Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z [...]stycznia 2020 r., nr [...], Wojewoda [...] (dalej: Wojewoda, organ) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2019 r., nr [...], odmawiającą udostępnienia z rejestru PESEL danych dotyczących A. B..
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Wnioskiem z [...] sierpnia 2019 r. [...] sp. z o.o. (dalej: spółka, skarżąca) wystąpiła do Prezydenta [...] o udostępnienie z rejestru PESEL adresu zameldowania na pobyt stały i czasowy A. B.. Uzasadniając potrzebę uzyskania żądanych danych spółka powołała się na zamiar wszczęcia przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego w związku z nieterminową obsługą zadłużenia, dołączając do swojego wniosku m.in. postanowienia sądowe potwierdzające okoliczność posiadania wierzytelności względem A. B..
Prezydent [...] decyzją z [...] października 2019 r., po uprzednim wezwaniu spółki do złożenia dokumentów potwierdzających jej interes prawny w uzyskaniu wnioskowanych danych, odmówił udostępnienia danych z rejestru PESEL. Jako powód odmowy organ wskazał niespełnienie przez spółkę przesłanki z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, ponieważ nie wykazał ona interesu prawnego uzasadniającego pozyskanie żądanych danych.
Kwestionując wskazane wyżej rozstrzygnięcie, spółka złożyła odwołanie do Wojewody [...], zarzucając naruszanie przez Prezydenta [...] art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędne przyjęcie nieposiadania przez wnioskodawcę interesu prawnego w udostępnieniu danych osoby wskazanej we wniosku, argumentując, że bez posiadania żądanych danych spółka zostanie pozbawiona możliwości skutecznego dochodzenia swoich roszczeń na drodze sądowej. Pełnomocnik spółki wskazał jednocześnie, że obecnie z jej wniosku nie toczy się ani postępowanie egzekucyjne, ani sądowe przeciwko osobie, o której dane wnioskowała spółka.
Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na obowiązujące w sprawie przepisy prawa i zgromadzony materiał dowodowy oraz uznał, że organ I instancji prawidłowo odmówił udostępnienia żądanych danych ze zbioru PESEL, bowiem spółka nie wykazała w sposób dostateczny istnienia interesu uprawniającego ją do otrzymania danych ww. Organ wskazał przy tym że z akt sprawy wynika, iż spółka jako uzasadnienie interesu prawnego w uzyskaniu danych z rejestru PESEL wskazała zamiar wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz wytoczenia powództwa do sądu, powołując się przy tym na stosowne przepisy kodeksu postępowania cywilnego, w świetle których brak wnioskowanych danych miałby uniemożliwić spółce dochodzenie przysługujących jej roszczeń.
W ocenie organu wojewódzkiego samo przytoczenie przepisów, na podstawie których spółka zamierza dochodzić swoich roszczeń albo które miałyby wskazywać na trudności w tym zakresie bez wskazania danych adresowych strony pozwanej, której nie towarzyszy podjęcie obiektywnych działań w tym zakresie sprawia, że stwierdzić, że interes prawny wnioskodawcy w otrzymaniu żądanych, w związku z dopiero sygnalizowanym zamiarem podjęcia takich działań, jest hipotetyczny, przyszłościowy, a nie realny i aktualny. Organ nadmienił, że brak oczekiwanych danych adresowych nie uniemożliwi spółce skutecznego dochodzenia roszczeń na drodze sądowej, ponieważ niewskazanie adresu, o którym mowa w art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c., nie stanowi przeszkody w wystąpieniu z powództwem do sądu. Pominięcie adresu osoby pozwanej jest bowiem brakiem formalnym pozwu, który zgodnie z art. 130 § 1 k.p.c., powód będzie musiał uzupełnić na wezwanie sądu.
