Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r. Minister Gospodarki, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2000 r., którą orzekł o stwierdzeniu nieważności następujących decyzji, w części, w jakiej dotyczyły one nieruchomości:
- - zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] czerwca 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem W. w C., ul. [...],
- - orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa wskazanego przedsiębiorstwa.
Stwierdzając nieważność obu decyzji w części, uznano równocześnie, iż w odniesieniu do mienia ruchomego orzeczenia zostały wydane z rażącym naruszaniem prawa.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji wskazał, iż brak było przesłanek, w myśl art. 1 pkt 3 przepisów dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. z 1918 r. Nr 21 poz. 67 ze zm.), dla wydania zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem, co prowadziło do stwierdzenia nieważności orzeczenia w tym przedmiocie, w związku z treścią art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wyeliminowanie z obrotu orzeczenia w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu musiało prowadzić do stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydanego w związku z treścią art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37), skoro zostało ono wydane w następstwie wadliwej decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu. Stwierdzenie nieważności orzeczeń w części organ uzasadnił tym, iż w pozostałym zakresie wywołały one nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Za skutki takie uznano fakt, iż przejęte w ramach przedsiębiorstwa składniki ruchome już nie istnieją.
W skardze na decyzję Ministra Gospodarki Spółdzielnia [...] "A." w likwidacji podniosła, iż w jej ocenie organ administracji winien albo stwierdzić nieważność decyzji z 1951 i 1963 roku albo ograniczyć się do stwierdzenia ich wydania z naruszeniem prawa.
W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2007 r. (sygn. akt IV SA/Wa 413/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy w części dotyczącej decyzji z 1963 roku. Wskazał, iż brak było podstaw do orzekania, co do wady nieważności tego orzeczenia. W ocenie Sądu, wobec stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1951 roku, stosownym trybem procedowania może być wznowienie postępowania (art. 145 §. 1 pkt 5 K.p.a.), bądź stwierdzenie wygaśnięcia decyzji (tryb art. 162 § 1 pkt 1 K.p.a.). W pkt 2 orzeczenia Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie.
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r. (sygn. akt I OSK 56/08) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił pkt 1 wyroku Sądu I. instancji.
W orzeczeniu zostały sformułowane następujące tezy:
- - do Sądu I. instancji decyzja została zaskarżona jedynie w części, podobnie wyrok Sądu I. instancji został zaskarżony jedynie w części - w tej sytuacji decyzja z dnia [...] grudnia 2000 r. w pozostałej części stała się ostateczna (str. 11-12 uzasadnienia),
- - konieczne było stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1963 roku, skoro podstawę jego wydania stanowiło orzeczenie z 1951 roku, które zostało wyeliminowane z obrotu prawnego (str. 13 uzasadnienia ak. 2),
- - decyzje obarczone wadami wskazanymi w art. 145 lub 156 K.p.a. nie mogą być wyeliminowane z obrotu w oparcie o art. 162 K.p.a. (str. 12).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Ocena prawna zawarta w wyroku sygn. akt OSK 1693/06 wiązała Sąd orzekający w niniejszej sprawie, co wynika z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Uwzględniając ocenę ukształtowanego stanu formalnoprawnego wyrażoną w wyroku o sygn. akt I OSK 56/08, należy stwierdzić, iż przedmiotem badania legalności przez Sąd może być wyłącznie kwestia stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1963 roku, bowiem kwestie legalności orzeczenia z 1951 roku zostały ocenione w wyroku o sygn. akt IV SA/Wa 413/07 i w tym zakresie wyrok ten nie został zakwestionowany uwzględnioną skargą kasacyjną. W tej sytuacji w obiegu prawnym (i poza kontrolą Sądu w niemniejszej sprawie) pozostaje ostateczna decyzja, mocą której stwierdzono nieważność orzeczenia z 1951 roku w części dotyczącej objęcia zarządem nieruchomości, a jednocześnie wskazano, iż w pozostałej części orzeczenie to jest dotknięte wadą nieważności, lecz wywołało nieodwracalne skutki prawne. Nie możliwe jest równocześnie określenie przez Sąd, w jakim zakresie decyzja Ministra Gospodarki pozostaje poza oceną legalności z uwagi na jej nie zaskarżenie - kwestia sygnalizowana w orzeczeniu o sygn. akt I OSK 56/08. Nie wynika to ani z uzasadnienia tego wyroku ani z treści samej skargi.
W tej sytuacji Sąd przyjął, iż przedmiotem oceny na niemniejszym etapie postępowania sadowego jest wyłącznie legalność decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2000 r., w zakresie w jakim utrzymał on w mocy swoją decyzje z dnia [...] października 2000 r., co do kwestii orzekania o nieważności orzeczenia z 1963 roku. Sąd jest przy tym związany oceną prawną zawartą w wyroku o sygn. akt I OSK 56/08, w którym wyrażono pogląd, iż stwierdzenie nieważności aktu o ustanowieniu zarządu tymczasowego stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności aktu o przejęciu na rzecz Państwa (nie mają zaś zastosowania przepisy dotyczące wznowienia postępowania ani stwierdzenia wygaśnięcia decyzji). W takim przypadku, jako odpowiadającą prawu, należy uznać decyzję, mocą której stwierdzono, iż orzeczenie z 1963 roku jest dotknięte wadą nieważności w tej części, w jakiej wada ta dotyczy orzeczenia z roku 1951 (kwestia przejęcia nieruchomości).
Jedynie na marginesie podzielić można ocenę organu administracji (wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), iż komunalizacja w drodze decyzji administracyjnej przedmiotowej nieruchomości nie stanowiła nieodwracalnego skutku prawnego, w rozumieniu art. 156 §. 2 K.p.a.
Jednocześnie z uwagi na dokonane w ostatecznym orzeczeniu (decyzja z dnia [...] października 2000 r. utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] grudnia 2000 r.) ustalenie, iż co do mienia ruchomego orzeczenie z 1951 roku wywołało nieodwracalne skutki prawne, zasadnym jest przyjęcie, iż skutki takie wywołało również orzeczenie z 1963 roku. O ile bowiem nieistnienie do dnia dzisiejszego składników mienia ruchomego przedsiębiorstwa, można uznać za skutek prawny decyzji, o objęciu go w zarząd państwowy w 1951 roku o tyle stan ten jest równocześnie skutkiem jego nacjonalizacji, potwierdzonej orzeczeniem z 1963 roku.
Nie zasadne są, wobec powyższych uwarunkowań, zarzuty skargi, odnoszące się do decyzji Ministra Gospodarki, w zakresie w jakim dotyczy ona kwestii nieważności orzeczenia z 1963 roku, iż w rozpoznawanej sprawie należało orzec bądź w całości o nieważności tego orzeczenia, bądź też wskazać, iż wydano je z naruszeniem prawa, lecz wywołało ono nieodwracalne skutki prawne. Nie mogą mieć również znaczenia okoliczności podnoszone w toku postępowania administracyjnego, iż nieruchomość pozostawała we władaniu skarżącej Spółdzielni przez 40 lat i poczyniła ona na nieruchomości określone nakłady.
W tej sytuacji należy uznać, iż zaskarżona decyzja, w tym zakresie w jakim organ administracji utrzymał nią w mocy własną decyzje o stwierdzeniu w części nieważności orzeczenia z 1963 roku, w części zaś orzekł, iż było dotknięte wadą nieważności, lecz wywołało nieodwracalne skutki prawne, nie narusza prawa.
Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.