Uzasadnienie
Decyzją z dnia....... r. Wojewoda (...), działając na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 ze zm.) orzekł o odmowie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego A. L. (...)
Od powyższej decyzji pełnomocnik A. L. złożył w dniu....... r. odwołanie do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie posiadania przez jego mocodawcę obywatelstwa polskiego.
Decyzją z dnia....... r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jako organ właściwy do załatwienia przedmiotowej sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że w trakcie postępowania ustalono, że A. L. urodził się w dniu........ w........, jako syn....... i....... Z chwilą urodzenia nabył obywatelstwo......., a w chwili obecnej legitymuje się....... paszportem nr...... wydanym na nazwisko A. L..
Rozpatrując przedmiotową sprawę organ wskazał, że dla jej rozstrzygnięcia stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.), która to ustawa obowiązywała w dacie zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla nabycia oraz utraty obywatelstwa polskiego przez A. L. Art. 4 powołanej ustawy stanowi, iż obywatelstwo polskie nabywało się m.in. przez urodzenie. Zgodnie z przepisem art. 5 ustawy przez urodzenie dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca, natomiast dzieci nieślubne- obywatelstwo matki.
Jak wskazał Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w postępowaniu przed organem pierwszej instancji pełnomocnik przedłożył....... akt ślubu rodziców wnioskodawcy- I. L. i B. R., którzy związek
Sygn. akt IV SA/Wa 46/08 małżeński zawarli w dniu..... w....... Należy zatem ustalić jakie obywatelstwo posiadał ojciec wnioskodawcy w dniu urodzin syna A., tj. w dniu........
Ojciec wnioskodawcy-l. L. urodził się w dniu....... w..... Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dowodzi, że I. L. nabył i posiadał przed opuszczeniem terytorium Polski obywatelstwo polskie. Świadczą o tym przede wszystkim dokumenty wydane przez Wojsko Polskie (poświadczona urzędowo kopia legitymacji osobistej I. L. wydana przez........). Wobec powyższego, jak wskazał organ, należało zbadać, czy w życiu ojca wnioskodawcy-l. L. miały miejsce zdarzenia, które zgodnie z przepisami ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego mogły skutkować utratą tegoż obywatelstwa.
Kwestia utraty obywatelstwa polskiego była uregulowana w art. 11 powołanej ustawy. Zgodnie z art. 11 ust. 1 utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obywatelstwa obcego. Jednakże osoby zobowiązane do czynnej służby wojskowej w Polsce, zgodnie z obowiązującymi przepisami mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w przeciwnym razie nie przestawały być uważane wobec państwa polskiego za obywateli polskich. Organ ustalił, że w chwili nabycia obywatelstwa...... przez I. L., tj. w dniu........, obowiązek służby wojskowej był regulowany na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46). Zgodnie z brzmieniem przepisów tej ustawy obowiązkowi służby wojskowej podlegali mężczyźni w wieku od ukończenia 17-go do 60-go roku życia. Ojciec wnioskodawcy w chwili nabycia obywatelstwa....... miał..... lata, a więc nie utracił obywatelstwa polskiego z chwilą nabycia obywatelstwa........ I. L. nie przestał również podlegać obowiązkowi służby wojskowej zgodnie z przepisami cytowanej ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym.
Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył zaświadczenie o obowiązkowej służbie rezerwowej ojca A. L. w (...), z treści którego wynika, że I. L. nie odbywał służby czynnej i w konsekwencji nie utracił obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 przez wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji pełnomocnik wnioskodawcy przedłożył akt ślubu rodziców A. L., z którego wynika, że w dacie zawarcia związku małżeńskiego, tj. w dniu....... r. ojciec wnioskodawcy-I. L. był urzędnikiem. W kolejnym piśmie pełnomocnik strony poinformował, że I. L. był nauczycielem (...) oraz że w jego ocenie ewentualne pełnienie funkcji publicznej przez I. L. w dacie urodzenia wnioskodawcy nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w 1940 r. nie istniało jeszcze suwerenne Państwo (...).
Także w odwołaniu od decyzji Wojewody Mazowieckiego pełnomocnik A. L. podniósł, iż w 1940 r. (...) nie była suwerennym państwem, zatem nie można mówić o pełnieniu funkcji publicznej w państwie obcym w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
(...) Ponadto jak wskazał organ w przedwojennej literaturze odnoszącej się do problematyki obywatelstwa polskiego wykonywanie zawodu nauczyciela w państwie obcym uznawane było za sprawowanie urzędu publicznego.
