Uzasadnienie
Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku L. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. znak: [...] Ldz.[...], którą odmówiono uchylenia decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r. znak: [...] stwierdzającej nieważność zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] kwietnia 1951 r. w sprawie wznowienia postępowania, dotyczącego przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa: [...], A. G. w K. pow. C. i orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] listopada 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: [...], A. G., K., pow. C., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku L. K. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r. Orzekając, czy zaistniały podstawy wznowienia postępowania stwierdzono, iż stroną w przedmiotowej sprawie nie może być uznana wnioskodawczyni L. K., ponieważ w chwili wydania kwestionowanej decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. nie była współwłaścicielką nieruchomości o pow. 82 m2, położonej w K., która wchodziła w skład mienia znacjonalizowanego przedsiębiorstwa pn. [...] A. G. w K.. Minister Gospodarki stwierdził, iż przywołany przez stronę akt notarialny Rep. A Nr [...], potwierdzający zawarcie umowy rozszerzającej wspólność ustawową małżeńską na wszelki majątek nabyty w czasie trwania związku małżeńskiego przez J. Z. i L. K., został sporządzony w dniu [...] października 2003 r., a więc nie był znany organowi, gdyż nie istniał w dniu wydania spornej decyzji.
W ocenie organu, wnioskodawczyni przysługują prawa do majątku nabytego przez męża- J. Z. w czasie trwania związku małżeńskiego, m.in. "za pieniądze z majątku odrębnego" dopiero od chwili zawarcia umowy z dnia [...] października 2003 r.
Minister Gospodarki podkreślił, iż z wnioskiem o wznowienie postępowania może wystąpić tylko osoba, która brała udział w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną lub która wprawdzie w postępowaniu zwykłym nie uczestniczyła, lecz może wykazać istnienie swojego interesu prawnego lub obowiązku, uzasadniającego jej udział. Wnioskodawczyni natomiast nie udokumentowała prawa własności do przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. Stwierdzenie, że L. K. nie była stroną postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją, w tym nie została pominięta przez organ jako strona tego postępowania, zdaniem Ministra Gospodarki nie uprawnia do oceny, czy wystąpiły inne przesłanki określone w art. 145 § 1k.p.a., w tym przesłanki z pkt 5 cyt. przepisu. Mając powyższe na uwadze Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do uchylenie własnej decyzji z dnia [...] lipca 2010 r.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła L. K., reprezentowana przez pełnomocnika.
Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, działający w imieniu skarżącej pełnomocnik wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 28 k.p.a., poprzez bezzasadne uznanie, iż skarżąca nie posiada legitymacji do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania, zakończonego decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r., gdyż nie jest stroną postępowania.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, iż w dacie wydania kwestionowanej decyzji właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania był J. Z, który nie został powiadomiony o toczącym się postępowaniu. Ponieważ J. Z. decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. nabył skutecznie własność przedmiotowej nieruchomości, w ocenie pełnomocnika, powinien być stroną zakończonego w dacie [...] grudnia 2001 r. postępowania. Wadliwość decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. wynika zatem zarówno z faktu, iż mąż skarżącej bez własnej winy nie był stroną postępowania oraz z faktu, iż wyszła na jaw okoliczność, że Skarb Państwa nie pozostawał właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania kwestionowanej decyzji, a okoliczność ta nie była znana organowi wydającemu tę decyzję. Rozstrzygnięciem zapadłym w kwestionowanej decyzji, nie mogło być w ocenie pełnomocnika, stwierdzenie przez organ nieważności zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] kwietnia 1951 r. i orzeczenia z dnia [...] listopada 1951 r., lecz co najwyżej stwierdzenie wydania tychże rozstrzygnięć z naruszeniem prawa.
Dla wykazania legitymacji do wystąpienia o wznowienie postępowania przez L. K. pełnomocnik skarżącej ponownie powołał dokument w postaci umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] października 2003 r., na podstawie której skarżąca stała się właścicielką nieruchomości objętej postępowaniem zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2001 r. W ocenie pełnomocnika, skarżąca nabywając udział w przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej w dniu [...] października 2003 r. uzyskała z tą datą interes prawny, stanowiący o jej prawie do udziału w postępowaniu, w tym legitymacji do wystąpienia z podaniem o wznowienie postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż powołane w skardze. Zgodnie bowiem z art. 134 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu, Minister Gospodarki, rozpoznając, w trybie przepisu art. 127 § 3 k.p.a., wniosek L. K. o ponowne rozpoznanie sprawy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. Naruszenie to polega na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy autorem zarówno decyzji wydanej w pierwszej instancji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy jest działająca z upoważnienia Ministra Gospodarki Dyrektor Biura Ocen Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych- M.S.
Należy mieć na uwadze, iż uregulowane w art. 24 oraz art. 25 k.p.a. instytucje wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenia organu mają stwarzać warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także sam organ oraz eliminowania jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie wśród uczestników postępowania. Przepisy prawa procesowego o wyłączeniu pełnią zatem funkcję gwarancyjną. Z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procedowania" (W. Chróścielewski: "Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym" Dom Wydawniczy ABC, str. 12 oraz glosa do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 3(12) z 2007 r., str. 137). Nie mogą być zatem pomijane w procesie stosowania prawa. Nie do przyjęcia jest także ich zawężająca wykładnia.
Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Celem takiej regulacji bezspornie było uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu (por. W. Chróścielewski w powołanej glosie do uchwały o sygn. akt II GPS 2/06).
W świetle poglądów doktryny, reguła określona we wspomnianym przepisie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 k.p.a., a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tak m. in. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 221; tak również: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183). Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak. m. in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 213/06, publ.
LEX nr 235133; uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08, publ. LEX nr 529978).
W ocenie Sądu, stanowisko powyższe potwierdza także uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, w której Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a.
Jak wskazano w uzasadnieniu tej uchwały, przepisy prawa przyznają organom administracji publicznej kompetencje do samokontroli własnych decyzji, a to oznacza, że nie można wyłącznie w oparciu o formalistycznie pojmowaną bezstronność pozbawić ministra kompetencji do rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. przez zastosowanie w drodze rozszerzającej wykładni art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
Istotą tej uchwały jest zatem to, iż osobą, której nie dotyczy zakaz ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, jest wyłącznie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził niejako wyjątek od wynikającej z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. zasady wyłączenia od udziału w postępowaniu pracownika w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.
W sprawie niniejszej decyzję z dnia z dnia [...] lipca 2010 r. podpisała z upoważnienia Ministra Gospodarki Dyrektor Biura Ocen Legalności Decyzji Nacjonalizacyjnych- M. S. Ta sama osoba podpisała również zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Autorem zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy jest zatem działający z upoważnienia Ministra pracownik nie zaś sam piastun funkcji – czyli Minister Gospodarki. Odnosząc powyższe do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. należy wyraźnie podkreślić, że pracownik organu upoważniony do działania w imieniu organu, w żadnym wypadku nie może być uznany za osobę piastującą funkcję organu, która nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Zatem, wydanie zaskarżonej decyzji z upoważnienia Ministra Gospodarki przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
Powyżej wskazana wada zaskarżonej decyzji stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy.
W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, iż przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organ oceny braku podstaw do uchylenie ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r., wobec nieposiadania przez L. K. legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego przedmiotową decyzją. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu odwoławczym.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na mocy art. 200 w/w ustawy.