Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 384/22

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 grudnia 2021r. znak [...] Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej organ), po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] (dalej skarżący) na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...], odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nadpłaty z tytułu kar pieniężnych orzeczonych decyzjami tegoż organu:

1. - z dnia [...] lutego 2015 r" znak: [...];
2. - z dnia [...] lutego 2015 r" znak: [...]. [...],utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Stan sprawy był następujący:

[...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...]. wymierzył Zakładowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] administracyjną karę pieniężną w wysokości 46 385 zł (słownie: czterdzieści sześć tysięcy trzysta osiemdziesiąt pięć zł).

Kolejno organ ten decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...], [...], wymierzył Zakładowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] administracyjną karę pieniężną w wysokości 45 912 zł (słownie: czterdzieści pięć tysięcy dziewięćset dwanaście zł).

Ww. decyzje [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska stały się ostateczne z dniem 27 lutego 2015 r.

Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] wniósł o odroczenie terminu płatności administracyjnych kar pieniężnych, a [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak [...] odmówił. Strona odwołała się od ww. decyzji do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, który decyzją z dnia [...] maja 2020 r., znak: [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska pismami z dnia 13 października 2020 r. wysłał do strony upomnienia Nr [...] i Nr [...]. W dniu 23 października 2020 r. Skarżący dokonał dobrowolnych wpłat kar pieniężnych wraz z odsetkami za zwłokę wnosząc jednocześnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1591/20 uchylił zarażoną decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

[...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] maja 2021 r. znak: [...] odroczył termin płatności administracyjnych kar pieniężnych orzeczonych powołanymi na wstępie decyzjami oraz zmniejszył wysokość owych kar pieniężnych.

Pismem z dnia 28 czerwca 2021 r., znak: [...] skarżący złożył wniosek o zwrot zapłaconych administracyjnych kar pieniężnych wraz z odsetkami. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...] [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nadpłaty z tytułu kar pieniężnych orzeczonych decyzjami tegoż organu:

1. - z dnia [...] lutego 2015 r., znak: [...];
2. - z dnia [...] lutego 2015 r" znak: [...].

Na ww. rozstrzygnięcie strona pismem z dnia 20 sierpnia 2021 r. złożyła zażalenie, w którym zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1. - art. 281 ust. 1 i 3 Poś, polegające na nieprawidłowej wykładni, a zwłaszcza nie zastosowaniu ust. 3 tego przepisu, w szczególności poprzez nieuwzględnienie faktu, że do ponoszenia administracyjnych kar pieniężnych nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540. 1598). zwanej dalej "Ordynacja podatkowa", na które organ powołuje się w zaskarżonym postanowieniu odmawiając zwrotu niesłusznie zapłaconych kar pieniężnych, których zapłaty dokonano w obliczu podjęcia działań egzekucyjnych i zastosowania środków egzekucyjnych wymienionych w art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2021 r. poz.
2. 11. 41 z późn. zm.). zwanej dalej,, u.p.e.a.";
3. - w przypadku zastosowania przepisów Ordynacji podatkowej, naruszenie art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez pominięcie tego przepisu;
4. - art. 59 § 1 pkt 1 i 9 Ordynacji podatkowej, polegające na bezpodstawnym zastosowaniu tego przepisu, ponieważ stosując wobec strony środki egzekucyjne w postaci wezwań z dnia 13 października 2020 r. do zapłaty kar/upomnień. przewidziane w art. 15 § 1 u.p.e.a.. organ doprowadził do przerwania biegu terminu przedawnienia przedmiotowych kar. co spowodowało że strona złożyła swój wniosek o zwrot kar w terminie, tj. przed upływem terminu przedawnienia płatności ww. kar, zatem kary te powinny być zwrócone;
5. - art. 61a Kpa. poprzez bezpodstawne jego zastosowanie, a w konsekwencji odmowę zwrotu niesłusznie pobranych kar. zatem rażące naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania obywateli do demokratycznych organów państwa prawa (art. 2 Konstytucji R.P) w szczególności doprowadzenie, poprzez bezprawne działanie do niewykonania prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2020 r.. sygn. akt IV SA/Wa 1591/20.

