Uzasadnienie
IV SA 465/04
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2004 r., znak [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2003 r., znak [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności zarządzenia nr [...] Ministra Skupu z dnia [...] kwietnia 1956 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Młyn wodny własność J. R., położonym w miejscowości G. w woj. [...].
Zaskarżona decyzja zapadła po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożonego przez S. R. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż przedsiębiorstwo stanowiące własność J. R. przejęto w przymusowy zarząd państwowy zarządzeniem Ministra Skupu wydanym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr.P.O. Nr 21, poz.67 ze zm.). Zgodnie z przepisami dekretu przymusowy zarząd mógł być ustanawiany nad przedsiębiorstwami, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leżało w interesie Państwa. Zarządem można było objąć zarówno przedsiębiorstwo, któremu groziło unieruchomienie z powodu np. złego stanu technicznego urządzeń młyńskich, a których utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa, jak i tych przedsiębiorstw, które były już nieczynne, a których uruchomienie leżało w interesie państwa. Z akt dotyczących ustanowienia przymusowego zarządu nad przedmiotowym młynem wynika, że zużycie urządzeń młyńskich i ruchomości tego obiektu przekraczało 60%.
Z załącznika nr 4 do protokołu z przebiegu czynności związanych z wprowadzeniem zarządcy państwowego tego młyna z dnia 20 kwietnia 1956 r. wynika, że stopień zużycia maszyn i urządzeń technicznych wynosił powyżej 70%. Z załącznika nr 5 do wymienionego protokołu wynika, że stopień zużycia ruchomości tego młyna wynosił powyżej 50%. Materiał dowodowy sprawy nie daje zatem podstaw do stwierdzenia, iż wskazane wyżej orzeczenie Ministra Skupu rażąco naruszyło przepisy dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r.
Skargę na powyższą decyzję złożył S. R. podnosząc, iż twierdzenie organu jakoby stopień zużycia budynków i urządzeń młyna przekraczał 60% jest niezgodne z prawdą.
Po przejęciu młyna w zarząd do 1962 r. Państwo prowadziło w nim działalność produkcyjną, nie dokonując w tym czasie żadnych remontów. Zdaniem skarżącego świadczy to o tym, iż w dacie objęcia zarządem młyn był w pełni sprawny, w związku z czym nie mógł podpadać pod działanie dekretu. W ocenie skarżącego przejęcie młyna w zarząd państwowy było całkowicie bezprawne i był to element represji przeciwko zamożniejszym rolnikom. Obecnie młyn ten, znajdujący się na posesji skarżącego, jest nieczynny i utrzymywany tylko dzięki jego staraniom.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skargę należało uwzględnić zarówno z przyczyn w niej wymienionych, jak też z przyczyn, których skarżący nie podniósł, które jednakże Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nrl53,poz.l270).
Ani w decyzji zaskarżonej ani też w utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. nie wykazano, naruszając tym samym art.7, 77 i 107§3 k.p.a., iż w dacie orzekania przez Ministra Skupu o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad młynem wodnym stanowiącym własność J. R., spełnione były warunki do ustanowienia zarządu, określone w art.l pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr.P.P. Nr 21, poz.67). Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Z tego powodu obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi należało uchylić.
W świetle art.l ust.3 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego zarządem państwowym mogły być objęte nie wszystkie przedsiębiorstwa, lecz tylko te, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Ograniczenie to, co konsekwentnie podkreśla obszerne w tym przedmiocie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy interpretować w ten sposób, iż przepis ten mógł mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla państwa (m.in. wyroki: z dnia 1 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 1126/98, LEX nr 48638; z dnia 8 września 1999 r., sygn.akt IV SA 24040/99, LEX nr 48633; z dnia 21 grudnia 1998 r., LEX nr 45854). W orzeczeniach tych podnosi się, iż dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego wydany został w sytuacji szczególnej, po zakończeniu ponadstuletniej niewoli, kiedy to niezbędnym stało zapewnienie ciągłości pracy przedsiębiorstw o kluczowym znaczeniu dla gospodarki odradzającego się Państwa Polskiego.
Taka właśnie intencja normodawcy wynika ze sformułowania, użytego w art.l ust.3 dekretu, brzmiącego: "leży w interesie państwa". Rygorem ustanowionym w dekrecie mogły być obejmowane wyłącznie przedsiębiorstwa, bez działania których Państwo nie mogłoby spełniać swoich podstawowych funkcji. Przepisy dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego nie znajdowały zatem zastosowania w odniesieniu do małych, lokalnych zakładów usługowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela to stanowisko.
W pierwszej kolejności zatem organ orzekający w niniejszej sprawie obowiązany był do wykazania, iż utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch młyna stanowiącego własność J. R. mogło leżeć w interesie Państwa. Tego aspektu sprawy nie wziął pod uwagę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który we wskazanym wyżej zakresie nie poczynił jakichkolwiek ustaleń.
Zastrzeżenia budzą także podstawy, w oparciu o które organ uznał za spełnioną w dacie orzekania przez Ministra Skupu o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego drugą z przesłanek niezbędnych do jego ustanowienia (wystąpienie bezruchu przedsiębiorstwa lub zagrożenie bezruchem). W tym zakresie ograniczono się bowiem wyłącznie do stwierdzenia, iż stan zużycia urządzeń młyńskich i ruchomości młyna J. R. w G. przekraczał 60%, na poparcie czego przywołano dane odnośnie stopnia zużycia poszczególnych składników majątku, zawarte w protokole wprowadzenia państwowego zarządcy młyna. Organ nie wyjaśnił jednakże, czego jego zdaniem fakty te dowodzą (jak je kwalifikuje w świetle przesłanek wskazanych w dekrecie). Nie rozstrzygnięto zatem, czy powyższe okoliczności miałyby świadczyć o tym, iż młyn J. R. pozostawał w bezruchu, czy też że był tym bezruchem zagrożony.
Niezależnie od powyższego należy uznać, iż skoncentrowanie się przez organ wyłącznie na stopniu zużycia składników majątkowych wykorzystywanych w działalności produkcyjnej młyna nie wystarcza do dokonania oceny, czy przesłanki do ustanowienia przymusowego zarządu państwowego zostały spełnione. Podstawowym przedmiotem oceny winna była bowiem być nie jakość technicznego wyposażenia młyna J. R. ale to, czy w dacie ustanawiania nad nim zarządu państwowego młyn. ten prowadził, czy też nie prowadził działalności produkcyjnej, a jeżeli prowadził, to czy istniało realne ryzyko jej ustania. Kwestii tych w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.l45§l pkt 1 lit.c oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) orzekł jak w sentencji.