W podsumowaniu organ odwoławczy stwierdził, iż mając na uwadze, że ojciec wnioskodawcy piastując urząd publiczny- wykonywał zawód nauczyciela w państwie obcym (...).- utracił obywatelstwo polskie z mocy prawa i nie posiadał go w dacie urodzenia swego syna, tj. w dniu......... r., A. L. nie nabył więc obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 w zw. z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył pełnomocnik A.
L., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, jak równi eż o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez uznanie, że ojciec skarżącego pracując jako nauczyciel na terytorium (...) w 1940 r. piastował urząd publiczny i tym samym utracił obywatelstwo polskie przed urodzeniem skarżącego.
(...) Stąd niezależnie od oceny pełnionej przez ojca skarżącego funkcji zdaniem pełnomocnika skarżącego nie można uznać, że wykonywana przez niego w 1940 r. praca była funkcja pełnioną w państwie obcym w rozumieniu art. 11 ust. 2 cytowanej ustawy, skoro żadne suwerenne państwo jeszcze wówczas nie istniało. Ponadto z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ojciec skarżącego był pierwotnie zatrudniony w (...), a następnie pracował jako nauczyciel (...). W ocenie pełnomocnika skarżącego nie każda pełniona funkcja w państwie obcym powodowała utratę obywatelstwa polskiego, lecz jedynie funkcja publiczna. Praca w (...) (rolnictwie), czy też wykonywanie zawodu nauczyciela zatem nie jest wykonywaniem takiej funkcji.
Dodatkowym naruszeniem przeprowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postępowania było w ocenie pełnomocnika naruszenie art. 10 Kpa, poprzez niezawiadomienie stron o możliwości ustosunkowania się do zebranego w sprawi materiału dowodowego, co uniemożliwiło skarżącemu złożenie dodatkowo oświadczenia dotyczącego przebiegu pracy zawodowej jego ojca.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w
Sygn. akt IV SA/Wa 46/08 świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia.
Sytuację prawną skarżącego należy rozważyć na tle dokonanych ustaleń faktycznych.
A. L. urodził się w dniu...... r. w...... W dacie narodzin skarżącego obowiązywała ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44), która kwestię nabycia obywatelstwa polskiego przez urodzenie regulowała w następujący sposób: zgodnie z treścią art. 4 pkt 1 cytowanej ustawy obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Uzupełnieniem tej regulacji jest art. 5 ustawy (zdanie pierwsze) wskazujący, że przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki.
Odnosząc uregulowania powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, że A. L. urodził się jako dziecko pochodzące z małżeństwa I. L. i B. R.. Rodzice skarżącego zawarli związek małżeński w dniu...... r. w...... Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż zasadniczym w niniejszej sprawie było ustalenie jakie obywatelstwo posiadał ojciec skarżącego w dniu urodzin syna oraz czy miały miejsce zdarzenia, które zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego mogły skutkować utratą tego obywatelstwa.
Z ustaleń poczynionych przez organ wynika bezsprzecznie, iż ojciec skarżącego-l. L. nabył i posiadał przed opuszczeniem terytorium Polski obywatelstwo polskie oraz, że nie występował o zezwolenie na zmianę obywatelstwa polskiego.
Należy zauważyć, że art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego regulował dwie niezależne przesłanki utraty obywatelstwa polskiego. Pierwszą z nich było nabycie obcego obywatelstwa, z zastrzeżeniem, że osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce jedynie po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie nadal były uważane wobec Państwa Polskiego za obywateli polskich (art. 11 pkt 1). Drugą przesłanką utraty obywatelstwa było
Sygn. akt IV SA/Wa 46/08 przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody, wyrażonej w tym drugim przypadku w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (art. 11 pkt 2 ustawy). Odrębność wskazanych w art. 11 przesłanek utraty obywatelstwa polskiego oznacza, iż utrata obywatelstwa zachodzi wobec spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek.
Bezspornym w niniejszej sprawie jest, iż ojciec skarżącego- I. L. nie odbywał czynnej służby wojskowej w Wojsku (...), o czym świadczy zaświadczenie wydane w dniu........ r. przez Siły (...)., a zatem w konsekwencji nie utracił obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy przez wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym.
W rozpatrywanej sprawie zasadnicze więc znaczenie dla jej rozstrzygnięcia miało ustalenie, czy ojciec skarżącego piastował urząd publiczny w państwie obcym.