Wezwanie takie będzie natomiast uprawniało spółkę do pozyskania wnioskowanych przez nią danych. Wojewoda zauważył również, że rozpatrywana kwestia była niejednokrotnie przedmiotem wywodów sądów administracyjnych, na podstawie których wypracowany został jednolity pogląd, że podmiot ubiegający się o udostepnienie danych ze zbiorów meldunkowych ma interes prawny w uzyskaniu danych z tego zbioru (adresu zameldowania) osoby, przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym w sytuacji, gdy sąd ten zobowiązał powoda do podania aktualnego adresu zamieszkania pozwanego (por. wyrok NSA z 25 maja 2012r. sygn. akt. II OSK 417/11). Zdaniem organu interes prawny może wynikać jedynie z przepisów prawa materialnego, tymczasem wskazane przez spółkę przepisy należą do przepisów prawa cywilnego procesowego, które ustanawiają odpowiednie uprawnienia procesowe, ale nie wskazują, że w sytuacji przedstawionej we wniosku, czyli domagania się dochodzenia roszczeń, doszło do konkretyzacji, aktualizacji i urealnienia się interesu prawnego w pozyskaniu danych z rejestru PESEL (por. wyrok NSA z 29 listopada 2018r. sygn. akt II OSK 10/17).
Nie zgadzając się ze wskazanym wyżej orzeczeniem, skarżąca spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody z [...] stycznia 2020 r. i zarzuciła jej naruszenie przepisu prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, poprzez niewłaściwą jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż złożone przez wnioskodawcę, w poczet materiału dowodowego przedmiotowej sprawy, dokumentów w postaci postanowienia Sądu Okręgowego w [...], nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i umowy sprzedaży wierzytelności, nie jest wystarczające do wykazania interesu prawnego strony w uzyskaniu dostępu do danych z rejestru PESEL, podczas gdy z tych dokumentów, w sposób niebudzący wątpliwości wynika istnienie realnego, indywidualnego interesu prawnego skarżącej w uzyskaniu dostępu do przedmiotowych danych jako jedynej drogi do dochodzenia swoich praw na drodze postępowania sądowego w celu uzyskania zapłaty należnych na jej rzecz, m.in. od osoby wskazanej we wniosku o udostępnienie danych adresowych, wielomilionowych zobowiązań finansowych, zaś okoliczność zaniechania wniesienia przez skarżącą powództwa, z uwagi na niemożność wskazania sądowi adresu strony nie może przesądzać o braku istnienia interesu prawnego skarżącej w uzyskaniu wnioskowanych danych.
W oparciu o powyższy zarzut spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2019 r. i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego.
W uzasadnieniu skargi spółka opisała syntetycznie przebieg dotychczasowego postępowania oraz podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów administracji o niewykazaniu przez nią posiadania aktualnego interesu prawnego w uzyskaniu informacji o danych adresowych wskazanej przez nią osoby, w szczególności kwestionując ocenę organów, że spółka wykazała jedynie istnienie zamiaru wystąpienia do sądu niepopartego żadnym dokumentem. Spółka wskazała, że według niej, pominięcie adresu strony w pozwie nie mogłoby w chwili obecnej zostać usunięte przez skarżącą, ponieważ w aktualnej sytuacji faktycznej skarżąca nie byłaby w stanie wykonać ewentualnego wezwania sądu do uzupełnienia braku formalnego w postaci podania adresu strony pozwanej z uwagi na terminy procesowe obowiązujące w postępowaniu cywilnym. Skarżąca podniosła, że terminy wprowadzone przez ustawodawcę, zarówno dwumiesięczny dla wykazania przed sądem skutecznego doręczenia pozwu za pośrednictwem komornika lub wskazania aktualnego adresu zamieszkania strony, jak i termin trzymiesięczny uprawniający sąd do umorzenia postępowania, na podstawie art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. są terminami bardzo krótkimi.
Spółka nie byłaby więc w stanie zachować dwumiesięcznego terminu dla wskazania sądowi nowego adresu zamieszkania pozwanego, skoro w przedmiotowej sprawie wniosek wszczynający postępowanie datowany jest na 28 sierpnia 2019 r., zaś decyzja Prezydenta [...] wydana została [...] października 2019 r.
