Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. - po rozpoznania odwołania M. P. - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1995 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] października 1976 r. w sprawie zatwierdzenia umowy zawartej tego samego dnia- o przeniesieniu własności nieruchomości w zamian za spłaty pieniężne.
W uzasadnieni tej decyzji organ podał, że na podstawie art. 37 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne(Dz.U. nr 21 poz. 118) i § 8 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21 poz. 125) M. P. zawarł umowę w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,7100 ha na rzecz Kombinatu PGR H. w zamian za spłaty pieniężne. Stosownie do art. 37 ust. 2 przeniesienie własności nieruchomości nastąpiło w formie umowy zatwierdzonej decyzją Naczelnika Gminy M. z dnia [...].10.1976r. Umowa została wykonana. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał także, że Wojewoda [...] badając sprawę w trybie nadzoru nie stwierdził naruszenia przepisów prawa przy przejęciu gospodarstwa, umowa z [...].10.1976r. jest aktem cywilno-prawnym, w którym strony ustaliły warunki przeniesienia własności gruntów.
Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut skarżących, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego powinna być zawarta w formie aktu notarialnego albowiem ustawa z 27.10.1977 r. określała dla tego rodzaju umowy -w art. 58 ust. 2- formę pisemną. Nie była także potrzebna zgoda małżonka na przekazanie gospodarstwa rolnego albowiem zgodnie z treścią art. 6 w/w ustawy z dnia 29.05.1974 r. zgoda współwłaścicieli, zstępnych, dożywotników lub małżonka nie jest wymagana jeżeli gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej lub jest zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Gospodarstwo M. P. spełniało warunki określone w §1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania a zatem zgoda M. P. na przekazanie gospodarstwa dla ważności tej czynności nie była konieczna.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnieśli M. i M. P. wnosząc o jej uchylenie.
W uzasadnieniu przyznali, że zostało im wypłacone umówione świadczenie. Podnieśli, że przekazanie nieruchomości nie nastąpiło dobrowolnie lecz pod wpływem "nacisku i przymusu".
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie dnia 15 marca 2005 r. M. P. cofnął swoją skargę.
Postanowieniem z dnia 15 marca 2005r. Sąd umorzył postępowanie ze skargi M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz.U. nr 153 poz. 1269) Sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Art. 134§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270) stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Mając na uwadze powyższe unormowanie - Sąd stwierdził, że niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą nieważności albowiem została podjęta z rażącym naruszeniem art. 16 kpa.
Art. 16§ 1 kpa ustanawia zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Przepis ten definiuje decyzję ostateczną jako taką, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego w toku instancji nie służy odwołanie: od decyzji wydanych w drugiej instancji, od decyzji wydanych w jednoinstancyjnym postępowaniu, z tym że w tym przypadku jednoinstancyjność postępowania stanowi wyjątek ściśle określony w przepisach, oraz od decyzji I instancji jeżeli strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania i nie przywrócono jej tego terminu. Warunkiem skuteczności czynności procesowej jakim jest wniesienie odwołania jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania, (zgodnie z treścią art. 129§2 kpa odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie lub jej ogłoszenia). Uchybienie terminu powoduje bezskuteczność odwołania czego następstwem jest ostateczność decyzji.
Zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i w doktrynie reprezentowany jest jednolity pogląd, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156§ 1 pkt2 kpa. Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej (tak m.in. NSA w wyrokach z dnia 18.11.1999 r. I SA 330/99, z dnia 6.12.1999 r. IV SA 2028/97 LEX nr 48735, z dnia 14.04.1999 r. I SA 1823/98 ONSA 2000/2/70)
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została podjęta z naruszeniem zasady trwałości decyzji ostatecznej a naruszenie to miało charakter rażący. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...].06.1995 r.-jak wynika z jej rozdzielnika- została doręczona: M. P., Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ogólnopolskiemu Związkowi Z.. M. P. otrzymał jej odpis dnia 1 lipca 1995 r. (k. 21 akt administracyjnych). Dnia 15 lipca 1995 r. upłynął termin do wniesienia odwołania i wobec nie skorzystania przez w/w stronę postępowania z tego uprawnienia (ani przez inne podmioty, którym przyznano przymiot strony)-decyzja z dnia [...].06.1995 r. stała się ostateczna..
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nieprawidłowo zatem potraktował pismo M. P. z dnia [...] lutego 2000 r. jako "odwołanie" i rozpoznał je w zwykłym toku instancji. Należy wszak zwrócić uwagę, że już z części wstępnej tego pisma wynika, że skarżąca wnosi o "przywrócenie prawa do wznowienia postępowania zakończonego decyzją prawomocną.(..)" W jego treści nie jest także zawarty wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. A zatem pismo z dnia [...] lutego 2000 r. nie mogło stanowić postawy do ponownego rozpoznania sprawy przez organ wyższego stopnia w stosunku do Wojewody [...] w zwykłym toku instancji. Co więcej - naczelny organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał jakimi przesłankami kierował się traktując pismo- złożone po upływie blisko 5 lat od daty wydania decyzji - jako "odwołanie" i w taki sposób je rozpoznając, co mogłoby stanowić podstawę kontroli sądowej.
W ocenie Sądu treść pisma M. P. jednoznacznie wskazuje, że w istocie jest to wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...]. Za powyższym przemawia również to, że pomimo, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...].10.1976 r. zostało wszczęte na wniosek M. P. nie była ona stroną tego postępowania a decyzja kończąca to postępowanie nie została jej doręczona. Stanowi to jedną z przesłanek do wznowienia postępowania określoną w art. 145§ 1 pkt 4 kpa A zatem organ winien rozpoznać sprawę na podstawie przepisów art. 145 i n. kpa.
Nie może przy tym ujść uwadze, że zgodnie z treścią art. 150§ 1 kpa organem administracji publicznej właściwym w sprawach wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Konsekwencją zaś naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej organów jest wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności w rozumieniu art. 156§ 1 pktl kpa.
Reasumując powyższe należy stwierdzić, że skoro rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156§ 1 pkt2 kpa - zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności i należało ją wyeliminować z obrotu prawnego.
Wobec stwierdzenia przez Sąd - z urzędu - takich uchybień, które skutkowały koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji Sąd nie odniósł się do zarzutów zawartych w skardze uznając, że pozostają one bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145§ 1 pkt2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - (Dz.U. nr 153 poz. 1270) - orzekł jak w sentencji.