Uzasadnienie
Skarżący B. G. i E. G. we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 10 marca 2016 r. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ żyją w ubóstwie. B. G. pobiera rentę w wysokości 781,40 zł., jej mąż emeryturę w wysokości 839,02 zł. W gospodarstwie domowym, pozostają z synem D., który osiąga dochód w wysokości ok. 800 zł. miesięcznie. W skład majątku skarżących wchodzi dom położony w [...], gospodarstwo rolne położone we wsi [...] wraz z domem o pow. 120 m2 i zakładem szklarskim.
Referendarz sądowy zarządzeniem z 17 marca 2016 r. wezwał skarżących do nadesłania: a) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich i innych form pomocy finansowej (za 2014 i 2015 r.), b) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżących, c) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość emerytury B. G. i E. G. (np. kopii decyzji o waluacji emerytury, odcinka pocztowego przekazu pieniężnego świadczenia emerytalnego), d) zaświadczenia pracodawcy o średnim wynagrodzeniu uzyskanym przez D. G. w okresie ostatnich trzech miesięcy, e) wyciągów z rachunków bankowych będących w posiadaniu skarżących i D. G., dokumentujących operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego), f) oświadczenia czy gospodarstwo rolne oraz zakład szklarski przynoszą dochód oraz przez kogo są użytkowane.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłali m. in.: a) wydruki z rachunku bankowego D. G., dokumenty potwierdzające ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem domu we wsi [...] oraz w [...], b) zaświadczenie z Biura Powiatowego ARiMR o wysokości otrzymanych płatności (w 2005 r. ponad 5.700 zł.), c) kopię umowy o pracę D. G. (wynagrodzenie zasadnicze 800 zł. brutto).
Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie jest uzasadniony.
Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie referendarz odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny ich sytuacji majątkowej. Zdaniem referendarza, wnioskodawcy we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawili rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 16 lutego 2016 r. wezwał skarżących do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień. Skarżący wykonali wezwanie jedynie częściowo. Nie dostarczyli zwłaszcza dokumentu o średnim miesięcznym wynagrodzeniu ich syna w okresie ostatnich trzech miesięcy. Jest to o tyle istotne, że na jego rachunek bankowy wpływały znaczne środki finansowe, a D. G. jest prezesem zarządu sp. z o.o.
Stwierdzić zatem należy, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawili referendarzowi sądowemu wymaganych dokumentów i informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, więc nie dołożyli należytej staranności w wykazaniu, że są osobami, które nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Wnioskodawcy wiedzieli jakie dokumenty i wyjaśnienia oraz w jakim celu mają złożyć, a pomimo to dokumentów takich nie przedstawili. Taka postawa wnioskodawców skutkowała nieuwzględnieniem wniosku przez referendarza.
Mimo deklarowanych dochodów, skarżąca wraz z mężem jest w stanie utrzymać dwie nieruchomości. Z dokumentów dotychczas zgromadzonych w aktach sprawy nie można było ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący borykają się z trudnościami w zapewnieniu minimum koniecznego utrzymania. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną, uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej.
Na marginesie dodać należy, że powoływanie się na stratę w działalności gospodarczej również nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Na podstawie tej tylko informacji nie jest możliwa ocena faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Strata jest tylko nadwyżką kosztów nad przychodem, co skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego.
Z uwagi na nieprzedstawienie dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawców, referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i dlatego odmówił przyznania prawa pomocy.
Z powyższych względów referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.