W konkluzji uzasadnienia skargi spółka podkreśliła, iż jej interesem prawnym jest uzyskanie faktycznej możliwości wniesienia pozwu o zapłatę, do czego konieczne jest wejście w posiadanie danych adresowych określonego podmiotu, który ma zostać pozwany.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wskazane w odpowiedzi braki formalne skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy, w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają bowiem prawa. W szczególności zaś w postępowaniu administracyjnym w dostateczny sposób wyjaśniono okoliczności faktyczne sprawy, niezbędne do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Sąd wyjaśnia jednocześnie, iż nie było podstaw do odrzucenia skargi, zgodnie z wnioskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę, ponieważ wskazane przez organy uchybienia formalne skargi zostały skutecznie uzupełnione.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Stosownie do art. 46 ust. 2 pkt 1 tejże ustawy, dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców, w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań, mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Zgodnie zaś z art. 47 ust. 3 ustawy, organ rozpatrujący wniosek o udostępnienie danych odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art.
46. Istota sporu w sprawie sprawdzała się zatem do oceny, czy organy administracji zasadnie odmówiły skarżącej udostępnienia z rejestru PESEL danych adresowych, w związku z zamiarem wszczęcia przeciwko jej dłużnikowi postępowania egzekucyjnego oraz postępowania sądowego o zapłatę wierzytelności, uznając, że skarżąca nie wykazała (nie udokumentowała) interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych.
Posiadanie interesu prawnego w postępowaniu jest równoznaczne z ustaleniem przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Co więcej, musi to być taki przepis, z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z konkretnym rozstrzygnięciem. Innymi słowy, o tym, czy w konkretnej sprawie wnioskodawca ma interes prawny decydują przepisy prawa materialnego. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego.
Gdy chodzi zaś o postępowanie w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności, to o interesie prawnym strony mogą świadczyć tylko takie okoliczności, w których sytuacja prawna strony byłaby zależna od danych uzyskanych z ewidencji, a więc gdyby te dane były potrzebne wnioskodawcy do zrealizowania jego uprawnień lub poddania się obowiązkom. Wykazać zatem należy bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa, na której oparty jest interes prawny. Przy czym w orzecznictwie przyjmuje się, że wykazanie interesu prawnego w rozumieniu art. 46 ust. 2 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy jest tożsame z udowodnieniem (por. wyrok NSA z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16). Najistotniejszą kwestią jest zatem posiadanie owego interesu, aby w dalszej kolejności czy to go wykazać czy udowadniać.
Legitymację do uzyskania danych z rejestru PESEL, na podstawie ustawy o ewidencji ludności, można wywodzić z norm prawa materialnego należących do różnych gałęzi prawa, w tym również prawa cywilnego, jednakowoż materialnego a nie procesowego. Sąd w składzie orzekającym podziela przy tym pogląd, że organ, badając interes prawny w sytuacji, gdy strona powołuje się na zamiar sądowego dochodzenia roszczeń lub wszczęcia przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego, powinien ograniczyć swoje działania do ustalenia istnienia sporu sądowego pomiędzy wnioskodawcą a osobą poszukiwaną. Podmiot zainteresowany uzyskaniem danych adresowych z rejestru PESEL ma bowiem interes prawny w uzyskaniu danych osoby przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym, gdy sąd ten zobowiąże go, jako powoda, do podania adresu zamieszkania pozwanego (por. wyrok NSA z 29 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 417/11; podobnie: wyrok NSA z 9 września 2016 sygn. akt II OSK 2644/14).
