzwierciedlające rzeczywisty stan rzeczy.
Chociaż można dać wiarę oświadczeniu, że S.O. nie ma rachunku bankowego, to informacje udzielone w piśmie z dnia 21 marca 2017 r., nie stanowią przekonującego wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy oświadczeniem o źródłach utrzymania, a danymi w tym zakresie, znajdującymi się w aktach postępowania administracyjnego.
Dołączony do pisma z dnia [...] marca 2017 r. wydruk, zawierający zestawienie transakcji na rachunku bankowym Z. B. w Banku [...], w istocie pogłębia zaś, wynikające z oświadczenia, wątpliwości.
Na podstawie rzeczonego wydruku można bowiem ustalić, że Z. B. dokonuje za pomocą rachunku bankowego w Banku [...] szeregu innych płatności, niż wykazane we wniosku wydatki na wyżywienie i mieszkanie. Przykładowo: 6 października 2016 r. dokonała przelewu na kwotę [...] zł pod tytułem [...]"; 31 października 2016 r. dokonała płatności w kwocie [...] zł za wpisowe na studia podyplomowe; 28 lutego i 1 marca 2017 r. dokonała natomiast w sumie dziewięciu transakcji za pomocą internetowej platformy handlowej, pomniejszając w ten sposób saldo rachunku w ciągu dwóch dni o kwotę [...] zł.
Z drugiej strony, na konto Zuzanny Bąk dokonano szeregu wpłat we wpłatomacie (14 września, 21 września, 4 października, 27 października, 31 października, 9 listopada, 22 listopada, 23 listopada 2016 r. oraz 3 stycznia, 9 stycznia i 11 stycznia 2017 r.), przy czym – jak już wskazano – z nadesłanego wydruku nie da się odczytać kwot dokonywanych wpłat (są zasłonięte). Księgowano też inne wpłaty, np. 5 października 2016 r. - przelew w wysokości [...] zł pod tytułem "zasilenie konta", 15 listopada 2016 r. - przelew w wysokości [...] zł pod tytułem "fitnessy".
Przywołane ustalenia nie pozwalają uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącego o wielkości źródeł utrzymania. Deklarowana kwota [...] zł miesięcznie, uzyskiwana za prace dorywcze w charakterze nauczyciela tańca, z pewnością bowiem nie wystarcza na pokrycie kosztów wyżywienia i ubrania w wysokości [...] zł oraz szeregu innych wydatków, jak koszty środków higieny osobistej i ubrania, czy przykładowo wskazane - na podstawie wzmiankowanego zestawienia – opłaty za studia, naukę języka, czy zakupy internetowe.
Odpowiedź udzielona w piśmie z dnia 21 marca 2017 r. nie wytrzymuje też konfrontacji z informacjami udzielanymi przez strony w toku postępowania administracyjnego.
Podczas, gdy w pełnomocnik wnioskodawcy udzielił informacji, że pomoc uzyskiwana przez S.O. od rodziny ma charakter okazjonalny i dotyczy niewielkich kwot przekazywanych najczęściej w związku ze świętami, czy urodzinami, to w trakcie przesłuchania przed organem administracji skarżący oświadczył, że otrzymuje środki od rodziców (głównie [...]) w wysokości [...] miesięcznie, ale nie dokładnie co miesiąc, a żona z pracy otrzymuje pieniądze na konto, albo do ręki, a od rodziców na konto. Podał też, że środki finansowe otrzymuje od rodziców, cioć, rodziny, konta bankowego w [...].
Powyższe ustalenia wskazują, że skarżący odmiennie przedstawia swoją sytuację materialną w zależności od celu jaki chce osiągnąć – uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy, czy uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem.
W świetle okoliczności wynikających z akt postępowania administracyjnego, odpowiedź udzielona w piśmie z dnia 21 marca 2017 r. nie może być też uznana za wiarygodne wyjaśnienie niemożności udokumentowania dochodu Z.B..
Chociaż bowiem skarżący utrzymuje, że praca wykonywana przez jego żonę ma charakter dorywczy, a w piśmie z dnia 21 marca 2017 r. jego pełnomocnik stwierdza, że z prac dorywczych, wykonywanych przez żonę skarżącego, nie ma ona żadnych dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów, to w czasie przesłuchania przed organem administracji Z. B. wskazała, że od początku 2016 r. pracuje "na stałe". Podała również adres miejsca pracy i godziny pracy ([...][...]). Stwierdziła też, że czasem dorabia u taty, pomagając w prowadzeniu strony internetowej i Facebooka.
Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że jakkolwiek w świetle art. 246 § 1 ppsa skarżący nie jest zobowiązany do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, złożone na urzędowym formularzu oświadczenie o sytuacji dochodowej wnioskodawcy budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, oświadczeniach strony, które budzą zasadnicze wątpliwości i nie dają się pogodzić z informacjami podawanymi przez nią na wcześniejszych etapach postępowania (przed organem administracji).
Konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, S.O., reprezentowany przez adwokata, udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 1 marca 2017 r., w istocie zaniechał tej współpracy.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.