Uzasadnienie
J. B. wystąpiła z wnioskiem z dnia 25 lipca 2005 r. o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi z dnia [...] sierpnia 1974 r. wydanego przez Naczelnika Powiatu w B., stwierdzającego nabycie przez J. K. z mocy prawa własności nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów wsi K. numerami: [...],[...],[...],[...] o powierzchni 4,66 ha.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. odmówiło wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. aktu własności ziemi.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 1078, poz. 464), do decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności.
J. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzając m. in., że niemożność uchylenia aktu własności ziemi jest dla niej krzywdząca i sprzeczna z Konstytucją.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu wskazano, że art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 10 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, wyraźnie wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Oznacza to, że tylko do dnia 31 grudnia 1991 r. można było kontrolować w trybie administracyjnym prawidłowość decyzji wydanych na podstawie przepisów ww. ustawy z dnia 26 października 1971 r.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. B., wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca wskazała, że nabycie spornych gruntów przez J. K. odbyło się za pomocą oszustwa, a o uwłaszczeniu skarżąca dowiedziała się dopiero 20 maja 2004 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska, wyrażonego w zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym, przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu.
W przypadku wystąpienia do organu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, organ zobowiązany jest na samym początku zbadać, czy wszczęcie postępowania jest dopuszczalne. Niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może wynikać z przyczyn podmiotowych (np. żądanie nie pochodzi od strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa), bądź przedmiotowych (np. sprawa nie jest jeszcze zakończona decyzją ostateczną). W przypadku zaś gdy organ stwierdzi, że taka niedopuszczalność zachodzi, zobowiązany jest wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji – co wynika z treści art. 157 § 3 kpa.
Stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi, gdyż zachodzi niedopuszczalność wszczęcia postępowania z przyczyn przedmiotowych. Otóż przyczyną tą jest wyraźne wyłączenie w przepisach szczególnych możliwości stwierdzenia nieważności kwestionowanego przez skarżącą aktu nadania ziemi. Zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 1078, poz. 464), do decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.), nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji.
Powyższe oznacza, że z woli ustawodawcy nie stosuje się trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym w zakresie wzruszenia aktów własności ziemi, chociażby były one dotknięte takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach niż uregulowane ww. przepisie skutkowałyby stosowaniem tych trybów. Innymi słowy, akty własności ziemi mimo kwalifikowanych wad będą funkcjonowały w obrocie prawnym.
Organ postąpił zatem zgodnie z wyżej wymienionymi przepisami, gdyż bez analizowania kwestii prawidłowości wydanego aktu własności ziemi, obowiązany był odmówić wszczęcia postępowania w tej sprawie.
Powyższe wywody znajdują oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wielokrotnie wypowiadał się, iż od dnia 1 stycznia 1992 r. wyłączona jest droga administracyjna kontroli aktów własności ziemi. Dodać nadto należy, iż w tej sprawie niejednokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy stwierdzając, iż z dniem 1 stycznia 1992 r. wyłączona jest zarówno administracyjna, jak i sądowa kontrola aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (wyrok SN z dnia 20 października 1999 r., III CKN 603/98, LEX 79935).
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że z punku widzenia sądowej kontroli administracji, nie można postawić organowi orzekającemu w przedmiotowej sprawie zarzutu wydania decyzji z naruszeniem prawa.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.