Mając powyższe na uwadze strona wniosło o:

1. - uchylenie przez organ II instancji zaskarżonego postanowienia w całości;
2. - obciążenie organu kosztami tego postępowania.

Zaskarżonym postanowieniem Główny Inspektor Ochrony Środowiska stwierdził, iż zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...]. odpowiada prawu.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że jeżeli z uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, to zgodnie z art. 61 a § 1 Kpa, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, iż wydane przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku zaistnienia przynajmniej jednej z przesłanek wskazanych w art. 61 a § 1 Kpa ma charakter obligatoryjny. Prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku (art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej).

Ponadto stosownie do przepisu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w który m upłynął termin płatności podatku. Natomiast zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 i 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty lub przedawnienia.

Jak wynika z akt sprawy termin płatności administracyjnych kar pieniężnych upłynął z dniem 12 marca 2015 r., zatem termin przedawnienia zaczynał biec od dnia 31 grudnia 2015 r. i upłynął z końcem 31 grudnia 2020 r. Zatem orzeczone kary pieniężne wygasły na skutek ich zapłaty i przedawnienia. Tym samym należało uznać, że wniosek w sprawie stwierdzenia nadpłaty (i jej zwrotu) został złożony po upływie terminu przedawnienia zobowiązania, a prawo do złożenia przedmiotowego wniosku wygasło w niniejszej sprawie.

Upomnienie zobowiązanego przez wierzyciela nie jest czynnością dokonaną w postępowaniu egzekucyjnym. Pisemne upomnienie wierzyciela skierowane do zobowiązanego zawiera wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, zatem upomnienie jest czynnością wierzyciela poprzedzającą wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego należy uznać, że zapłata kar pieniężnych nastąpiła dobrowolnie, a nie w związku z zastosowaniem środka egzekucyjnego, zatem nie doszło do przerwania biegu przedawnienia kar. o którym mowa w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej.

Z takim stanowiskiem nie zgodziła się mieszka [...] - Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie i zarzucając mu:

1. 1. rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 281 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27.04.2001r. Prawo Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. z 2020r. poz.1219 ze zmianami), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, polegające na nieprawidłowej wykładni a zwłaszcza nie zastosowaniu ust.3 tego w/w przepisu prawa materialnego w szczególności poprzez nieuwzględnienie faktu, że do ponoszenia administracyjnych kar pieniężnych nie stosuje się przepisów' ordynacji podatkowej na które organ powołuje się w zaskarżonym postanowieniu odmawiając skarżącemu zwrotu niesłusznie zapłaconych kar administracyjnych, których zapłaty dokonano w obliczu podjęcia działań egzekucyjnych przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska i zastosowania środków egzekucyjnych wymienionych wart. 15 ustawy o egzekucji w administracji,
2. 2. jeśli nawet w tej sprawie, jak twierdzi organ, mają zastosowanie przepisy ordynacji podatkowej, zarzucam że organ naruszył treść art.70 § 4 tej ordynacji poprzez pominięcie tego przepisu w tej sprawie oraz art. 59 § 1 pkt 1 i 9 polegające na bezpodstawnym zastosowaniu tego przepisu w tej sprawie, gdyż stosując wobec skarżącego środki egzekucyjne w postaci wezwań z dnia 13.10.2020 r. do zapłaty kar/ upomnień, przewidziane w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ doprowadził do przerwania biegu terminu przedawnienia 1 przedmiotowych kar co powoduje że skarżący złożył swój wniosek o zwrot kar w terminie tj. jeszcze przed upływem terminu przedawnienia płatności w/w kar i kary te powinny być skarżącemu zwrócone, tym bardziej że [...]WIOŚ decyzją z dnia [...].05.2021 r, wykonując w oparciu o treść art. 170 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zalecenia zawarte w WSA w Warszawie z dnia 10.11.2020r. sygn. akt IV.SA/Wa 1581/20, odroczył skarżącemu zapłatę przedmiotowych kar administracyjnych oraz zmniejszył ich zapłatę w całości.
3. 3. rażące naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 §1 pkt 1 i art. 61 a k.p.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie ich w tej sprawie a w konsekwencji odmowę zwrotu niesłusznie pobranych kar a przez to rażące naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania obywateli do demokratycznych organów państwa prawa (art.2 Konstytucji RP) w szczególności doprowadzenie swoim bezprawnym działaniem do niewykonania prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 10.11.2020r sygn. akt IV SA/Wa 1591/20, dającego skarżącemu możliwość i podstawę do uniknięcia zapłaty przedmiotowych kar i zwrotu niesłusznie i bezprawnie pobranych kar.
4. 4. z ostrożności zarzucił istotne naruszenie przez organ przepisów prawa procesowego w postaci art. 123 § 1 i 2 kpa, polegające na nadużyciu tego przepisu w tej sprawie, w sytuacji gdy odmowa zwrotu kar pieniężnych, w świetle wyroku WSA w Warszawie z dnia 10.11.2020 r sygn. akt IV SA/Wa 1591/20 stwierdzającego że kary te podlegały odroczeniu oraz decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...].05.2021 r znak: [...] odraczająca te kary i umarzająca je, była rozstrzygnięciem o istocie sprawy, które w świetle art. 104 § 1 i 2 powinno być załatwiona w formie decyzji a nie postanowienia jak to ma miejsce w tej sprawie, które nawet nie zawiera podstawy prawnej rozstrzygnięcia o której stanowi treść art. 124 §1 kpa,

