Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2004 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W orzekającą o wymeldowaniu W. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy –powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego- wskazał, że przez opuszczenie miejsca pobytu stałego rozumie się zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa do przebywania w określonym lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny tj. przez złożenie stosownego oświadczenia lub inne zachowanie, które wyraża wolę danej osoby w sposób nie budzący wątpliwości. Opuszczeniem lokalu jest więc nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim ale także zamiar jego opuszczenia z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów.
Jednocześnie organ wskazał, że spełnienie przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu następuje wówczas gdy jest ono dobrowolne i wynika z własnej woli zainteresowanego a nie z powodu bezprawnych działań innych osób.
W niniejszej sprawie ocenił, że fakt, iż W. S. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. nie budzi wątpliwości i nie był kwestionowany przez żadną ze stron. W. S. twierdzi, że przyczyną, dla której nie mieszka w lokalu jest zmiana zamków przez żonę i niewydanie mu kluczy. W. S. podjął kroki w celu dochodzenia swoich praw tj. wystąpił z powództwem do Sądu Rejonowego W. Wydział II Cywilny o przywrócenie naruszonego posiadania. Wskazał także, że przeciwko jego żonie zostało wszczęte dochodzenie o przestępstwo przewidziane w art. 191 kk. Powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania zostało [...] sierpnia 2003 r. przekazane do Sądu Okręgowego w W. do sprawy o rozwód pomiędzy W. S. a I. O. Orzekając rozwód dnia [...] grudnia 2003 r. Sąd Okręgowy nie przywrócił W. S. naruszonego posiadania mimo, że miał taką możliwość.
Ponadto z oświadczenia W. S. z września 2004 r. wynika, że przeciwko jego żonie nie toczy się żadne postępowanie karne, które mogłoby mieć znaczenie dla niniejszej sprawy. Powyższe – w ocenie organu odwoławczego - jest o tyle istotne, że organ administracji ogranicza się do rejestracji stanów faktycznych i nie powinien dokonywać samodzielnych ustaleń, jeżeli określone zagadnienie było przedmiotem rozpoznania sądu (wyrok NSA z dnia 7 czerwca 19991 r. SA/Wr 302/91).
Oceniając materiał dowodowy organ stwierdził, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania W. S. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Odnosząc się do zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu Wojewoda [...] wskazał, że argumenty dotyczące stanu zdrowia W. S. nie mogą być uwzględnione przez organ administracji w sprawie o wymeldowanie. Organ bada jedynie fakt opuszczenia przedmiotowego lokalu oraz ocenia jego charakter. Ewidencja ludności służy jedynie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób a więc rejestracji stanu faktycznego a nie prawnego. Fakt wymeldowania nie pozbawia W. S. praw do lokalu.
Organ – odnosząc się do wniosków strony wskazał także, że nie zachodzi konieczność wydania dodatkowego rozstrzygnięcia w kwestii wstrzymania wykonania decyzji gdyż samo wniesienie odwołania - na podstawie art. 130 §2 kpa- wstrzymuje wykonanie decyzji; ustosunkowując się natomiast do wniosku o przydzielenie lokalu socjalnego wskazał, że to na gminie ciąży obowiązek zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych gospodarstw domowych o niskich dochodach.
W. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 r. zarzucając, że Wojewoda nie zbadał sprawy dogłębnie, przez co zostały naruszone przepisy prawa materialnego i procesowego. W uzasadnieniu wskazał, że nie opuścił mieszkania dobrowolnie a został do tego zmuszony przez żonę. Wielokrotnie próbował dostać się do lokalu lecz żona wymieniła zamki, kilkakrotnie w tej sprawie interweniowała Policja.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze wskazał, że I. O. również wielokrotnie korzystała z pomocy Policji w związku z niewłaściwym zachowaniem skarżącego a jego zastrzeżenia co do nie meldowania nikogo bez jego wiedzy nie podważają prawdziwości ustaleń co do dobrowolności opuszczenia lokalu a są jedynie dowodem istnienia roszczeń majątkowych wobec I. O. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Mając na uwadze powyższe unormowanie Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 7 kpa jest zasada prawdy obiektywnej, która nakazuje organom administracji podejmować wszystkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednocześnie w art. 77§1kpa ustawodawca wskazał na konieczność wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Organy orzekające w niniejszej sprawie uchybiły tym obowiązkom a zarzut skarżącego, że organy nienależycie wyjaśniły sprawę jest trafny.
Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji był art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2001 r. nr 87, poz. 960 ze zm.), zgodnie z którym organ może wymeldować osobę z miejsca pobytu stałego, jeżeli opuści ona miejsce pobytu stałego i nie dopełni obowiązku wymeldowania.
Jednocześnie – jak podkreślił organ -w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. (tak m.in. NSA wyrok z dnia 3.04.2000 VSA 1784/99). Okolicznością niekwestionowaną w niniejszej sprawie jest fakt niezamieszkiwania przez skarżącego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Natomiast konsekwentnie podnosił on, że nie wyprowadził się z lokalu dobrowolnie, że został do tego zmuszony zachowaniem żony, która wywierała na niego presję psychiczną a ostatecznie wymieniła zamki w drzwiach uniemożliwiając tym samym dostanie mu się do mieszkania.
Okoliczność ta (tj. czy faktycznie wyprowadzenie się z lokalu miało charakter dobrowolny) nie została ostatecznie przez organy wyjaśniona. Organ – powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 1991 r. -SA/Wr 302/91- wskazał jedynie, iż nie może dokonywać samodzielnych ustaleń jeżeli określone zagadnienie było przedmiotem rozpoznania sądu. Podkreślił przy tym, że Sąd Okręgowy nie przywrócił W. S. naruszonego posiadania (w wyroku orzekającym rozwód) mimo, że mógł to zrobić.
Sąd nie podzielił stanowiska organu, że kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego została rozstrzygnięta przez Sąd Okręgowy a organ jest tym stanowiskiem związany.
Zgodnie z treścią art.58 §2 kro w wyroku orzekającym rozwód Sąd ma obowiązek ustalić sposób korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania. Obowiązek ten mimo, że ma charakter bezwzględny (sąd powinien w tej kwestii orzekać z urzędu) to jednak istnieją sytuacje, gdy konieczne jest odstąpienie od rozstrzygnięcia w tej kwestii. Jednym z takich wyjątków jest sytuacja gdy powierzchnia wspólnego mieszkania i ilość izb czynią ustalenie to wręcz niemożliwym. Jak wynika z zaświadczenia z dnia [...].02.2002 r. (k.35 akt administracyjnych) lokal nr [...] przy ul. [...] składa się z 2 izb tzn. 1 pokoju, kuchni, przedpokoju i łazienki. Brak jest w aktach sprawy uzasadnienia orzeczenia orzekającego o rozwodzie małżonków S. jednakże wskazana wyżej okoliczność mogła stanowić podstawę nie orzekania o sposobie korzystania z mieszkania. Nieuprawnione jest zatem twierdzenie organu, że Sąd Okręgowy mógł rozstrzygnąć tę kwestię. Tym więcej również organ nie mógł z faktu tego wyciągać ujemnych – dla skarżącego skutków prawnych.
Reasumując – sprawa dotycząca przywrócenia naruszonego posiadania nie została rozstrzygnięta przez sąd powszechny. W konsekwencji zatem skoro prowadzący postępowanie o wymeldowanie organ administracji podjął zawieszone postępowanie winien poczynić samodzielne ustalenia co do charakteru wyprowadzenia się z lokalu przez W. S. tj. czy było ono dobrowolne. Takie stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie- SA/Wr 302/91. (przywołanej przez Wojewodę [...] w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, że tylko wtedy organy administracji nie powinny czynić samodzielnie ustaleń w danym zakresie jeżeli kwestie te zostały rozstrzygnięte przez sąd.
Reasumując -wobec braku ustaleń w tym zakresie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 §1 i 107 §3 kpa a w konsekwencji należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Rozpoznając ponownie sprawę organ poczyni stosowne ustalenia we wskazanym zakresie.
W tym stanie rzeczy – na postawie art. 145§1 pkt. 1 lit.c, art. 135 i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.