Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2009r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...] maja 1979r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego o pow. 2,35 ha, położonego we wsi S., gmina Z..
W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż decyzją Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...] maja 1979r., na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 2,35 ha położone we wsi S., gmina Z. stanowiące własność spadkobierców Z. M. zmarłego w dniu [...] stycznia 1978r. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 lipca 2006r. (sygn. akt [...]) prawa spadkowe po nim nabyli M. M., E. M., S. M., J. M. i P. M., a po M. M. prawa spadkowe nabyli: E. M., S. M., J. M. i P. M.. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 9 grudnia 2008r. (sygn. akt [...]) prawa spadkowe po S. M. nabyli E. M., J. M. i P. M..
Organ wskazał, że odnaleziony protokół z dnia 11 maja 1979r. z lustracji gospodarstwa rolnego należącego do Z. M. wskazuje, że w skład gospodarstwa wchodziły grunty orne o łącznym obszarze 1,26 ha oraz użytki zielone o pow. 1,09 ha. W protokole tym stwierdzono ponadto, że na gospodarstwie tym nikt nie zamieszkuje, a jedynie ok. 0,20 ha jest użytkowane rolniczo przez dzierżawcę, pozostałe grunty leżą odłogiem. Okoliczność nie zamieszkiwania gospodarstwa potwierdzili skarżący. Wielkość 2,35 ha podana w kontrolowanej decyzji jest zgodna z ogólną powierzchnią gruntów widniejącą przy działce nr [...] w rejestrze gruntów sporządzonym dla wsi S. w 1973r. Brak udziału skarżących w postępowaniu może być kwalifikowane jedynie jako przesłanka do wznowienia postępowania, a więc tego rodzaju naruszenie nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia.
W ocenie organu decyzja kontrolowana nie zawiera wad, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności, gdyż w dacie jej wydania istniały przesłanki uzasadniające przejęcie opuszczonego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa.
Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę złożyła E. M. wnosząc o jej uchylenie w całości i stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] maja 1979r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych poprzez błędną interpretację oraz naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi podniesiono, ze decyzję oparto na błędnych ustaleniach faktycznych. Organ przyjął, iż postępowanie dotyczyło gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 2,35 ha położonego we wsi S., gmina Z., podczas gdy strona skarżąca dostarczyła dowody regularnego uiszczania podatków lokalnych za obszar o pow. 2,70 ha. Ogólna powierzchnia w rejestrze gruntów dla działki nr [...] nie może przesądzać o prawidłowości tych danych. Pomimo tego, że niewątpliwa jest data śmierci Z. M. [...] stycznia 1978r. to organ nie zauważa nieprawdziwej podstawy faktycznej decyzji o przejęciu przedmiotowej nieruchomości.
W uzasadnieniu decyzji z 1979r. wskazano, że nieruchomość leży odłogiem od ok. 5 lat, tj. od śmierci właściciela. Zdaniem strony skarżącej nie powinno też budzić wątpliwości na podstawie dowodu z umowy dzierżawy, że przedmiotowa nieruchomość była zagospodarowana agrotechnicznie przez dzierżawcę aż do końca 1978r. Brak jest dowodów, że przed przejęciem nieruchomości przeprowadzono rzetelne postępowanie wymagane prawem w celu ustalenia czy zachodzą okoliczności wskazujące na opuszczenie gospodarstwa. Nadto strona skarżąca podniosła, że nieruchomość składała się głównie z łąk, a decyzja wydawana była wiosną, gdy nie musiały być jeszcze widoczne zabiegi agrotechniczne. Skoro drugi z warunków określonych w § 1 rozporządzenia nie został spełniony (gospodarstwo było uprawiane) to tym samym decyzja o przejęciu gospodarstwa wydana została z naruszeniem prawa przewidzianym w art. 156 § 1 k.p.a. i koniecznym jest stwierdzenie jej nieważności. Argumenty organu dotyczące niemożności doręczenia decyzji są chybione, skoro można było doręczyć nakaz płatniczy.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2010r., jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] marca 2009r. naruszają przepisy art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a.
Zgodnie z naczelną zasadą wynikającą z art. 7 kpa organ administracji publicznej winien jest dążyć do dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Wyrazem tej zasady są wynikające z treści art. 77 i 80 kpa obowiązki nałożone na organ, a zatem zgromadzenie wyczerpującego materiału dowodowego i jego obiektywna, wszechstronna ocena
Rozpoznając przedmiotową sprawę organ oparł swoje rozstrzygnięcia wyłącznie na treści odnalezionego protokołu lustracji gospodarstwa rolnego z dnia 11 maja 1979r oraz wypisie z rejestru gruntów.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że podstawą prawną wydanej decyzji były przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1957r. Nr 39, poz. 174 ze zm.), a w szczególności art. 2 ustawy. Z treści tego przepisu wynika, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 dekretu z dnia 28 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1955r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie zostanie uznane za niezbędne.
