Uzasadnienie
D. S. działając jako przedstawiciel ustawowy małoletniego A. S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. dotyczącą wymeldowania A. S. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego.
Na obecnym etapie postępowania strona skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego z tytułu złożenia skargi sądowoadministracyjnej w kwocie 100 zł. Pozostałe koszty postępowania, jakie ewentualnie może w przyszłości ponieść strona skarżąca, sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej, zażaleń oraz wynagrodzenia przysługującego fachowemu pełnomocnikowi za sporządzenie środka odwoławczego od wyroku sądu pierwszej instancji (przymus adwokacko - radcowski).
W formularzu PPF D. S. podała, że jest rodziną zastępczą dla M. S. i otrzymuje pomoc pieniężną dla pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.
Ponieważ powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego oraz budziło wątpliwości, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 marca 2015 r. wezwał D. S. do złożenia w terminie 7 dni:
- a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez A. S. oraz osoby z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne (z ostatnich trzech miesięcy) wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego);
- b) wyjaśnienia, ile wynoszą stałe, miesięczne wydatki związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i osob z którymi prowadzi gospodarstwo domowe (wyżywienie, opłaty za energię elektryczną, wodę, bilety komunikacji miejskiej i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych);
- c) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i osób z którymi prowadzi gospodarstwo domowe;
- d) kopii orzeczenia sądu opiekuńczego o ustanowieniu rodziny zastępczej;
- e) podania innych niż świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej źródeł utrzymania skarżącego i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe oraz nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów.
D. S., działając w imieniu skarżącego, w dniu 20 kwietnia 2015 r. nadesłała do Sadu kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym podała, że domaga się również ustanowienia adwokata. W treści formularza powtórzyła argumentację zawartą w poprzednim wniosku, ponadto oświadczyła, że pomoc pieniężna dla pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej wynosi 1000 zł. i nie pokrywa wszystkich wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem A. S. Do wniosku skarżąca dołączyła m.in. kopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2008 r. o ustanowieniu dla skarżącego rodziny zastępczej oraz internetowe wyciągi z rachunku bankowego A. S. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1),
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Wynika z tego, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12, Baza NSA). Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Trzeba jednocześnie podkreślić, że podstawą rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów, przy czym obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów.
Niedostarczenie żądanych przez referendarza (sąd) informacji, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji referendarz jest zobowiązany do odmowy przyznania prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10).
W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca przedstawił tylko te informacje, które mogą świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając nałożony na niego obowiązek przedłożenia dokumentów źródłowych wymiotnych w zarządzeniu z dnia 25 marca 2015 r. D. S. mimo wezwania, nie nadesłała dokumentu o wysokości swoich dochodów, strukturze i wielkości wydatków i stwierdziła, że wydatki związane z pobytem skarżącego w rodzinie zstępczej i tak są wyższe niż pomoc pieniężna udzielona jej przez państwo.
Zdaniem referendarza w niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych rodziny skarżącego tj. osób z którymi prowadzi gospodarstwo domowe jest istotna, ponieważ znajduje się on na jej utrzymaniu. Trzeba pamiętać, że pomoc pieniężna dla rodzin zastępczych ma charakter złożony, ponieważ składają się na nią świadczenia o charakterze okresowym oraz jednorazowe (specjalne). Świadczeniem zasadniczym (okresowym) jest pomoc przyznawana rodzinom zastępczym w trakcie pobytu dziecka w tej rodzinie, mająca na celu częściowe zaspokojenie wydatków z tym związanych. Oznacza to, że państwo nie zobowiązuje się do pokrycia wszystkich kosztów, a tym samym rodzina przejmująca dziecko zobowiązuje się do ponoszenia pewnych (pozostałych) wydatków z własnych środków (por. s. Nitecki: Pomoc dla rodzin zastępczych, [w:] Prawo do pomocy społecznej w polskim systemie prawnym, oficyna 2008, dostępny w systemie LEX).
Biorąc powyższe pod uwagę, obowiązkiem wnioskodawcy było przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi współtworzy gospodarstwo domowe. Ponieważ skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie, referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.