Uzasadnienie
S.S. złożyła w niniejszej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że jest właścicielem domu o pow. 100 m2, gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnej o pow. 1,47 ha przeliczeniowego zabudowanego budynkiem gospodarczym o pow. ok. 70m2) oraz "młodego lasu" o pow. ok. 70 arów. Wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.730,24 zł. miesięcznie. W rubryce 6 formularza PPF (osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym) S.S. wymieniła: syna G.S., synową A.S. oraz dwójkę wnuków.
Referendarz sądowy zarządzeniem z 7 grudnia 2015 r. wezwał skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów w postaci: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącą, jej syna G.S., synową A.S. i wnuka S.S. rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli skarżąca lub członkowie jego rodziny nie posiadają rachunków bankowych, należało złożyć w zakreślonym powyżej terminie stosownego oświadczenie), b) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich lub innej pomocy w 2014 r., c) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków ponoszonych na niezbędne utrzymanie, d) oświadczenia skarżącej dotyczącego wysokości dochodu uzyskiwanego z nieruchomości rolnej, e) dokumentu wskazującego wysokość dochodu uzyskiwanego przez G.S. (np. wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie pracodawcy o wysokości dochodu w okresie ostatnich 3 miesięcy), f) zaświadczenia o posiadaniu przez A.S. statusu osoby bezrobotnej, g) zaświadczenia z uczelni, na której naukę pobiera wnuk skarżącej, z informacją o trybie pobierania nauki (studia dzienne, zaoczne), h) oświadczenia dotyczącego źródeł finansowania nauki dziecka (dochody własne wnuka np. stypendia lub ewentualnie złożenie oświadczenia, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca oświadczyła, że w 2015 r. otrzymała dopłaty bezpośrednie w wysokości 1.500 zł., nie osiąga dochodów z nieruchomości rolnej ponieważ "koszty związane z uprawą pochłaniają zysk. Wyjaśniła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz podała zestawienie wydatków ponoszonych w skali roku (podatek rolny – 118 zł., podatek leśny – 31 zł., ubezpieczenie "osobiste" – 430 zł., ubezpieczenie na budynku – 302 zł., energia elektryczna – 1.685 zł., odpady komunalne – 282 zł., abonament telewizyjny – 258 zł., telefon i internet – 1.200 zł., ścieki i woda – 800 zł., opał – 3.000 zł., leki – 2.400 zł., gaz - 600 zł., środki czystości - 500 zł.).
Stwierdzono, co następuje:
Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez S.S. nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ nie wykazała ona należycie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu ustawy procesowej wynika, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, bowiem to strona ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona postępowania sądowoadministracyjnego ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Rozpoznając niniejszy wniosek referendarz sądowy zauważa, że skarżąca powołując się w toku postępowania na niemożność poniesienia kosztów postępowania podała, że jej dochody nie są wysokie (otrzymuje emeryturę w wysokości 1.730,24 zł. netto miesięcznie). Wnioskodawczyni nie ujawniła natomiast w sposób przekonywujący wysokości swoich wydatków (nie wszystkie wymienione wydatki mają charakter wydatków koniecznych). O nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych stałych wydatków zwracał się referendarz sądowy. Skarżąca na to wezwanie nie odpowiedziała, ograniczając się jedynie do podania wielkości wydatków ponoszonych w skali roku.
W aktach sprawy nie ma informacji na temat posiadanego przez skarżącą rachunku bankowego, ani też oświadczenia, że nie posiada takich rachunków. Tę, z punktu widzenia przyznania prawa pomocy istotną informację wnioskodawczyni całkowicie pominęła w piśmie z dnia 23 grudnia 2015 r. dotyczącym jej sytuacji majątkowej. Co więcej, wnioskodawczyni nie nadesłała również zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich. Właśnie te zaniechania skarżącej wpłynęły na odmowę przyznania wnioskowanego prawa pomocy, ponieważ sąd administracyjny nie mógł zweryfikować prawdziwości oświadczenia o całkowitym braku posiadania środków na uiszczenie kosztów sądowych.
Trzeba zauważyć, że skarżąca ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe (dom o powierzchni 100 m2), posiada nieruchomość rolną o pow. 1,47 ha przeliczeniowego, z którego dochód, zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 r. w sprawie przeciętnego rocznego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r., wynosi ok. 3.680. zł.
Stan majątkowy to, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04. Niepublikowane.).
Referendarz sądowy zwraca uwagę, że w przypadku ubiegania się wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym istotne jest wykazanie dlaczego nie może on ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Owo "wykazanie" polega na należytym uzasadnieniu i uprawdopodobnieniu okoliczności podanych we wniosku. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami niewykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Z powyższych względów referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.