Uzasadnienie
IV SA/WA 501/04
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2004 r. działając na podstawie art.138 § 1pkt 1 w związku z art. 157 § 1 i 3 kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta O. z dnia [...] grudnia 1977 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego położonego w O. o pow. 3 ha 55 a 04 m² 3,55 ha, stanowiącego własność M. G. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że podstawę przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne na własność Państwa (DZ. U. Nr 21 poz. 118). Zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa za rentę z urzędu, jeśli wykazywało niski poziom produkcji rolnej.
Organ nadzorujący podniósł, że warunki kwalifikujące dane gospodarstwo, jako wykazujące niski poziom produkcji określiło rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (DZ. U. Nr 11. poz. 58). Protokół z lustracji z dnia 18 sierpnia 1977 r. bezspornie potwierdził, że w ostatnich trzech latach przed przejęciem - w gospodarstwie tym produkcja pozostawała na poziomie niższym o ponad 1/3 od średniego poziomu produkcji na gruntach sąsiednich - i fakt ten stanowił przesłankę uzasadniającą przejęcie gospodarstwa za rentę.
Odnosząc się do zarzutów odwołania wniesionego przez następców prawnych M. G., a m.in. nieuwzględnienia faktu, że tylko część nieruchomości M. G. została przejęta za rentę, Minister Rolnictwa stwierdził, że M. G. użytkowała również działkę nr [...] o pow. 0, 2905 ha i decyzją z dnia [...] lutego 1982 r. uzupełniono akt własności ziemi z dnia z dnia [...] listopada 1977 r. poprzez uwłaszczenie M. G. działką o pow. 0,2905 ha i z tą samą datą została podjęta decyzja zmieniająca decyzję z dnia [...] listopada 1977 r. stwierdzającą, że przedmiotem przejęcia na rzecz Skarbu Państwa jest obszar 3. 8409 ha, a nie 3,5504 ha. Według organu w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba przeliczenia wcześniejszego świadczenia obliczonego w wyniku zaskarżonej decyzji Naczelnika Miasta w O. z dnia [...] grudnia 1977 r., gdyż po zmianie powierzchnia gospodarstwa nadal znajdowała się w przedziale 3 - 4ha, a stosownie do ustawy z dn. 29 maja 1974 r. wysokość świadczenia obliczona była od każdego następnego hektara przekazywanego Państwu.
W konsekwencji powyższych rozważań Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r. odmawiająca wszczęcia postępowania jest w istocie decyzją wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa i zawiera w tym zakresie pełne uzasadnienie faktyczne i prawne.
Skargę na powyższą decyzję, w treści jednobrzmiącej, wnieśli następcy prawni M. G. tj, dzieci; L. H., H. D., M. N., J. G., F. G. oraz wnuki B. N. i P. N. Skarżący podnoszą, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając kwestionowaną decyzję nie wziął pod uwagę okoliczności, że decyzje wydane przez Naczelnika Miasta w O. w zakresie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa odbyły się z naruszeniem prawa, a mianowicie:
- - decyzje nr [...];[...];[...]zostały wydane w jednym dniu tj., [...] lutego 1982 r. bez zachowania 2 tygodniowego okresu do odwołania dla właścicielki;
- - we wszystkich tych sprawach brak jest dowodów doręczenia decyzji M. G., a tym samym pozbawiono ją prawa zaskarżenia;
- - żadna decyzja nie posiada klauzuli prawomocności;
- - decyzje o numerach [...] i [...] wydane zostały w oparciu o art. 155 kpa, a w dokumentach brak jest zgody na zmianę w tym trybie ze strony M. G.,
- - decyzja [...] wydana została bez podania podstawy prawnej.
Zdaniem skarżących wszystkie te uchybienia świadczą, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem podstawowych praw właściciela i z pełnym lekceważeniem przepisów prawa. Ponadto w skardze poniesiono, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie zwróciła uwagi na fakt, że parcela o powierzchni 620 m 2 oznaczona numerem [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa, a na parceli tej znajdowały się budynki mieszkalne stanowiące własność M. G. i była to działka siedliskowa, która pozostawała w posiadaniu właścicielki i nie powinna być objęta przejęciem.
Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, gdyż skarga nie wnosi nowych okoliczności uzasadniających zmianę stanowiska organu naczelnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r Prawo o ustroju sadów administracyjnych (DZ.U. Nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze. Działając na podstawie wymienionego przepisu Sąd administracyjny, z przyczyn, o których poniżej, doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznały organy niewłaściwe rzeczowo i w związku z tym decyzje obu instancji są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt. 1 kpa.
Ugruntowane jest w doktrynie jak i orzecznictwie stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. postanowienie NSA z 3 stycznia 2003 r. Sygn. akt I SA 3120/01, LEX nr 81672).W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wyd. C.H. Beck Warszawa 1996 r., str. 732).W niniejszej sprawie kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja Naczelnika Miasta O. z dnia [...] grudnia 1977 r. została wydana na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (DZ. U. Nr 2, poz. 118) Powyższa ustawa utraciła moc w terminach wskazanych w art. 77 ustawy z dnia z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), ta zaś została uchylona została ustawą z dn. 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, (Dz. U. Nr 40, poz. 268), która z kolei została zastąpiona ustawą z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Powołane akty prawne i inne przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy obecnie omawiana kategoria spraw.
W takim przypadku jako kryterium właściwości należało przyjąć domniemanie kompetencji gminy zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591), a z uwagi na brak przepisów odrębnie ustalających kompetencje organu wyższego stopnia, uznać na podstawie art. 17 pkt 1 kpa, że organem tym jest samorządowe kolegium odwoławcze. Takie stanowisko reprezentowane jest także w orzecznictwie NSA (por. postanowienie NSA z dn. 14 marca 2003 r. II SA 3748/02).
Skoro Wojewoda [...] nie był organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta O., to tym samym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie był organem właściwym do rozpoznania wniosków skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1997 r. Wojewody [...], a to oznacza, że zaskarżona decyzja organu naczelnego z dnia [...] maja 2004 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] są dotknięte wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa.
Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. Nr. 153, poz.1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.