Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], którą przeliczono świadczenie emerytalne.
Na powyższe postanowienie, zgodnie z pouczeniem, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł Z. R. Skargę wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przekazał według właściwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga zasadnie została przekazana zgodnie z właściwością Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Organem wydającym zaskarżone postanowienie był bowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 72 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej zwana u.s.u.s.) Prezes Zakładu jest organem Zakładu, zaś zgodnie z art. 73 ust. 1 tej ustawy Prezes Zakładu, jako jego organ, kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Zgodnie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy zasadą jest, że Zakład wydaje decyzje w sprawach indywidualnych. Zgodnie z art. 66 ust. 1 cyt. Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada osobowość prawną, a jego siedzibą jest miasto stołeczne Warszawa.
Podkreślić także należy, że w sprawie nie ma zastosowania § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U nr 163, poz. 1016) ponieważ przepis ten odnosi się wyłącznie do zamkniętego katalogu spraw, których przedmiotem jest umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty należności z tytułu składek o których mowa w art. 28-29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi jest natomiast postanowienie wydane z trybie nadzwyczajnym – stwierdzenia nieważności, zatem nie mieści się w powyższym katalogu.
Przechodząc do oceny wniesionej skargi przede wszystkim należy podkreślić, że podstawa prawna prowadzonych postępowań przez organy rentowe w sprawach ubezpieczeń społecznych jest złożona. Składają się bowiem na nią przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie wyznaczonym w art. 180 i art. 181 K.p.a. oraz stosowne przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 180 § 1 K.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przepis art. 181 K.p.a. stanowi, że organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne; do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1.
Z kolei według art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – mianowicie art. 61a § 1 i art. 180 K.p.a., oraz art. 83a ust. 2 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Wskazać należy, że w uchwale z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. I OPS 1/13 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
W uchwale tej NSA wskazał, że przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. odnosi się do trybów nadzwyczajnych przewidzianych w art. 154-156 K.p.a. Ustawodawca z kompetencji ZUS określonej w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. wyłączył te decyzje, od których zostały wniesione odwołania do sądu powszechnego z uwagi na to, że sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w ramach zwykłego postępowania odwoławczego kontroluje decyzje organów rentowych również w kontekście wadliwości, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego I UZP 3/10). Dalej NSA wskazał, że treść normatywna art. 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. pozwala przyjąć, że decyzje organów rentowych przewidziane w tych przepisach odnoszą się w swej istocie do praw i obowiązków stron tego samego stosunku prawnego, którego dotyczy weryfikowana decyzja ostateczna. Zależność pomiędzy decyzjami wydawanymi w trybie zwykłym i nadzwyczajnym przemawia za przyjęciem jednolitego sposobu ich zaskarżania, adekwatnego do charakteru spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Nie do zaakceptowania byłaby sytuacja, iż w sprawach dotyczących tego samego stosunku prawnego byłby właściwy sąd powszechny bądź sąd administracyjny, w zależności od tego, w jakim trybie została wydana decyzja organu rentowego. Przyjęcie, że ustanowiony w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. sądowy tryb odwoławczy odnosi się do wszystkich decyzji wydawanych przez organy rentowe na podstawie art. 83 ust. 1 oraz 83a ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. – pozwala uniknąć systemowej niespójności. Dlatego NSA uznał, że każda decyzja organu rentowego wydana w przedmiocie określonym w art. 83a ust. 2 u.s.u.s., tj. uchylenia, zmiany lub unieważnienia – podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, jako środka przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest w pewnym sensie związany, bowiem składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, jaka została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt I GSK 199/12). Sąd orzekający w niniejszym składzie pogląd wyrażony w uchwale NSA podziela.
Wobec tego należy stwierdzić, że sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego i dlatego podlega odrzuceniu.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.