Pojęcie opuszczonego gospodarstwa rolnego zdefiniowane zostało w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1961r. Nr 39, poz. 198 ze zm.), które wydano na podstawie delegacji powołanej ustawy. Z treści tego przepisu wynika, że za gospodarstwo opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika wieczystego lub dzierżawcę. Aby dopuszczalne było uznanie gospodarstwa za opuszczone należało ustalić czy zamieszkują w nim osoby wymienione w przepisie oraz czy i w jakiej części jest ono uprawiane. W pierwszej kolejności należało ustalić z jakich gruntów składa się przedmiotowe gospodarstwo. W niniejszej sprawie ustalono, że w skład gospodarstwa rolnego należącego do Z. M. wchodziły grunty orne o łącznym obszarze 1,26 ha oraz użytki zielone o pow. 1,09 ha.
Zachowany dokument (protokół lustracji) stwierdzał, że gospodarstwa tego nikt nie zamieszkuje. Niewątpliwie zatem gospodarstwo to spełniało pierwszą z przesłanek określonych w § 1 w/w rozporządzenia. Okoliczności tej nie kwestionuje skarżąca wskazując, iż taki charakter gospodarstwo to miało od początku. Wobec powyższego kolejną przesłanką jaką musiało spełnić zakwalifikowane do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo było wykazanie, że w całości lub większej części gospodarstwo to nie było uprawiane lub poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika wieczystego lub dzierżawcę. Organ kontrolujący decyzję z dnia [...] maja 1979r. ocenił spełnienie tej przesłanki na podstawie zapisu z protokołu lustracji gospodarstwa, w którym stwierdzono, że jedynie 0,20 ha powierzchni jest użytkowane rolniczo przez nieustalonego dzierżawcę, a pozostałość gruntu leży odłogiem. Na podstawie tego lakonicznego sformułowania organ ustalił, ze w sposób niewątpliwy spełniona została kolejna przesłanka uzasadniająca przejęcie gospodarstwa rolnego, a mianowicie nie uprawianie i nie poddawanie go zabiegom agrotechnicznym.
Tymczasem tak lakoniczny zapis nie wyjaśnia najistotniejszej kwestii czy powierzchnia 0,20 ha przywołana w protokole jako użytkowana rolniczo odnosiła się do powierzchni całego gospodarstwa rolnego składającego się z 1,26 ha gruntów ornych i aż 1,09 ha użytków zielonych, czy też jedynie do powierzchni gruntów ornych. O ile odnosiła się do powierzchni gruntów ornych to z pewnością nie byłoby podstaw do ustalenia, że nieuprawiana i niepoddawana zabiegom agrotechnicznym była większa część gospodarstwa rolnego. Tylko nie uprawianie większej części gospodarstwa rolnego stanowiło przesłankę do jego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Dlatego też protokół z dnia 11 maja 1979r. nie powinien stanowić jedynego środka dowodowego do ustalenia czy w dacie wydania kontrolowanej decyzji stan faktyczny odpowiadał obowiązującym przepisom prawa, stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia. Organ nie odniósł się w żaden sposób do środka dowodowego przedstawionego przez skarżącą w postaci umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] października 1969r. na okres do końca 1978r. dowodzącej tego, że Z. M. zależało na tym, by całe jego gospodarstwo rolne nie pozostawało nieuprawiane, ani też do daty przeprowadzenia lustracji gospodarstwa, która wypadała w okresie wiosennym być może kiedy czynności związane z uprawą roli nie musiały być ani szczególnie widoczne, ani szczególnie intensywne.
Minister Rolnictwa badając legalność decyzji w przedmiocie przejęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie przepisów dotyczących opuszczonych gospodarstw rolnych, nie poczynił w powyższym zakresie niezbędnych ustaleń.
Rozbieżność co do długości okresu opuszczenia gospodarstwa rolnego (między wynikającym z protokołu okresem 3 lat, a wynikającym z decyzji okresem 5 lat) nie miałaby żadnego znaczenia dla zasadności rozstrzygnięcia, gdyby stan faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji w istocie potwierdzał fakt pozostawienia ziemi odłogiem. Odrębnym zaś zagadnieniem jest, podlegającym ocenie organu, czy wystarczającym do uznania gospodarstwa za opuszczone byłby okres 5 miesięcy, a więc taki który upłynął od daty formalnego wygaśnięcia umowy darowizny, do dnia przeprowadzenia lustracji gospodarstwa rolnego w dniu 11 maja 1979r.
Nie ustalenie w sposób jednoznaczny i wnikliwy stanu faktycznego sprawy czyni przedwczesnym możliwość rozstrzygnięcia czy istniały przesłanki do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy Z. z dnia [...] maja 1979r. Rozpoznając ponownie sprawę organ zgodnie z treścią art. 7 i 77 k.p.a. zgromadzi materiał dowodowy pozwalający na ocenę czy decyzja ta dotknięta jest wadą nieważności. W szczególności niezbędnym wydaje się przeprowadzenie dowodu z zeznań Z. S. – długoletniego dzierżawcy gospodarstwa rolnego.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.