Powoływanie się wyłącznie na zamiar podjęcia wobec poszukiwanej osoby określonych działań prawnych wielokrotnie był przy tym wskazywany w orzecznictwie sądowym jako niewystarczający do wykazania posiadania interesu prawnego w uzyskaniu danych takiej osoby (por. wyrok NSA z 26 lipca 2016 r. sygn. akt II OSK 286/16; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 331/17; wyrok NSA z 29 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 10/17; wyrok WSA w Krakowie z 25 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/kr 117/19). Sąd w składzie orzekającym to stanowisko w pełni podziela i uznaje za adekwatne w rozpoznawanej sprawie. Zamiar wytoczenia powództwa nie jest bowiem regulowany żadnym przepisem prawa, z którego można by wyprowadzić interes prawny wnioskodawcy, a jego sytuacja zmienia się dopiero po skutecznym zainicjowaniu postępowania, w którym chce on dochodzić swoich roszczeń, np. w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Skarżąca, pomimo wezwania organu I instancji, nie przedstawiła kopii wezwania do zapłaty z potwierdzeniem nadania do adresata, kopii pisma wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru potwierdzającym bezskuteczność doręczeń, ani ewentualnie wezwania sądowego lub komorniczego do wskazania adresu zameldowania osoby poszukiwanej. Z wniosku inicjującego postępowanie oraz wyjaśnień składanych w sprawie, w tym również w skardze, wynika dopiero ewentualny zamiar wszczęcia postępowania egzekucyjnego i wytoczenia powództwa sądowego przeciwko A. B., przedłożone zaś dokumenty świadczą jedynie o posiadaniu przez skarżącą określonych wierzytelności, ale nie dowodzą faktu ich dochodzenia na drodze prawnej. A zatem mając na względzie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz zawarte w skardze wywody skarżącej, w ocenie Sądu, w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, jak również w toku rozpatrywania oraz w dacie wydania decyzji przez Wojewodę [...], nie istniał obowiązek wskazania przez skarżącą danych adresowych osoby poszukiwanej w postępowaniu egzekucyjnym lub przed sądem powszechnym.
Dążenie do uzyskania zapłaty przez jego dobrowolne spełnienie lub wytoczenie powództwa przeciwko innej osobie nie dowodzi samodzielnie istnienia interesu prawnego po stronie skarżącej. Interes prawny musi bowiem mieć charakter realny, a więc musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Co więcej, nie może mieć on charakteru hipotetycznego. Sąd w składzie orzekającym podziela przy tym stanowisko, że podmiotowi, któremu przysługuje prawo dochodzenia określonych roszczeń, przepisy prawa powinny przyznawać uprawnienia związane z koniecznością nadania temu prawu skuteczności. Interes prawny nie może być uzasadniony zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości, do których wnioskodawca dąży lub zamierza podjąć w przyszłości.
W ocenie Sądu, nie można uznać legitymacji prawnej podmiotu, który odwołuje się do ewentualnego zainicjowania w przyszłości postępowania egzekucyjnego czy sądowego, czyli okoliczności niepewnej. W kontrolowanym postępowaniu skarżąca nie wykazała zaś w sposób obiektywnie sprawdzalny, tj. nie przedstawiła dokumentu, z którego jednoznacznie wynikałoby to, że kwestia dochodzonych przez nią roszczeń jest badana w odrębnych postępowaniach. Innymi słowy, nie udowodniła, że organy administracji były uprawnione do przekazania żądanych danych na potrzeby toczącego się postępowania sądowego w tym przedmiocie.
Sąd jednocześnie nie podziela stanowiska skarżącej, które z góry zakłada, że w świetle obowiązujących aktualnie uregulowań procesowego prawa cywilnego nie byłaby ona w stanie skutecznie dochować ustanowionych jego przepisami terminów procesowych do wskazania danych adresowych osoby poszukiwanej. Spółka to aprioryczne stwierdzenie wywodzi z doświadczeń długości postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Nie dostrzega jednak okoliczności, iż na okres trwania tego postępowania złożyła się konieczność przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego co do wykazania przez spółkę posiadania w sprawie interesu prawnego poprzez przedstawienie na tę okoliczność oczekiwanych przez organ dokumentów, co wymagało wezwania spółki do okazania takich materiałów, a następnie ich zbadania i oceny, a następnie wydania decyzji administracyjnej, wszak zgodnie z art. 47 ust. 3 odmowa udostępnienia danych z rejestru PESEL następuje w tej właśnie formie procesowej.
Należy więc przyjąć, iż w sytuacji złożenia kompletnego wniosku o udostępnienie danych osoby poszukiwanej, tj. należycie dokumentującego posiadanie przez wnioskodawcę interesu prawnego w uzyskaniu tych danych, jego rozpoznanie nastąpiłoby w czasie wystarczającym do skutecznego prowadzenia spraw w postępowaniu przed sądem powszechnym.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.