Uzasadnienie
J. L. (zwany dalej skarżącym) po wezwaniu do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie – w wysokości 300 zł, zwrócił się do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu wniosku podał, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe oraz zakreślił wszystkie rubryki dotyczące posiadanego majątku (rubryki 7-9). W rubryce dotyczącej dochodów podał, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę i oświadczył, że "pierwsze wynagrodzenia po zatrudnieniu było 924 zł (...)". Natomiast w rubryce nr 11 dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wpisał: "Opłaty za media i rachunki, które ja ponoszę a które nie są na mnie".
Do wniosku dołączył kopię decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku okresowego (zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 61,00 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. oraz zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 418,00 zł, na okres 1 lutego 2017 r. do 31 marca 2017 r.).
Zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez:
- a) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych;
- b) nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość dochody uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę (np. zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości dochodów);
- c) nadesłania kopii umowy o pracę, ewentualnie złożenie oświadczenia kiedy skarżący rozpoczął świadczenie pracy;
- d) złożenie oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu),
- e) przedłożenie kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania,
W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, m.in., że:
- - wyciągów z rachunków bankowych bank nie przesyła stronie,
- - odnośnie wezwania do przedłożenia zaświadczenia o wysokości zarobków - pracuje w innej miejscowości, siedziba spółki znajduje się w innej,
- - pracę rozpoczął na przełomie lutego i marca i pierwsze wynagrodzenia wynosiło 942 zł;
- - tytułu do lokalu nie ma żadnego, ale: "jestem właścicielem wg sądu a wg urzędu gminy nie jestem właścicielem",
- - rachunki nie są adresowane na skarżącego, ale są do niego przysyłane i skarżący je opłaca.
Postanowieniem z dnia 18 lipca 2017 r. referendarz sadowy odmówił J. L. prawa pomocy.
W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje nie pozwoliły na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Zdaniem referendarza wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku, gdyż na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty.
Zdaniem referendarza wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób było uznać, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów (czy choćby oświadczeń), na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, zatem należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z w a ż y ł, co następuje:
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przy czym, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z powyższego wynika, że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych jest okoliczność, że strona postępowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku nie jest w stanie wygospodarować wolnych środków finansowych na pokrycie tych kosztów, albowiem całość środków zużywana jest na niezbędne (tj. niedające się wyeliminować albo czasowo ograniczyć) wydatki związane z utrzymaniem strony i jej rodziny.
Z przytoczonej regulacji wynika również, że ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej (skarżącym), albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania.
Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jedynym kryterium, jakim kieruje się referendarz sądowy rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są bowiem możliwości finansowe wnioskującego.
Z tego powodu strona skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym podmiot, chcący skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie referendarza sądowego, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez referendarza sądowego danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829).
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznania pełnomocnika. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. To zaś w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło.
Dokonując analizy wniosku Skarżącego, oświadczenia i dokumentów przedłożonych na wezwanie Referendarza, Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu Referendarz słusznie uznał, iż Skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, i w konsekwencji odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych dokumentów wynika, że Skarżący gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. W rubryce dotyczącej dochodów podał, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę i oświadczył, że "pierwsze wynagrodzenia po zatrudnieniu było 924 zł (...)". Natomiast w rubryce nr 11 dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wpisał: "Opłaty za media i rachunki, które ja ponoszę a które nie są na mnie".
Do wniosku dołączył kopię decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku okresowego (zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 61,00 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. oraz zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 418,00 zł, na okres 1 lutego 2017 r. do 31 marca 2017 r.).
W sprawie kluczowe jednak jest, że – pomimo wyraźnego wezwania Referendarza – Skarżący nie przedstawił wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; nie nadesłał dokumentów potwierdzających wysokość dochodu uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę (np. zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości dochodów); nie nadesłał kopii umowy o pracę, nie złożył oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu), nie przedłożył kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania.
Podsumowując powyższe, stwierdzić należy, że brak przedstawienia ww. dokumentów faktycznie uniemożliwił Referendarzowi i - wobec nieprzedstawienia ich wraz ze sprzeciwem - w dalszym ciągu uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny co do rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącego, a tym samym przychylenie się do sprzeciwu Skarżącego.
W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do zmiany postanowienia Referendarza, Sąd, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.