Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. stwierdzającą, że dwór w B. wraz z otaczającym go parkiem, wchodzący w skład majątku ziemskiego "B.", o ogólnym obszarze 498 ha, stanowiącego uprzednio własność J. J., podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w powołanym przepisie przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jest 13 września 1944 r.
Przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wymagało wydania decyzji administracyjnej. Na podstawie zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego dokonywano jedynie wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa w miejsce dotychczasowych właścicieli. Natomiast zgodnie z §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz.51), do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich należało orzekanie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z powołanego przepisu rozporządzenia wynika, że wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda), orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeśli strona kwestionowała, iż nieruchomość ziemska której była właścicielem niesłusznie przeszła na własność Państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Z kolei z §6 powołanego rozporządzenia wynika, iż strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, winna przedłożyć dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Z ostatnio powołanego przepisu wynika, zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ponad wszelką wątpliwość, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej, wyłączenie więc przykładowo zespołu dworsko – parkowego nie było i z racji tego, że dekret nie został uchylony, jest niedopuszczalne.
Majątek ziemski "B." o ogólnej powierzchni 498 ha jak i położony w nim zespół dworsko – parkowy – podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ponieważ jego obszar przewyższał górną granicę określoną dekretem – 100 ha powierzchni ogólnej. Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wojewoda [...] słusznie stwierdził, że majątek ziemski "B." był majątkiem o charakterze rolnym a zespół dworsko – parkowy stanowił jego integralną część składową. Wnioskodawcy nie przedłożyli dokumentów wskazujących, że sporna nieruchomość dworsko – parkowa była fizycznie i prawnie wyodrębniona od pozostałej części majątku.
Według organu odwoławczego należało uznać, że jeżeli tylko zespoły dworsko – parkowe wchodziły w skład majątku ziemskiego o charakterze rolnym o powierzchni powyżej 100 ha lub 50 ha użytków rolnych i stanowiły własność tego samego podmiotu, co przejmowany majątek ziemski, "to również podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej."
Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wojewódzki urząd ziemski nie był zobowiązany do poinformowania J. J. "o wszelkich okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków". Wojewódzki urząd ziemski orzekał w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek zainteresowanej strony.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli: B. J. i M. B. Skarżący podnieśli, że ich poprzedniczka prawna J. J. nie została w sposób należyty i wyczerpujący poinformowana o okolicznościach faktycznych i prawnych, mających związek z wykonywaniem czynności przez organ administracji, mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Skarżący podkreślili, że obowiązująca w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Konstytucja Marcowa traktowała ograniczenie lub zniesienie własności prywatnej jako coś wyjątkowego i dlatego właściciel powinien być informowany o wszystkich istotnych okolicznościach dotyczących odjęcia prawa własności.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przepisy wykonawcze do dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13)- rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. (Dz. U Nr !0, poz. 51), w jego §6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art.2 ust.1 lit. e dekretu. Wniosek taki w myśl §5 tego rozporządzania był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia.
Zgodnie z §5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy dana nieruchomość podpada pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Zgodnie z §6 powołanego rozporządzenia strona, składająca wniosek wszczynający postępowanie, ma obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju.
Z przytoczonych regulacji wynika, że orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej mogło nastąpić wyłącznie na wniosek uprawnionego podmiotu.
W rozpoznawanej sprawie wniosek taki nie został złożony. Należy podkreślić, że organ pierwszej instancji, kierując się określoną w art. 9 k.p.a. zasadą informowania uczestników postępowania, pouczył skarżących o możliwości złożenia stosownego wniosku (pismo Wojewody [...] z dnia 31 stycznia 2003 r.), jednakże skarżący konsekwentnie domagali się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1946 r. (wniosek z dnia 8 stycznia 2003 r., pismo z dnia 25 lutego 2003 r.). Natomiast skarżący nigdy nie złożyli wniosku, o którym mowa w §5 rozporządzenia. Pomimo to organy obu instancji wydały decyzję stwierdzającą, że dwór w B. wraz z otaczającym go parkiem, wchodzący w skład majątku ziemskiego "B.", o ogólnym obszarze 498 ha, stanowiącego uprzednio własność J. J., podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Skoro postępowanie w sprawie stwierdzenia czy dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, mogło się to toczyć wyłącznie po złożeniu wniosku przez uprawniony podmiot, to wydanie decyzji, mimo braku takiego wniosku, jest pozbawione podstawy prawnej w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art.145§1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji.
O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.