Z powyższych przyczyn skarżący wniósł o:

1. 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,
2. 2. obciążenie organu kosztami tego postępowania w tym zastępstwa procesowego według norm obowiązujących

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej ppsa, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd dopatrzył się w działaniu organu administracji naruszenia norm prawa, które uzasadniały uwzględnienie skargi.

Należy zgodzić się z organem, że – na podstawie art. 281 ust.1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U.2021.1973 t.j.) - do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Organ słusznie także przywołał przepisy ostatnio powołanej ustawy dotyczące przedawnienia.

Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 i 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty lub przedawnienia. Stosownie do przepisu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Jak wynika z akt sprawy termin płatności administracyjnych kar pieniężnych nałożonych na skarżącego decyzjami [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia:

1. - [...] lutego 2015 r., znak: [...]. w wysokości 46 385 zł (słownie: czterdzieści sześć tysięcy trzysta osiemdziesiąt pięć zł),
2. - [...] lutego 2015 r., znak: [...], w wysokości 45 912 zł (słownie: czterdzieści pięć tysięcy dziewięćset dwanaście zł).

upłynął z dniem 12 marca 2015 r., zatem termin przedawnienia zaczynał biec od dnia 31 grudnia 2015 r. i upłynął z końcem 31 grudnia 2020 r.

Zdaniem Sądu uznanie przez organ, że orzeczone kary pieniężne wygasły na skutek ich zapłaty i przedawnienia jest przedwczesne.

Organ w swoich rozważaniach pominął okoliczność, że skarżący wszczął przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie postępowanie zakończone wyrokiem z dnia 10 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1591/20.

Zgodnie z art. 70 § 6 pkt 2 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania. Przez decyzję "dotyczącą zobowiązania" należy rozumieć decyzje wydane we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, zatem także dotyczące odroczenia terminu płatności. Jak wynika z akt sprawy, skarżący skorzystał z instytucji odroczenia terminu płatności administracyjnych kar pieniężnych na zasadach określonych w art. 316-321 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r. poz. 1219 z późn. zm.) i wniósł stosowny wniosek. Po uzyskaniu decyzji odmownej [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2015 r., znak: [...], utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] maja 2020 r., znak: [...], Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego.

Z dniem wniesienia skargi rozpoczęty bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu, aż do dnia następującego po dniu doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego, ze stwierdzeniem jego prawomocności, kiedy to – w myśl art. 70 § 7 ordynacji podatkowej – zaczął biec dalej.

Organ pominął tą okoliczność, zatem jego stanowisko, że wniosek w sprawie stwierdzenia nadpłaty (i jej zwrotu) został złożony przez skarżącego po upływie terminu przedawnienia zobowiązania, jest nieuprawniony bo przedwczesny.

Z tych względów, oceniając zaskarżone postanowienie w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie Sąd uznał, że organ naruszył prawo i zaskarżone postanowienie należało uchylić.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zbada w jakim okresie bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i wtedy orzeknie czy została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 70 § 1 ordynacji podatkowej.

W konsekwencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a..