Pełnomocnik skarżącego uzupełniając na wezwanie organu materiał dowodowy w sprawie przedłożył akt ślubu rodziców skarżącego, z którego wynika, iż w dacie zawarcia związku małżeńskiego tj. w dniu...... r. I. L.- ojciec skarżącego był urzędnikiem. W piśmie z dnia...... r. pełnomocnik wyjaśnił, iż ojciec skarżącego po przyjeździe do I. pracował jako nauczyciel (...). Dodatkowo w piśmie z dnia...... r. pełnomocnik potwierdził wykonywanie przez ojca skarżącego zawodu nauczyciela (...) wskazując, iż,, nie była to funkcja o charakterze publicznoprawnym, a ewentualne pełnienie funkcji publicznej przez I. L. w dacie urodzenia skarżącego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w 1940 r. nie istniało jeszcze suwerenne Państwo I.".
W tym miejscu należy wskazać, iż ustawa z 1920 r. nie rozstrzygała kwestii istoty urzędu publicznego, ani kwestii stosunku prawnego, na zasadzie którego nastąpiło objęcie tego urzędu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1780/06, niepublikowany).
Należy podzielić pogląd orzekających w niniejszej sprawie organów, że praca na stanowisku nauczyciela w państwie obcym, wypełniała przesłankę z art. 11 pkt 2 ustawy jako piastowanie urzędu publicznego w państwie obcym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w cyt. powyżej wyroku przez urząd publiczny należało rozumieć stanowisko w służbie publicznej państwowej, samorządowej i we wszystkich instytucjach publicznoprawnych. W piśmiennictwie
Sygn. akt IV SA/Wa 46/08 (por. W Ramus, Instytucje prawa o obywatelstwie polskim, Warszawa 1980 r, str. 256) prezentowano również pogląd, że tego rodzaju urzędy i instytucje obowiązane są zawsze działać w interesie danego państwa, który może być niezgodny, a nawet sprzeczny z interesem państwa polskiego.
W ocenie Sądu nie budzi zatem wątpliwości, że wykonywanie zawodu nauczyciela w państwie obcym- (...), było piastowaniem urzędu publicznego, w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, skutkującym utratą z mocy prawa obywatelstwa polskiego.
Skoro zatem ojciec skarżącego piastując w dniu urodzin skarżącego urząd publiczny utracił obywatelstwo polskie z mocy prawa, skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 w zw. z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Odnosząc się natomiast do zarzutu pełnomocnika skarżącego jakoby pełnienie przez ojca skarżącego w...... r. funkcji publicznej w państwie (...)., nie można traktować jako pełnienia funkcji publicznej w obcym państwie, z uwagi na brak w tym czasie suwerenności (...) należy wskazać, iż istotną dla rozważenia tej kwestii była data....... r., tj. data urodzenia skarżącego. Stąd też niezależnie od oceny bytu prawnego Państwa (...) w 1940 r. należy mieć na uwadze, że w dacie narodzin skarżącego istniało już suwerenne Państwo (...), zatem wykonywanie w tym czasie przez ojca skarżącego zawodu nauczyciela (...), należy jednoznacznie traktować jako piastowanie urzędu publicznego w obcym państwie.
Nie można zgodzić się również z zarzutem pełnomocnika skarżącego, iż prowadząc postępowanie odwoławcze Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wbrew art. 10 Kpa uniemożliwił skarżącemu złożenie dodatkowych oświadczeń dotyczących przebiegu pracy zawodowej jego ojca. Na podstawie oświadczeń złożonych przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia...... r., iż,, wnioskodawca nie będzie załączał do wniosku jakichkolwiek innych dokumentów i wnosi o wydanie decyzji na podstawie dokumentów dotychczas zgromadzonych" oraz w piśmie z dnia........ r., w którym poinformowano organ, iż "wnioskodawca nie posiada z tamtego okresu dokumentów; żadne dokumenty się nie zachowały", tego rodzaju obowiązek na prowadzącym postępowanie odwoławcze organie nie ciążył.
W tym miejscu należy wskazać, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa wynikają dla organu administracji, między innymi, obowiązki określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 czerwca 1999 r. — sygn. I SA 155 1/98). Przepis art. 77§ 1 Kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do ustalenia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA w Warszawie — sygn. I SA 1110/01). Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne (wyroki NSA w Warszawie — sygn. III SA 2431/99, III SA 2322/98). Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Zatem inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania.
W sytuacji zatem, gdy strona poinformowała, że nie posiada żadnych dodatkowych dokumentów w sprawie oprócz wcześniej przedstawionych, orzekający organ uprawniony był do rozpoznania sprawy na podstawie materiału dotychczas zgromadzonego.
Podsumowując, należy stwierdzić, iż ojciec skarżącego utracił z mocy prawa obywatelstwo polskie, wykonując zawód nauczyciela w państwie obcym, i nie posiadał go w dacie urodzenia swojego syna- A. L., co skutkowało tym, iż skarżący nie nabył obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 w zw. z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
W świetle powyższych wywodów i przytoczonych regulacji prawnych stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, odpowiadają prawu.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.